Laat je niet reduceren tot sjabloon van zwart of wit
©

Laat je niet reduceren tot sjabloon van zwart of wit

Column Elma Drayer

Ervaringsweetje: wil je de activistenbrigade op de kast krijgen, dan moet je de term 'omgekeerd racisme' laten vallen. In hun uit de Verenigde Staten geïmporteerde logica bestaat er namelijk maar één racisme: dat van wit tegen zwart. Natuurlijk, ze willen best erkennen dat zwart weleens lelijk doet over wit. Maar dat is verklaarbaar. Noem je zoiets ook racisme, dan snap je niks van white privilege.

Witte mensen, schreef een van de ideologen in The Huffington Post, zijn nu eenmaal nooit 'tot slaaf gemaakt, uitgebuit of gekolonialiseerd op de schaal waarop dat bij zwarte mensen is gebeurd'. Dus ervaren zij daar ook de gevolgen niet van: discriminatie op de arbeidsmarkt, de woningmarkt, door de politie, in de openbare ruimte. Dus mag je daar niet over mekkeren.

Of, zoals Sylvana Simons van Artikel 1 het onlangs formuleerde op Facebook: 'Racisme is het systeem dat al eeuwenlang gebruikt wordt om ongelijkheid tussen wit en de rest in stand te houden. Het is een machtssysteem van sociale en economische structuren. Er zijn wel zwarte mensen die haat voelen naar wit, of naar andere kleuren, maar zonder de institutionele macht is er geen sprake van racisme als construct.'

Het zal gerust. Maar dat maakt een en ander in de praktijk niet minder schrijnend.

Zie het interview met Iris van Lunenburg dat eergisteren in Het Parool stond. Deze jonge programmamaker, als baby geadopteerd uit Haïti, maakte een film over 'gemengde relaties'. Zelf heeft ze daar ruime ervaring mee. Als vrouw van kleur valt ze naar eigen zeggen uitsluitend op witte mannen. In haar film tracht ze niet alleen uit te zoeken waarom dat zo is, ze wil ook begrijpen waarom zwarte jongens haar aanspreken als ze met een wit vriendje hand in hand over straat loopt.

Jazeker, dat gebeurt. Een zwarte jongeman die ze erover interviewde repte van 'keep it in the culture' en 'turn your back on your own'. En een vrouw in de stoel van haar blackhairsalon zei: 'Ik ben echt voor black love. Kleur bij kleur.'

Kleur bij kleur? En ik maar denken dat alleen lelieblanke malloten zulk gedachtengoed propageren. Dat alleen de Archie Bunkers van deze wereld het niet hebben op gemengde relaties. Blijkt dit rassenreine sentiment ook elders te leven.

Nog zoiets pijnlijks: de programmamaker vertelt dat ze in een 'witte yuppenwijk' woont, graag op terrasjes oesters eet, musea bezoekt. Maar als ze op Instagram een foto post van pakweg een borrel bij het Rijksmuseum krijgt ze sneren als: 'Je voelt je wit, hè?'

Want? Een museum is een oord waar je als vrouw van kleur eigenlijk niets te zoeken hebt? Wat een armoe. Wat een treurigheid.

Onbedoeld illustreert Van Lunenburgs verhaal eens temeer dat het vigerende racismedebat ons geen stap verder heeft gebracht. Integendeel.

De obsessie van genoemde brigade met afkomst en kleur propt ons allemaal in een te krappe jas. We mogen geen individuen zijn, met individuele opvattingen, ambities, dromen, liefhebberijen. We dienen ons gehoorzaam te laten determineren door de kenmerken waarmee we ooit in ons wiegje belandden. Zwart moet zich als het sjabloon van zwart gedragen, wit als het sjabloon van wit. En wee je gebeente als je het waagt daarvan af te wijken.

Komende dinsdag is Van Lunenburgs film van te zien bij NPO 3. Ik kan niet wachten.