Kettingbotsing op de snelweg in Zeeland.
Kettingbotsing op de snelweg in Zeeland. © ANP

Kwart meer auto-ongelukken dan vier jaar geleden: schuld van smartphone of gewoon meer verkeer?

Hoe staat het met de veiligheid in het Nederlandse verkeer? Nieuwe cijfers van auto-ongelukken op de snelwegen stemmen weinig optimistisch. In de afgelopen twaalf maanden kwamen bergingsbedrijven, die na ongevallen de brokken opruimen, 27 procent vaker in actie dan vier jaar geleden.

Dit blijkt uit cijfers van de Stichting Incident Management Nederland (SIMN), die de afhandeling van auto-ongelukken coördineert. Het instituut heeft de snelwegen en zo'n 3.000 kilometer van het provinciale en gemeentelijke wegdek onder zijn hoede, en daarmee een kleine 40 procent van alle auto-ongevallen in Nederland.

Er is sprake van een trendbreuk, schrijft de SIMN. Jarenlang nam het aantal ongevallen mondjesmaat af, zo'n 1 à 2 procent. Het kantelpunt kwam eind 2013. Sindsdien moesten bergingsbedrijven die zijn aangesloten bij de SIMN steeds vaker de weg op om verongelukte auto's af te takelen: van 20.458 maal in de periode november 2012 - oktober 2013, tot 25.963 keer in het afgelopen jaar (oktober 2016 - september 2017).

Trendbreuk

Vooral Gelderland is verkeersonveiliger geworden, suggereren de cijfers. In de afgelopen twaalf maanden telde de A12 bij Arnhem 336 ongelukken, tegenover 176 vier jaar eerder - een toename van 91 procent. Voor de A73 bij Nijmegen is dat 131 procent (van 88 naar 203 ongevallen). 'De percentuele toename daar is ongelooflijk', zegt Ivo Wildenberg, secretaris van de SIMN. Het zal grotendeels te maken hebben met de groeiende verkeersdrukte aldaar. 'De weg bestaat nog niet zo lang en begint nu in goed gebruik te raken.'  

De trendbreuk laat zich verklaren door smartphonegebruik achter het stuur, stelt Wildenberg. Hoewel zijn organisatie zelf geen gegevens heeft over de oorzaak van de ongevallen die zij registreert, verwijst hij naar onderzoek van TNO. Daaruit blijkt dat afleiding door telefoons de kans op een ongeval met een veelvoud vergroot.

Telefoongebruik is lastig vast te stellen: na een aanrijding zal de bestuurder lang niet altijd bekennen dat hij of zij aan het bellen was

Patrick Rugebregt, SWOV

De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) deelt de zorg of het wel de goede kant op gaat met de verkeersveiligheid, maar plaats wel een kanttekening bij de conclusies van de SIMN. 'Het gaat hier om absolute cijfers', zegt Patrick Rugebregt. 'Ik weet niet hoe die zich verhouden tot de verkeersdrukte. Als er meer wordt gereden, is het logisch dat er meer ongelukken gebeuren.'

Rugebregt is daarom terughoudender met het aanmerken van de smartphone als verklaring voor het toegenomen aantal ongevallen. Ja, er is alle reden om te vermoeden dat de telefoon vaak een rol speelt bij verkeersongelukken, maar hard bewijs ontbreekt. 'Telefoongebruik is lastig vast te stellen: als de politie na een aanrijding ter plaatse komt, zal de bestuurder lang niet altijd bekennen dat hij of zij aan het bellen was.' Amerikaans onderzoek suggereert dat afleiding in 68 procent van de gevallen oorzaak is van een ongeluk. 'En uit recent Europees onderzoek weten we dat bestuurders 10 procent van de rijtijd afgeleid zijn, voor een belangrijk deel door de telefoon', aldus Rugebregt. 'Maar we kunnen dit niet een-op-een relateren aan ongevallencijfers.'

Verkeersdoden

Een aantal wegtrajecten die recent zijn verbreed gaan tegen de trend in, ziet de SIMN. 'Neem de vernieuwde A1 bij Amsterdam, daar nam het aantal ongelukken dat wij registreerden met 10 procent af', zegt Wildenberg. Die ontwikkeling merkt de SIMN ook elders waar nieuw asfalt ligt; alleen het nieuwe wegdek bij Leiderdorp vormt een uitzondering. De SWOV wil geen oorzakelijk verband leggen tussen wegverbreding en minder verkeersheibel. 'Hooguit een correlatie', aldus Rugebregt.

Ook het aantal verkeersdoden neemt niet af, suggereren cijfers die de politie vorige maand publiceerde. Vorig jaar vonden 629 mensen de dood in het Nederlandse verkeer, met autobestuurders veruit als grootste groep (39 procent). Vaak gaat het hierbij om ongevallen waarbij geen andere weggebruiker betrokken is, bijvoorbeeld een auto die op een wegblokkade knalt. De kans op een dodelijke afloop bij een ongeval is groter op wegen waar 130 kilometer per uur mag worden gereden, bleek eerder uit een data-analyse van de Volkskrant.

Veiligheid op de weg

Welke wegen zijn het onveiligst? De Volkskrant bracht vorig jaar het aantal ongevallen in Nederland in kaart. Bekijk hier de interactieve pagina.

De oorzaken van ongelukken zijn talrijk, van een heftige regenbui tot whatsappen aan het stuur. Toch zijn er patronen te ontwaren in de gegevens.