Literatuur behoort tot de kunsten en moet zo gedoceerd worden
© ANP

Literatuur behoort tot de kunsten en moet zo gedoceerd worden

De verschraling van het schoolvak Nederlands gaat al decennia ongehinderd voort. Tijd voor actie, betoogt Peter Kortz.

Er wordt al achttien jaar gewaarschuwd dat het schoolvak Nederlands een "schrale cursus" dreigt te worden

Het is inmiddels al achttien jaar geleden dat Antoine Braet in NRC Handelsblad een artikel publiceerde, waarin hij schreef dat het schoolvak Nederlands een 'schrale cursus' dreigt te worden. Nederlands op de middelbare school is inhoudsloos taalvaardigheidsonderwijs en werkt een eenzijdige kijk op taal in de hand. Twee jaar geleden hebben achttien verontruste hoogleraren en vier (hoofd)docenten van de Nederlandse universiteiten een brandbrief gestuurd naar de leden van de Tweede Kamer met de boodschap dat de examens Nederlands op scholen voor vwo, havo en vmbo op een bedenkelijk niveau worden afgenomen. Zij riepen daarom op 'tot een ingrijpende herziening van het eindexamen Nederlands, op alle niveaus'. Er is maar een weg: taalkunde moet op de middelbare school gedoceerd worden.

Communicatief paradigma

Decennialange pogingen het schoolvak Nederlands meer inhoud te geven liepen op niets uit

Sinds 1969 is er sprake van een (destijds) nieuwe opvatting binnen het taalonderwijs Nederlands en is sindsdien bij mijn weten niet meer ter discussie gesteld. Zij staat te boek als een 'communicatief paradigma': taalonderwijs dient vooral communicatieonderwijs te zijn, in plaats van onderwijs dat gericht is op de formeel-grammaticale aspecten van taal. Deze bondig geformuleerde visie ligt ten grondslag aan het huidige inhoudsloze onderwijs in de Nederlandse taal op scholen voor voortgezet onderwijs.

Vooraanstaande Nederlandse taalkundigen en didactici w.o. Marc van Oostendorp, Hans Hulshof, Peter-Arno Coppen en vele anderen hebben zich sterk gemaakt om het vak Nederlands meer inhoud te geven. Al die decennialange pogingen zijn op niets uitgelopen: taalkunde maakt geen deel uit van het schoolvak Nederlands en H. Bonset, een van de sleutelfiguren binnen het vak, heeft in 1998 er in een column (Levende Talen, 533) nog aan toegevoegd, dat taalkundigen zich de 'komende 25 jaar' niet moeten bemoeien met het schoolvak Nederlands. Deze fatwa uitgesproken door de moefti van de neerlandistiek is nog zo'n 8 jaar geldig. Het is hoog tijd dat dit communicatieve paradigma ter discussie wordt gesteld.

Een nieuwe visie

Literatuur behoort tot de kunsten en dient als zodanig gedoceerd te worden

Eerst moet er een andere visie geformuleerd worden. Het schoolvak Nederlands beoogt leerlingen op de eerste plaats inzicht te verschaffen in taal en taalkunde, in het bijzonder die van het Nederlands. Inzicht in de formeel-grammaticale aspecten gebaseerd op moderne taalkundige opvattingen, vormt de basis van een doorlopende leerlijn, die leidt naar taalkundig begrip bij leerlingen in de bovenbouw. Verder is taalonderwijs communicatieonderwijs. Dit communicatieve aspect vindt zijn weerslag vooral in spreek-, luister- en schrijfonderwijs. Literatuur behoort tot de kunsten en dient als zodanig gedoceerd te worden. Dit nieuwe paradigma doop ik: het taal- en letterkundig, communicatief en taal beheersend paradigma. Nederlands moet worden opgesplitst in drie disciplines: taalkunde, letterkunde en taalbeheersing. De leerlingen krijgen vervolgens onderwijs van specialisten in een van deze vakken.

Jaloers

Al jaren is de docent Nederlands de risee van het gezelschap

Een aantal problemen helpen we hiermee de wereld uit. Het vak Nederlands moeten de leerlingen nu wel serieus nemen en is geen herhaling meer van reeds gemaakte zetten. Letterkunde ontstijgt het niveau van handelingsdeel en taalbeheersing valt nu onder de hoede van (schrijf)specialisten, die Bonset zo graag wilde inhuren. De docent Nederlands zal opgelucht zijn. Al jaren is hij de risee van het gezelschap. Hij is de enige met een wekelijks terugkerende berg correctiewerk, hij is de enige die zulke grote klassen heeft, variërend tussen 25 en 32 leerlingen. Daarnaast doet hij de schoolkrant, de toneelgroep, het jaarboek, begeleidt de debatclub, organiseert hij theaterbezoek en dat naast ellenlange vergaderingen en drukbezochte ouderavonden.

De docent Nederlands is jaloers op zijn collega's. Ik heb in mijn werk kunnen constateren, dat een collega wiskunde een groepje heeft van 7 leerlingen, bij aardrijkskunde 15, bij het vak Frans 12, bij Grieks 4 en Latijn 10. Bij het vak Nederlands altijd volle bak! Aan deze wanverhouding moet met onmiddellijke ingang een eind gemaakt worden. Wie vindt dat het vak Nederlands geen verandering behoeft, zegt daarmee dat hij tevreden is over een vak dat als sterrenkunde zonder sterren wordt gedoceerd.

Peter Kortz is docent Nederlandse taal- en letterkunde. (Een uitgebreide versie van dit artikel verscheen op pentekst.nl)

Reacties (5)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Meneer Dick -
    De 3 genoemde disciplines van het vak Nederlands staan dan niet naast elkaar maar onder elkaar. De discipline taalbeheersing is dan uiteraard de basisdiscipline. Met name dit onderdeel moet bij het eindexamen verplicht blijven, waarbij bovendien geen onvoldoende gescoord mag worden. De 2 andere disciplines taalkunde en letterkunde kunnen facultatief worden.
  • kiendje aap -
    Hartgrondig mee eens!
  • Van der Karbargenbok -
    Wanneer houden docenten Nederlands nou eens op te denken dat zij zo invloed zouden hebben op de moedertaalbeheersing van hun leerlingen? Kortz heeft zelfs het waanidee dat les in 'formeel-grammaticale aspecten' of lessen taalkunde iets zouden opleveren. Was vroeger het taalgebruik van leerlingen niet gewoon meer in overeenstemming met de norm, omdat er een behoorlijke selectie plaatsvond? Nu zit echt iederéén op havo en vwo, dus wat willen we nou? Tussen de weinige taalvaardige kinderen zitten er veel meer met gering taalnormbesef. En die norm staat onder druk, wen er maar aan.
  • haton -
    Nou had ik altijd gedacht dat literatuur verder ging dan Nederlands. Ik zal het weer mishebben, maar zelfs buiten het Nederlands zijn er behoorlijke staaltjes van literatuur afgeleverd.
  • WTJGM -
    Toereikende kennis van het Nederlands vormt je basis, ofwel het fundament onder je toekomst. Wat daarop afdingen teweeg heeft gebracht kunnen we in alle takken van het onderwijs waarnemen, en de plaats die ons onderwijs op diverse rankings inneemt. In de top 100 kom je zelden nog een NL- universiteit tegen, het middelbaar onderwijs bevindt zich op ongekend laag niveau. Onderwijzers, leraren en docenten waarschuwen er al jaren voor, maar de managers zijn horende doof en ziende blind. Het probleem van managers zoals je ze overal tegenkomt, incl. bijbehorende debacles. Daar zijn we wel groot in!