Leden van Bandidos bij het gerechtsgebouw in Maastricht in juli 2014.
Leden van Bandidos bij het gerechtsgebouw in Maastricht in juli 2014. © Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een verbod op een motorclub? Het OM doet een nieuwe poging

Het is een langgekoesterde wens van justitie: een verbod op motorclubs die vaak opduiken in strafrechtelijke onderzoeken. Tien jaar geleden deed het Openbaar Ministerie (OM) de eerste poging om zogenoemde outlaw motorgangs te verbieden. Destijds zonder succes. Vandaag probeert het OM het opnieuw met een civiele procedure in de Utrechtse rechtbank. Ditmaal tegen de Bandidos.

Wat is er veranderd?

In 2009 oordeelde de Hoge Raad dat een afdeling van de Hells Angels niet verboden kon worden. Individuele leden van de motorclub - op dat moment nog de beruchtste in zijn soort - maakten zich volgens de hoogste rechter wel schuldig aan 'maatschappelijk ongewenst gedrag'. Maar, stelde de Hoge Raad: het gaat te ver om de vereniging te verbieden. 

Oftewel: justitie had moeten aantonen dat de misdrijven in clubverband waren gepleegd. 'In de supportersvereniging van Ajax of Feijenoord zitten waarschijnlijk ook criminelen, maar dat is geen reden om de club als geheel te verbieden', zegt hoogleraar Jan Brouwer van de Rijksuniversiteit Groningen. 'Zelfs als 80 procent van de leden van een outlaw motorclub een strafblad heeft, kun je niet zomaar concluderen dat de club een criminele organisatie is', stelde ook criminoloog Arjan Blokland onlangs in een interview in de Volkskrant.

In de supportersvereniging van Ajax of Feyenoord zitten waarschijnlijk ook criminelen, maar dat is geen reden om de club als geheel te verbieden

Hoogleraar Jan Brouwer

Maar, stelt Brouwer: hoewel de wet niet veranderd is, maakt het OM ditmaal meer kans. Reden: het verbod op pedofielenvereniging Martijn. In 2014 oordeelde de Hoge Raad dat deze vereniging wel verboden mag worden, omdat seks met kinderen werd verheerlijkt. 'Door die uitspraak is de drempel verlaagd. Het zou voldoende kunnen zijn als er sprake is van verheerlijking van criminaliteit door de vereniging.'

Ditmaal gaat het bovendien om ernstiger feiten dan destijds tegen de Hells Angels, betoogde het OM dinsdag in de rechtszaal. 'Het gaat nu niet om de verkoop van joints op feesten, maar om ernstige geweldsmisdrijven, afpersing en grootschalige internationale drugshandel.'

Waarom wil justitie een verbod op de Bandidos?

Volgens het OM cultiveert deze relatief kleine nieuwkomer een gewelddadig imago. De 'wetteloze' club zou een gevaar opleveren voor het maatschappelijk leven en criminaliteit structureel faciliteren. 'Het gaat niet om een paar rotte appels onder de leden', aldus de officier van justitie. Leden - van wie velen verwikkeld zijn in strafrechtelijke procedures - zouden zich schuldig maken aan onder meer drugshandel, intimidatie en wapenbezit.

De Nederlandse afdeling van de van oorsprong Amerikaanse Bandidos werd op 15 maart 2014 opgericht. Nog dezelfde nacht werd er een granaat gegooid naar de woning van voorman Harrie R.. Niet veel later werd er opnieuw een poging gedaan om een aanslag te plegen op zijn huis in het Limburgse Nieuwstadt. De aanslagen wakkerden bij bestuurders en politie de angst voor een bikersoorlog aan.
 
Voorman Harrie R. is geen onbekende in wereld van de outlaw bikers. Al eerder maakte hij als Hells Angel naam toen hij in 2004 verdachte was in het Nomads-proces, de strafzaak draaide om de vraag wie verantwoordelijk was voor het met kogels doorzeven van drie andere Hells Angels. Dat proces toonde voor de eerste maal hoe hard het eraan toe kan gaan in de Limburgse motorwereld: het bloedbad zou een reactie zijn geweest op de diefstal van 293 kilo cocaïne. Maar tot veroordelingen kwam het niet: alle veertien verdachten hielden hun kaken op elkaar zodat de rechter niet kon achterhalen wat er op 11 februari 2004 precies gebeurde en wie de trekker overhaalde.

Stel dat de Bandidos worden verboden, dan kunnen ze de dag erna doorgaan onder de naam Randidos

Hoogleraar Jan Brouwer

Stel dat justitie wint, wat dan?

Vorige week werd bekend dat het OM ook een civiele procedure start tegen het grotere en bekendere Satudarah. In diezelfde week werd een studie van de Universiteit Leiden en de politie gepubliceerd: daaruit blijkt dat gemiddeld 85 procent van de leden van clubs zoals No Surrender, Satudarah en de Hells Angels een strafblad heeft. Eenderde heeft meer dan tien veroordelingen. 'We houden andere outlaw motorgangs in de gaten, iedere club wordt op zijn eigen daden beoordeeld', aldus de officier van justitie.

Volgens de Groningse hoogleraar is het moeilijk om te voorspellen wat het effect zal zijn als het OM wint. 'Dit is een beetje voor de bühne. De overheid laat met zo'n verbod zien wie de baas is. Maar de Bandidos kunnen de dag erna doorgaan onder de naam Randidos. In 2004 werd het Vlaams Blok verboden, dat heet nu het Vlaams Belang. Filip Dewinter is niet veranderd.'

Volgens het OM klopt dit niet. 'Als het verbod eenmaal onherroepelijk is, kan je niet zomaar een letter veranderen. Dat is echt een misverstand', stelde de officier dinsdagochtend. Brouwer: 'Maar zullen de motorclubleden hierdoor stoppen met hun criminele activiteiten?'

De strijd tussen justitie en motorclubs

Ruim 85 procent van motorclubs als No Surrender, Bandidos en Satudarah heeft een strafblad. Een derde van de bikers met een strafblad staat te boek als 'veelpleger', met meer dan tien veroordelingen achter hun naam.

Motorrijders zijn de eeuwige zondebokken, zei No Surrender-voorman Henk Kuipers in juni tijdens een zelfbelegd mediaoffensiefje. Een lesje beeldvorming van motorclub No Surrender. (+)