Tim en Max gaan na het ontbijt naar Amsterdam. Daar is een school die de expertise biedt die aansluit op hun onderwijsbehoefte.
Tim en Max gaan na het ontbijt naar Amsterdam. Daar is een school die de expertise biedt die aansluit op hun onderwijsbehoefte. © Raymond Rutting / de Volkskrant

Duizenden kinderen zitten 'volstrekt onnodig' thuis

Duizenden kinderen zitten 'volstrekt onnodig' thuis doordat een deel van de scholen en gemeenten onvoldoende zijn best doet een passende onderwijsplek te vinden. Dit zegt voormalig Kinderombudsman Marc Dullaert, die de thuiszittersproblematiek de afgelopen maanden bestudeerde.

Het aantal kinderen dat maanden of jaren geen onderwijs krijgt ligt in Nederland al jaren rond de tienduizend. Om dit aantal terug te dringen ondertekenden scholen, gemeenten en drie ministeries in juni het Thuiszitterspact. Dullaert- aangesteld als 'aanjager' hiervan - trof 'een schizofrene situatie' aan, zegt hij in een interview met de Volkskrant waarin hij voor het eerst zijn bevindingen deelt. 'Op sommige plekken is het aantal thuiszitters in korte tijd gehalveerd. Op andere gaat het minder goed. Dat stoort mij, want het kan wel.'

In 2014 is het zogenoemde passend onderwijs ingevoerd. Meer zorgkinderen moesten naar reguliere scholen en het aantal thuiszitters zou worden teruggedrongen. De praktijk bleek weerbarstiger. Volgens Marcel Janssen, rector van de Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen, kan het soms lastig zijn voor elke leerling een plek in het reguliere onderwijs te vinden. 'Een autistisch kind in een groep van dertig leerlingen plaatsen is moeilijk.' Toch zijn er in zijn regio 'nagenoeg' geen thuiszitters. 'Alles valt of staat met een goede samenwerking tussen scholen. Als je goed met elkaar overlegt en er voor openstaat elkaars leerlingen over te nemen, is er veel mogelijk.'

Knelpunten

Interview Marc Dullaert

Thuiszittende kinderen zijn niet ziek, vindt de ex-Kinderombudsman, ze hebben behoefte aan gemeenten en scholen die zich voor hen inspannen. 'Onwil scholen houdt te veel kinderen thuis.' Lees hier het hele interview.

Reportage

Tim en Max, elk met een vorm van autisme, leken thuis te moeten blijven tot hun moeder de tv erbij haalde. Lees hier hun verhaal.

Zowel staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs als de PO-raad en de VO-raad, koepelorganisaties voor primair- en voortgezet onderwijs, herkennen de problematiek. Een van de knelpunten is een slechte samenwerking tussen gemeenten, scholen, en instanties als jeugdzorg. Dekker: 'In regio's waar het nog niet goed gaat stokt de samenwerking tussen alle betrokkenen.'

Volgens de Verenging van Nederlandse Gemeenten komt het voor dat scholen en gemeenten ruziën over wie welke kosten op zich neemt. 'Waar een goede verstandhouding heerst tussen scholen, gemeenten en ouders is er meestal ook de wil tot een oplossing te komen', aldus de woordvoerster.

Daarbij staan scholen niet altijd te trappelen om zorgleerlingen aan te nemen. Ze zouden bang zijn voor slechte slagingspercentages en een 'aanzuigende werking': als één zorgleerling goed geholpen wordt, komen er meer. Dat zouden andere ouders niet willen. Dullaert: 'Scholen zijn erg goed in het omzeilen van de zorgplicht. Ze zeggen gewoon dat ze vol zijn.'

Alle middelen zijn aanwezig om te zorgen dat kinderen die uitvallen zo snel mogelijk weer naar school kunnen

Staatssecretaris Dekker

Paul Rosenmöller van de VO-raad vindt het kwalijk dat scholen zorgleerlingen op deze manier weren. 'Dat is strijdig met de afspraken.' Het gaat volgens Rosenmöller in sommige gevallen om leerlingen die wel een diploma kunnen halen, maar daar langer over doen of met slechtere cijfers slagen. 'Het zou helpen als de Inspectie van het Onderwijs scholen niet afrekent op leerlingen die zij een kans geven.'

Volgens staatssecretaris Dekker is er 'geen excuus' meer voor regio's en scholen om niet te werken aan het terugdringen van het aantal thuiszitters. 'Alle middelen zijn aanwezig om te zorgen dat kinderen die uitvallen zo snel mogelijk weer naar school kunnen.'

10 duizend thuiszitters

In het schooljaar 2014-'15 telde Nederland circa 10 duizend thuiszitters. Het gaat om leerlingen die niet op een school waren ingeschreven (absoluut verzuim) en leerlingen die wel waren ingeschreven, maar langdurig thuis zaten (relatief verzuim). Niet meegeteld in deze cijfers zijn de kinderen die een vrijstelling hebben omdat ze psychisch of lichamelijk niet in staat zijn naar school te gaan. Het aantal vrijstellingen is de laatste jaren flink toegenomen, tot ruim 5.000 vorig schooljaar. Volgens critici geven sommige gemeenten te snel een vrijstelling als het moeilijk blijkt een kind te plaatsen. Of, zoals Marc Dullaert het formuleert: 'Sommige leerplichtambtenaren hebben de vrijstelling wel erg los in de zak.'