Dit zijn de consequenties van een kabinet dat stoelt op de kleinst mogelijke meerderheid

Eindigt elk debat straks in 76 tegen 74?

In het eerste Kamerdebat na de presentatie van het regeerakkoord tekenden zich donderdag de consequenties af van een coalitie die stoelt op de kleinst mogelijke meerderheid. De komende jaren zal het steeds gaan om de vraag: eindigt elk debat in 76 tegen 74, of zijn er andere smaken mogelijk?

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, de partijen van de nieuwe coalitie, zijn in gradaties 'trots' en 'enthousiast' over hun afgesproken samenwerking. Ze beseffen tegelijkertijd dat ze de oppositie nodig zullen hebben - al is het maar om sfeerbederf te voorkomen. De oppositiepartijen op hun beurt weten dat er de komende jaren wellicht iets te halen valt, maar waken ervoor te dicht tegen het kabinet aan te schurken.

Dat geldt allereerst voor de drie partijen op links: SP, GroenLinks en PvdA, door VVD-leider Rutte alvast 'de seizoenskaarthouders' gedoopt. De drie hekelden het coalitieplan om het lage btw-tarief te verhogen van 6 naar 9 procent, terwijl tegelijk de vennootschapsbelasting wordt verlaagd en de dividendbelasting wordt afgeschaft. 'Multinationals gaan voor mensen', concludeerde PvdA-leider Asscher.

Er zit ook wijsheid bij andere partijen en ik heb wel enige reputatie opgebouwd om daar dan ook naar te luisteren

Mark Rutte

Maar Asscher zocht ook ruimte tot samenwerking met de man met wie hij vijf jaar een kabinet heeft geleid. Is een uitgestoken hand mogelijk, vroeg hij, zonder dat daar meteen punaises in zitten? Anders gezegd: gaan we terug naar de starre meerderheidspolitiek van voor 2010, met een dichtgetimmerd regeerakkoord, of zijn ook onder Ruttes derde kabinet allianties met de oppositie mogelijk? Op specifieke maatregelen wilde Rutte nog niet ingaan, maar hij beaamde: 'Er zit ook wijsheid bij andere partijen en ik heb wel enige reputatie opgebouwd om daar dan ook naar te luisteren'.

Ook GroenLinks-leider Klaver was op zoek naar kieren in het akkoord, veel meer dan SP-voorman Roemer die al in de opening van het debat de bijdrage van Rutte afdeed als 'een kulverhaal om mist te verkopen'.  

En dat zegt de man van wie Nederland niet weet of hij ooit een vrouw heeft gehad

Geert Wilders tegen Mark Rutte

Geheel rolvast stak PVV-leider Wilders een tirade af tegen de nieuwe coalitie. Hij noemde Rutte, naar aanleiding van de plannen met de hypotheekrenteaftrek, 'gewoon een platte politieke oplichter'. En hoe kon de VVD het lef hebben gehad de tweede partij van Nederland uit te sluiten van regeringsdeelname? Daarop vergeleek Rutte de PVV met 'een vrouw die afgewezen wil worden en zich daarom zo onaantrekkelijk mogelijk voordoet'. Wat Wilders deed schamperen: 'En dat zegt de man van wie Nederland niet weet of hij ooit een vrouw heeft gehad.' Rutte: 'Inderdaad, dat weet Nederland niet.' De woordenwisseling was niet grappig maar seksistisch, luidde kritiek achteraf. 

Ook bij de Partij voor de Dieren, 50Plus, Denk en Forum voor Democratie klonk weinig enthousiasme voor Rutte III. Denk-leider Kuzu richtte zich rechtstreeks tot de 76 coalitie-Kamerleden. 'Schrijven jullie geschiedenis of schrijven jullie achteraf een verbitterd boek?' Ieder Kamerlid kan de coalitie doen wankelen, herinnerde hij ze.

Meermaals stond Rutte met de handen in de zakken en permitteerde zich snedige kwinkslagen richting de opposanten. Niet vermoeid, maar ontspannen komt de VVD-leider uit de recordformatie. Zijn partij lijkt in deze coalitie een comfortabele positie in te nemen. Op rechts moet hij weliswaar de PVV en het Forum voor Democratie dulden, maar vooral D66-leider Pechtold en ChristenUnie-voorman Segers zullen de komende jaren de pijlen van een zestal linkse(re) oppositiepartijen op zich gericht zien. Hoe concreet zijn de duurzame ambities van Rutte III? Hoe eerlijk het sociaal beleid? Het zijn vragen die zij telkens weer om de oren zullen krijgen.

De oppositierangen waren niet geheel gesloten. Met zijn derde kabinet zal Rutte wederom vaak kunnen rekenen op de drie stemmen van de SGP. Al zei ook Van der Staaij te hopen op ruimte voor veranderingen. 'Kun je je maatschappelijke diensttijd vervullen met het aftoppen van wietplanten?' Het volkslied zingen vindt de SGP best, 'maar bespaar ons volkswiet'. 

Volgens Rutte, die tot formateur werd benoemd, staat er op donderdag 26 oktober een kabinet op het bordes. De week nadien kan het debat over de regeringsverklaring worden gevoerd. 

Rutte III-filter

De belangrijkste plannen van het nieuwe kabinet.
Na een historisch lange formatie is het kabinet Rutte III er eindelijk. Wij gidsen je door het regeerakkoord. Hoe wordt het geld verdeeld? Wat hebben de partijen binnengesleept? En op welke punten gaat de coalitie het moeilijk krijgen?