Archiefbeeld van legeruniformen. © Harry Cock / de Volkskrant

Kamerleden willen onderzoek naar misbruikzaak Defensie

Kamerleden willen opheldering van minister Hennis van Defensie over de zaak van oud-militair Ronald Vreeburg, die zaterdag in de Volkskrant vertelde hoe hij door vijf soldaten werd misbruikt. (+) Hoewel Vreeburg zich bij de pelotonsleiding meldde, werd de kwestie in de doofpot gestopt. Drie belagers werken nog steeds bij defensie, een vierde werkt bij het ministerie. Allen bleven ongestraft.

De SP en GroenLinks zullen Kamervragen aan de minister stellen: 'Defensie moet onderzoeken of ze deze man alsnog kunnen helpen en of ze de beschuldigden, voor zover mogelijk, kunnen straffen', zegt SP-Kamerlid Sadet Karabulut. 'Defensie is niet zomaar een organisatie. Ze hebben een voorbeeldfunctie; ik vind dat ze hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Hij is gewoon weggestuurd.' Ook D66-Kamerlid Salima Belhaj wil van de minister weten 'welke mogelijkheden er zijn om alsnog onderzoek te doen naar verjaarde incidenten'.

Zaterdag pleitte de militaire vakbond VBM voor een onafhankelijk meldpunt waar militairen hun verhaal over misbruik kwijt kunnen. 'Wij zullen bij de minister aandringen op zo'n meldpunt', zegt PvdA-Kamerlid Kirsten van den Hul. 'Vreeburgs verhaal toont haarfijn aan hoe belangrijk het is, net als bij de katholieke kerk destijds, om het taboe te doorbreken. Ik weet dat seksueel misbruik bij vrouwen in het leger taboe is, maar dat zal bij mannen nog vele malen groter zijn. Een meldpunt zou een eerste stap zijn in de tegemoetkoming van de slachtoffers, zodat ze niet onzichtbaar blijven.'

In de Verenigde Staten en Groot-Brittannië is gebleken dat ook mannen in het leger geregeld het slachtoffer zijn van seksueel misbruik. Onderzoek uit 2014 toont aan dat in het Amerikaanse leger 52 procent van de slachtoffers man is. Jaarlijks gaat het in de VS om 10.600 mannen.

Seksueel misbruik van mannen in het leger heeft vaak weinig te maken met lust, zegt de Amerikaanse psycholoog James Asbrand, die bij het Veterans Affairs Medical Center van Salt Lake City mannelijke slachtoffers behandelt. 'Dit gaat niet over seks. Het gaat over macht. Over het verlangen om anderen te domineren en controle over hen uit te oefenen.' De meeste daders zijn volgens Asbrand hetero.

Dit gaat niet over seks. Het gaat over macht. Over het verlangen om anderen te domineren en controle over hen uit te oefenen

Amerikaanse psycholoog James Asbrand

'Vaak lijkt het op ontgroening'

In een deel van de gevallen gebeurt het misbruik in groepsverband, weet Asbrand uit de verhalen. 'Vaak lijkt het op een ontgroening. Soms gaat het over het 'straffen' van het slachtoffer. In het leger heerst een hypermasculiene cultuur. Daders hebben een afkeer van elk teken van zwakte. Ze zien dat als iets dat 'gecorrigeerd' moet worden.'

'Ik heb bijna elke dag mannen over de vloer wie dit is overkomen. Maar het probleem is: mannen komen hier niet mee naar buiten. Vooral niet in het leger. Ze zijn bang dat ze niet worden geloofd. Dat er - ten onrechte - wordt gedacht dat ze homo zijn, of 'zwak'. Ze schamen zich. Sommigen worden bedreigd. Het duurt jaren, soms tientallen jaren voordat ze dit aan iemand durven te vertellen. Er komen hier nu nog Vietnamveteranen binnen.'

Ook in Nederland waren er eerder signalen dat misbruik vaker voorkomt. Voor zijn boek Het leger maakt een man van je sprak Marcel Bullinga in 1984 meerdere mannen wie dit overkwam. Zo beschrijft hij hoe een Nederlandse soldaat werd vastgebonden op bed en een bezem in zijn anus kreeg geduwd. Een ander werd door zes 'maten' verkracht.

Van defensie kreeg de schrijver destijds te horen dat seksuele mishandeling bij hen 'niet bestond'. Bullinga: 'Maar nadat ik het boek had geschreven, kreeg ik van alle kanten bevestigd dat dit wel degelijk gebeurt, vooral van geestelijk verzorgers. Bij defensie heerst een zwijgcultuur. Het wordt onder het tapijt geveegd. Net als bij de katholieke kerk en in de jeugdzorg.'

Over de cultuur bij defensie verschenen de afgelopen jaren verontrustende onderzoeken, al waren die nooit specifiek op misbruik van mannen gericht. Wel constateerde de commissie-Staal in 2006 dat ongewenst seksueel gedrag binnen de krijgsmacht vaker voorkomt dan in andere organisaties.

Gezien als 'natuurlijke selectie'

Uit een rapport van Blauw Research bleek ook dat pesten en andere vormen van machtsmisbruik binnen militaire opleidingen worden gezien als manieren om 'natuurlijke selectie' toe te passen. Militaire studenten maken elkaar zo duidelijk wie 'ongeschikt' is; het is een vorm van intern saneren. Sommige slachtoffers hebben het idee dat leidinggevenden het machtsmisbruik oogluikend toestonden.

Defensie stelde een gedragscode op, commandanten werden opgeleid in sociaal leiderschap. Daarna werd een daling gemeten in ongewenst gedrag. Voorzitter Jean Debie van de militaire vakbond VBM zegt dat minstens de helft van de slachtoffers na misbruik geen melding doet. 'We zien dat het aantal meldingen daalt. Maar als de helft van de mensen niets zegt, kun je niet veel met die cijfers. Dat is een van de redenen dat we willen dat er een meldpunt buiten defensie komt.'

Militaire studenten maken elkaar zo duidelijk wie 'ongeschikt' is; het is een vorm van intern saneren

Oproep

Heeft u informatie over seksueel misbruik binnen defensie, of wilt u uw verhaal kwijt, dan kunt u contact opnemen via onderzoek@volkskrant.nl of 06-15003958. Wij publiceren niets zonder uw toestemming.