Je waant je op de planeet Pandora, maar het is de vernieuwde Afsluitdijk

Daan Roosegaarde's installatie Glowing Nature combineert kunst en wetenschap

Avatar op de Afsluitdijk, zo zou je de magische wereld kunnen omschrijven die kunstenaar Daan Roosegaarde creëerde in het Kazemattenmuseum op de dijk.

In een voormalige bunker maakte hij vloeren als waterbedden, waarin lichtgevende algen zitten die oplichten als ze beroerd worden. Bij elke stap die je zet, zie je 'sterretjes' wegschieten, als je veegt met je voet ontstaan golven van licht. Je waant je op de planeet Pandora uit de science fictionfilm, waar een blauw, mensachtig volk tussen glow-in-the-dark planten leeft, in harmonie met de natuur - totdat de mens de boel komt verstoren.

Met zijn installatie Glowing Nature stelt Roosegaarde de vraag: is de natuur onze vijand of vriend? In Nederland zijn we gewend om te vechten tegen het wassende water, met de Afsluitdijk als een symbool daarvan, maar Roosegaarde wijst graag naar de inscriptie op het monument op de dijk: 'Een volk dat leeft, bouwt aan zijn toekomst'. Het is tijd voor een nieuwe aanpak: samenwerken met de natuur.

Aanleiding is de grootscheepse renovatie van de - vanwege de zeespiegelstijging te versterken - dijk. Hiervoor is in 2015 een masterplan gemaakt door architect Paul de Ruiter en landschapsarchitect Yttje Feddes. De Nieuwe Afsluitdijk moet het 'internationale visitekaartje' worden voor de Nederlandse waterbouw, innovatie en Dutch Design. Er komt een broedplaats voor innovaties van duurzame energie, een vismigratierivier en in het voorjaar opent het nieuwe beleefcentrum. Roosegaarde's lichtkunstwerk vormt het startschot van de operatie.

(Tekst gaat verder onder foto).

Lichtkermis

Na de presentatie van het plan voor Icoon Afsluitdijk uitten omwonenden en natuurliefhebbers hun vrees dat de Afsluitdijk in een lichtkermis zou veranderen. Die angst blijkt ongegrond. De kunstenaar vindt de dijk mooi zoals hij is; hij wil de 'schoonheid' onderstrepen: het civiele kunstwerk, maar ook het streven naar schone lucht, water en energie. Door te werken met interactief licht voorkomt Roosegaarde onnodige lichtverbruik.

Glowing Nature bestaat uit drie installaties. Komend vanuit Noord-Holland zie je bij Den Oever - als er voldoende wind is - twee 'dansende' lichtstrepen in de lucht. Het zijn de lijnen (verlichte glasvezelkabels) van de energieopwekkende vliegers die de Delftse start-up Kitepower van de TU Delft ontwikkelde, naar de droom van wijlen Wubbo Ockels. Ze kunnen tot 100kW aan stroom opwekken; genoeg om 200 huishoudens van stroom te voorzien.

Lees verder verder onder de video

Lichtpoort

Icoon Afsluitdijk

Ontwerp: Studio Roosegaarde
Opdrachtgever: Ministerie van Infrastructuur&Milieu
Credit beeld: Studio Roosegaarde

Vervolgens rij je de dijk op door de zogenoemde Lichtpoort. Op de reliëfstrepen in de monumentale heftorens bracht Roosegaarde een reflecterende coating aan, geïnspireerd door de iriserende vleugels van vlinders. In het licht van de koplampen veranderen de heftorens in moderne 'Griekse tempels'. Ze vormen een indrukwekkende entree, die recht doet aan het oorspronkelijke ontwerp van de dijk en het sluizencomplex.

Roosegaarde ziet de reflecterende coating als dé manier om alle snelwegen in 2030 energieneutraal te krijgen. Hij weet zeker dat er vliegerparken gaan komen, en is ervan overtuigd dat algen de toekomst hebben - niet alleen als straatverlichting, maar ook als bouwsteen voor brandstof en medicijnen.

Icoon Afsluitdijk moet verder onderzoek stimuleren, om te beginnen in de laboratorium-kazemat die onderdeel is van Glowing Nature. In deze bunker, verlicht door honderden erlenmeyers gevuld met lichtgevende algen, bestuderen onderzoekers het gedrag van de organismen. De bezoeker mag de erlenmeyers oppakken en schudden, en kan vragen stellen over de werking van deze technologie.

Bovenal biedt de wandeling vanaf de parkeerplaats, over de dijk en langs een blauw verlicht pad, samen met het bezoek aan de kazematten, een sprookjesachtige ervaring: een goede reden om de komende twee maanden een keer richting het noorden te rijden. Daarna zullen de installaties Windvogel en Glowing Nature doorreizen naar Sjanghai en Singapore. Lichtpoort is een permanent werk.

Verbetering: in een eerdere versie van het artikel stond dat de energieopwekkende vliegers door Daan Roosegaarde ontwikkeld zijn. Dit is onjuist, de vliegers zijn van Kitepower van de TU Delft. De installatie van verlichte glasvezelkabels zijn van Daan Roosegaarde.