2012: uitgeprocedeerde asielzoekers zoeken warmte bij een straalkachel in de leegstaande gekraakte St. Josephkerk in Amsterdam, voor de gelegenheid omgedoopt tot De Vluchtkerk.
2012: uitgeprocedeerde asielzoekers zoeken warmte bij een straalkachel in de leegstaande gekraakte St. Josephkerk in Amsterdam, voor de gelegenheid omgedoopt tot De Vluchtkerk. © ANP

Gemeenten wachten niet op Teeven, maar gaan illegalen opvang bieden

Europees Comité: afgewezen asielzoekers hebben recht op bed, bad en brood

Afgewezen asielzoekers hoeven 's nachts niet meer door de steden te zwerven. Gemeenten willen op korte termijn een sobere opvang voor hen inrichten. Dat zegt Jos Wienen, voorzitter van de commissie asiel van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG).

In een beschaafd land laat je geen mensen creperen op straat.

Jos Wienen (VNG)

De steden voelen zich gesteund door een uitspraak van het Europees Comité voor Sociale Rechten die vandaag openbaar wordt. Het comité, dat naleving van het Europees Sociaal Handvest controleert, stelt volgens betrokkenen dat ook uitgeprocedeerde asielzoekers recht hebben op bed, bad en brood.

'De nood is in een aantal gemeenten zo hoog dat ze niet willen blijven wachten tot het rijk actie onderneemt', zegt Wienen. In Amsterdam leeft een groep asielzoekers al twee jaar als nomaden: eerst in een tentenkamp, dan in een kerk, inmiddels in een kraakpand. Wienen: 'Dat moet stoppen, vindt men in Amsterdam. Er zal een start worden gemaakt met een definitieve voorziening. Ook andere steden doen mee. In een beschaafd land laat je geen mensen creperen op straat.'

Sober

De opvang die gemeenten gaan bieden is heel sober. Een bed voor de nacht, een wasgelegenheid, een ontbijt - meer is het niet. Overdag moeten de asielzoekers de straat op. Alleen voor mensen met een ziekte, lichamelijk of psychisch, komt er comfortabeler opvang.

De steden gaan doen wat staatssecretaris Teeven (Justitie) hen lange tijd verbood. De VVD'er vindt dat mensen die niet in aanmerking komen voor een verblijfsvergunning het land moeten verlaten. Als ze meewerken aan hun terugkeer kunnen ze terecht in een asielzoekerscentrum. Anders moeten ze het van Teeven zelf maar uitzoeken.

Maar met de uitspraak van het Europees Comité voor Sociale Rechten wordt het voor Teeven moeilijker om gemeenten tegen te houden bij het opvangen van uitgeprocedeerde asielzoekers. De gemeenten hopen zelfs dat het oordeel Teeven kan overhalen de opvang te betalen.

'Het rijk is verantwoordelijk voor mensen die hier asiel aanvragen', redeneert Wienen. 'We vinden allemaal dat een deel van die mensen hier niet kan blijven. Maar ze verdampen niet ineens. Teeven zal hier geld voor moeten uittrekken. Dit is een last die de gemeenten niet kunnen dragen.'

Druk op Teeven opvoeren

Het is voor iedereen beter als er straks een bindende uitspraak is.

PvdA

Alle gemeenten willen meedoen aan de daklozenopvang voor asielzoekers, maar ze willen er niet allemaal meteen mee beginnen. Sommige plaatsen hopen de druk op Teeven op te voeren door nog even te wachten. Wienen: 'Ze willen niet dat Teeven zegt: mooi, het is geregeld, ik betaal niets.'

Teeven, die niet wil reageren op de zet van de gemeente, heeft de afgelopen maanden benadrukt dat hij 'geen cent' gaat uitgeven aan onderdak voor illegalen. Hij zal niet meteen in de houding springen nu een Europees comité hem tot de orde roept. De uitspraak mag gezaghebbend zijn, bindend is ze niet, benadrukken ze bij de VVD. Eerst moet worden afgewacht of het Comité van Ministers van de Raad van Europa zich er begin volgend jaar achter schaart. Nederland is driftig aan het lobbyen om onder de bed-, bad-, en broodvoorziening uit te komen.

De PvdA heeft altijd gezegd zich te willen schikken naar een uitspraak van het Europees Comité voor Sociale Rechten. 'Deze kwetsbare mensen horen niet op straat', zei PvdA-Kamerlid Marit Maij dit voorjaar. De sociaal-democraten denken dat asielzoekers eerder geneigd zijn terug te keren als ze tot rust kunnen komen. Het geld zou volgens de PvdA het probleem niet zijn: het zou maar gaan om enkele miljoenen, niet veel op de rijksbegroting.

Toch kiest de PvdA ervoor om de zaak niet op de spits te drijven. De partij lijkt haar gelijk rustig af te wachten. 'Het is voor iedereen beter als er straks een bindende uitspraak is', aldus een PvdA'er.

Splijtstof

Door omzichtig te werk te gaan, lijken de coalitiegenoten een mogelijke bom onder het kabinet te willen vermijden. De opvang van afgewezen asielzoekers kan als splijtstof werken in de coalitie. Tot in het Torentje zou er al ruzie over zijn gemaakt door VVD-premier Mark Rutte en PvdA-voorman Diederik Samsom.

Het asielbeleid is voor beide partijen van groot belang. De VVD vreest dat kiezers zullen overlopen naar de PVV bij te veel vriendelijkheid voor buitenlanders. Bij de PvdA denken ze juist kiezers kwijt te raken bij een te hardvochtige opstelling. Eerder ontstond grote consternatie over de strafbaarstelling van illegaal verblijf die in het regeerakkoord was opgenomen. Na de nederlaag bij de gemeenteraadsverkiezingen smeekte de PvdA de VVD af te zien van het plan. De VVD ging akkoord in ruil voor honderden miljoenen belastingverlaging.

Wienen, zelf CDA'er, hoopt dat de PvdA de VVD nu opnieuw weet mee te krijgen. 'Bij de VVD houden ze eraan vast dat het rijk geen verantwoordelijkheid heeft voor uitgeprocedeerde asielzoekers. De PvdA is pragmatischer en ziet dat sommige mensen hier nu eenmaal zijn. Ik hoop dat de VVD dat been zal bijtrekken.'