Dilia Blok.
Dilia Blok. © Gemeente Krimpenwaard

Is het 'partijkartel' doorbroken? Nieuwe burgemeester Someren is geen lid van een landelijke partij

In veel opzichten is Dilia Blok een uitzondering. De wethouder van het Zuid-Hollandse Krimpenerwaard wordt per 4 december burgemeester van het Brabantse Someren, ruim 100 kilometer verderop. Ze is vrouw, ze is jonger (51) dan de gemiddelde burgemeester (57) en bovenal - dit maakt haar tot onderdeel van een zeer select gezelschap - ze is geen lid van een landelijke partij.

Bloks benoeming, dinsdag bekendgemaakt door Binnenlandse Zaken, is een bijzondere prestatie. Slaat ze een bres in de hegemonie van de landelijke partijen of vormt ze de uitzondering op de regel? Volgens Thierry Baudet van het Forum voor Democratie schuiven de klassieke bestuurderspartijen elkaar continu baantjes toe. 'Het partijkartel', noemt hij dat, wijzend naar de carrousel van commissariaten, zetels in bestuursraden, bijbanen als toezichthouder, voorzitterschappen van onderzoekscommissies én burgemeesterstitels.

Van de 325 burgemeesters zijn, inclusief Blok, slechts twaalf niet lid van een grote partij

Wat burgemeestersposten betreft heeft Baudet de cijfers aan zijn zijde. Van de 325 burgemeesters zijn, inclusief Blok, slechts twaalf niet lid van een grote partij. 84 procent van het totaal is een CDA'er, PvdA'er of VVD'er, blijkt uit cijfers van Binnenlandse Zaken. Dat percentage is de afgelopen decennia slechts mondjesmaat gekrompen. D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP doen met 12,5 procent een beetje mee. De resterende 3,5 procent is partijloos of van een lokale partij.

'Kartel'

De Groningse hoogleraar Gerrit Voerman, hoofd van het Documentatiecentrum Politieke Partijen Nederland, begrijpt Baudets kritiek, al vindt hij de term 'kartel' te stevig. De tijd dat de grote partijen in Den Haag de burgemeestersposten onderling verdeelden is voorbij, zegt hij. 'In het verleden hadden PvdA, VVD en CDA in hun landelijke fracties iemand die zich specifiek met burgemeestersbenoemingen bezighield. De procedure is verschoven naar de gemeenteraden.'

Sinds 2001 draagt een door de gemeenteraad benoemde vertrouwenscommissie een kandidaat voor. Kabinet en koning volgen die voordracht. Voerman ziet nog wel punten voor verbetering. De selectie vindt achter gesloten deuren plaats en blijft daardoor schimmig. 'De procedure is nog steeds weinig transparant.' Maak eindelijk werk van de gekozen burgemeester, roept hij Den Haag op.

Vertrouwenscommissie

Bestuurders besturen en als ze ergens goed in zijn, komen ze op een andere plek ook terecht

Klaas Dijkhoff

De vertrouwenscommissie die Blok koos uit 27 kandidaten bestond uit raadsleden van VVD, CDA, PvdA én drie lokale partijen. 'Mevrouw Blok heeft zich een uitstekend bestuurder betoond met een goed netwerk', schrijft de commissie. Naast wethouder (namens Gemeente Belang Krimpenerwaard) was ze afdelingshoofd in het Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum. Ze is in staat 'Someren verder op de kaart te zetten'.

De logica van VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff lijkt hier op te gaan. Vorige week was zijn reactie op Baudet: 'Bestuurders besturen en als ze ergens goed in zijn, komen ze op een andere plek ook terecht.' Burgemeester Blok bewijst dat een lokale politicus op de carrousel kan springen en 100 kilometer verderop kan afstappen bij een nieuwe ambtswoning. Toch laten de statistieken zien: wie bestuurder wil worden heeft nog steeds betere perspectieven mét een lidmaatschap van een grote partij.