Dit ging vooraf aan de val van Eurlings: 'Camiel stap toch op'

'Elke vergadering dachten we: nu krijgen we eindelijk duidelijkheid'

Tot drie keer toe zet sportkoepel NOCNSF Camiel Eurlings achter de schermen onder druk om op te stappen. Hij piekert er niet over. Dan rest nog één optie.

'Zullen we zo een halfuurtje bij elkaar gaan zitten'? Op initiatief van Camiel Eurlings komt in april 2017 een select gezelschap van sportkoepel NOCNSF bij elkaar. De plek is vertrouwd: Papendal is het kloppende hart van de Nederlandse topsport. In de marge van de bestuursvergadering schuiven behalve Eurlings ook NOCNSF-voorzitter André Bolhuis, directeur Gerard Dielessen en bestuurslid Marcella Mesker aan. IOC-lid Eurlings heeft voor deze gelegenheid een jurist meegenomen.

De voormalige CDA-verkeersminister heeft reden om op zijn hoede te zijn. Er broeit iets in de top van de Nederlandse sportkoepel - en Eurlings is de hoofdpersoon.

Al maanden gaat het over de positie van het enige bestuurslid waarover NOCNSF niets te zeggen heeft. Als lid van het Internationaal Olympisch Comité maakt Camiel Eurlings (44) automatisch deel uit van NOCNSF. Wegsturen kan de sportkoepel hem daarom niet, de druk op hem opvoeren wel.

In juli 2015 heeft Eurlings 's nachts slaande ruzie met zijn toenmalige vriendin gekregen in de tuin van zijn ouderlijk huis in Valkenburg. Ze loopt onder meer een gebroken elleboog, een hersenschudding en kneuzingen op, en doet aangifte. In september 2016 concludeert het Openbaar Ministerie dat er voldoende bewijs is om Eurlings te vervolgen voor mishandeling. Het levert hem een werkstraf op, een kras op zijn blazoen, en een aantekening in zijn justitiële documentatie - strafblad, in de volksmond.

Eurlings heeft nog een probleem. Bestuursleden van NOCNSF moeten zich houden aan de gedragsregels die gelden voor iedereen in de sport. NOCNSF heeft die de laatste jaren flink aangescherpt na schandalen over seksueel misbruik, matchfixing en het geweld rond het veld. Maar hoe kan de sportkoepel zulke strenge eisen blijven stellen met in zijn midden een bestuurslid dat werd gestraft doordat hij zijn handen niet thuis kon houden?

Dat weet ook André Bolhuis. De oud-hockeyer is gepokt en gemazeld in het sportbestuur. Hij waagde in 2013 nog een poging om zelf in het IOC te komen, maar legde het af tegen Eurlings en de lobby die onder meer toenmalig kroonprins Willem-Alexander voor hem voerde. Bolhuis weet dat de Nederlandse sport er niet bij is gediend als de mishandeling boven de markt blijft hangen en legt zijn gedachte aan Eurlings voor: zou die zich niet beter kunnen terugtrekken uit NOCNSF, zolang zijn ex-vriendin nog in beroep kan tegen de werkstraf?

Elke vergadering dachten we: nu krijgen we eindelijk duidelijkheid. Dat pik je een keer, maar niet meerdere keren

Een betrokkene

De weigering

Maar Eurlings peinst er niet over, vertellen betrokkenen. Hij legt uit dat hij als lid van het IOC automatisch zitting heeft in het bestuur van NOCNSF, de moederbond van de Nederlandse sport. In Lausanne hebben ze dus wat over hem te zeggen, niet in Nederland. Bovendien blijft hij erbij dat hij niets verkeerds heeft gedaan. De door Bolhuis voorgestelde 'time-out' levert dus niets op, al weigert NOCNSF op zijn handen te blijven zitten.

In de top van de sportkoepel ergeren mensen zich al langer aan de halsstarrige houding van Eurlings. In elke vergadering belooft hij 'ooit' duidelijkheid te geven over wat er die ene julinacht is gebeurd. Bestuursleden stelt hij voor om samen toch eens een kop koffie te gaan drinken. Maar die zijn het uitstelgedrag zat: het is tijd voor actie. 'Elke vergadering dachten we: nu krijgen we eindelijk duidelijkheid. Dat pik je een keer, maar niet meerdere keren', vertelt een betrokkene.

Bij het IOC snappen ze helemaal niets van de discussie die in Nederland speelt

Jan Driessen, woordvoerder Eurlings

Als voorzitter van de communicatiecommissie van het IOC zou Eurlings moeten weten dat zijn verhaal zichzelf slecht verkoopt. 'Hij was doodsbenauwd dat er een modderstroom op gang zou komen', zegt een bestuurslid.

Het scheelt dat het IOC hem blijft steunen. In Lausanne doet een zogeheten compliance officer nog wel wat onderzoek, maar hij komt tot de conclusie dat de mishandeling als een privékwestie moet worden beschouwd. Het IOC laat het erbij zitten, ook al kan de ethische code niet duidelijker zijn: zo dienen IOC-leden zich verre te houden van intimidatie en zullen ze anderen geen fysiek of geestelijk letsel toebrengen.

Hebben ze in Zwitserland niet door dat de problemen voor Eurlings zich in eigen land opstapelen? Of willen ze het niet weten? 'Bij het IOC snappen ze helemaal niets van de discussie die in Nederland speelt', zal Eurlings' woordvoerder Jan Driessen nog vaak zeggen. 'Ze vinden daar dat hij fantastisch werk doet.'

Eurlings maakt indruk in de twee commissies waarin hij zitting heeft, communicatie en financiën. Hij spreekt zijn talen, is joviaal en weet de weg te vinden naar IOC-voorzitter Thomas Bach. Bij een congres in Brussel vraagt de oud-schermer vorig najaar of Eurlings hem kan vervangen. Die laat er een bijeenkomst van NOCNSF graag voor schieten. Hij moet ook wel: nadat hij in oktober 2014 door KLM is weggestuurd, is zijn plek in het IOC alles wat voor Eurlings nog resteert. En zolang het IOC niet aan hem twijfelt, hoeft hij ook niet te vrezen voor zijn plek bij NOCNSF. Denkt hij.

Duimschroeven

Voormalige Nederlandse IOC-leden

Koning Willem-Alexander (1998-2013)
Hein Verbruggen (1998-2008)
Anton Geesink (1987-2010)
Els van Breda Vriesman (2001-2008)
Kees Kerdel (1977-1986)
Jonkheer Herman Adriaan van Karnebeek (1964-1977)
Charles Ferdinand Pahud de Mortanges (1946-1964)
Pieter Wilhelmus Scharroo (1924-1957)
Baron Alphert Schimmelpenninck van der Oye (1925-1943)
Baron FWCH van Tuyll van Serooskerken (1898-1924)

Want binnen de nationale sportkoepel draaien de bestuurders langzaam maar zeker de duimschroeven aan. Ze nemen geen genoegen meer met zijn gedraal en eisen duidelijkheid. Steeds meer bestuursleden worden het met elkaar eens dat de positie van Eurlings schadelijk kan zijn voor de sportkoepel. Ook al voert hij zijn werkstraf 'geheel en naar behoren' uit, zoals in juni 2017 duidelijk wordt.

Omdat verzoeken om openheid niets uithalen, gooien de bestuursleden een tweede troefkaart op tafel. Ze spreken onderling af dat ze voortaan over een Verklaring Omtrent het Gedrag moeten beschikken, net als de coaches en de bestuurders die bij de duizenden sportverenigingen in het land actief zijn. Want met een werkstraf achter zijn naam is het allerminst zeker of Eurlings zo'n VOG kan krijgen. En daarmee zou hij bij de sportkoepel buitenspel staan.

Maar omdat het ministerie van Justitie geen bezwaar ziet, mag Eurlings door. Tot opluchting van NOCNSF-directeur Gerard Dielessen, die concludeert dat de kwestie van tafel is. 'Het gevoel van ongemak rond Eurlings is door zijn VOG voor mij persoonlijk verdwenen', zegt hij. Een slippertje van de oud-NOS-man: de andere bestuursleden willen nog altijd duidelijkheid van Eurlings. 'Dit gaat niet vanzelf weg', vertelt een bestuurslid aan de Volkskrant.

Achter en voor de schermen probeert Driessen de beeldvorming te herstellen. Maar het is te laat, weet de ervaren woordvoerder. De onvrede bij de bestuursleden blijft niet langer binnenskamers, de eerste oud-sporters en sporters laten van zich horen. Het bestuur van NOCNSF is dan al benaderd door een vader wiens dochter het slachtoffer is geworden van seksueel misbruik in de sport.

De man vindt het onacceptabel dat de bestuursleden Eurlings in hun midden tolereren. Hoe kunnen ze dat voor zichzelf 'moreel verantwoorden', wil hij weten. Een bestuurslid geeft hem groot gelijk en erkent dat NOCNSF worstelt met de situatie. 'Ik verzeker u dat wij hier persoonlijk ontzettend mee in onze maag zitten en dat dit onderwerp voortdurend aan de orde komt, ook buiten onze bestuursvergaderingen.'

In een reeks persoonlijke gesprekken met collega-bestuurders probeert Eurlings de ergste vlammen te blussen. Hij stuit vooral op argwaan: waarom moet het toch zo lang duren voordat hij vertelt wat er in de tuin van zijn ouderlijk huis is gebeurd? Op 14 december, tijdens een bestuursvergadering op Papendal, gooien zijn collega's hem een dringend verzoek voor de voeten: kom naar buiten met je verhaal, voor de Winterspelen in februari. Zodat de sporters er geen last van hebben.

Eurlings staat met zijn rug tegen de muur. Zijn team maakt een kapitale inschattingsfout en brengt als reactie een verklaring van advocaat Geert-Jan Knoops uit die al op de plank lag bij de sportkoepel. Knoops haalt uit naar de media, die hij 'onjuiste en suggestieve beeldvorming' verwijt en bagatelliseert de klappen die de ex-vriendin heeft gekregen: volgens hem was er slechts sprake van lichte mishandeling.

De verklaring waarmee Eurlings zichzelf had willen redden, keert recht in zijn gezicht terug. In plaats van te antwoorden op prangende vragen, verschuilt hij zich achter de juridische terminologie van een strafpleiter. Ook de atletencommissie van NOCNSF, die steeds meer zijn stem verheft, mengt zich in het debat. De sportersvertegenwoordiging eist van Eurlings antwoord op een lijst met prangende vragen.

Het slotakkoord

Zijn 'vrijwilligersbaan' bij het IOC levert in werkelijkheid tienduizenden euro's per jaar op

Eurlings raakt door zijn opties heen. Op 23 december wil hij volgens Driessen de eer aan zichzelf houden. 'Maar het IOC hield hem tegen. Ze zeiden: ben je gek geworden? Realiseert Nederland niet dat jij hier geweldig functioneert?' Volgens Driessen gooide Thomas Bach persoonlijk zijn gewicht in de schaal om het enige Nederlandse lid van een vertrek te weerhouden.

Een week later, op 30 december, doet Eurlings zijn verhaal in NRC Handelsblad. Hij moet 'va-banque' in de spiegel kijken, zegt hij, en biedt zijn excuses aan zijn ex-vriendin, het IOC, NOCNSF, de sporters en het Nederlandse publiek aan. Maar opnieuw valt de confrontatie met de waarheid hem zwaar. Zo ontkent hij dat hij 'formeel' een strafblad heeft en wil hij ook van de term taakstraf niets weten: hij heeft slechts met de officier van justitie afgesproken om 'een paar dagen maatschappelijk werk te verrichten'. En zijn 'vrijwilligersbaan' bij het IOC levert in werkelijkheid tienduizenden euro's per jaar op.

Op het bospad dat Eurlings is ingeslagen, raakt hij steeds verder verdwaald. Sport en publiek keren zich massaal tegen hem, olympisch kampioenen als Ellen van Langen en Jochem Uytdehaage roepen hem op te vertrekken. Dat doet ook voormalig IOC-lid Els van Breda Vriesman. Met nog een maand te gaan tot de Spelen, dringt zich bovendien de vraag op: kan koning Willem-Alexander volgende maand wel met Eurlings worden gezien, rond de olympische ijsbaan in Pyeongchang?

De val van Nederlands hoogste sportvertegenwoordiger is een kwestie van dagen geworden. Op de vraag of Eurlings van plan is op te stappen, draait Driessen donderdag tot drie keer toe om de vraag heen. 'Een woordvoerder mag niet liegen', erkent hij nu. Nog diezelfde avond meldt Eurlings het IOC dat zijn besluit vaststaat. Kort ervoor heeft hij het gesprek met de atletencommissie afgezegd.

Twee jaar zwijgen over zoiets ernstigs, dat kan niet. Dan heb je geen gevoel voor wat er speelt, voor wat er leeft

NOCNSF-bestuurslid

Een dag later maakt hij rond het middaguur in een verklaring zijn afscheid bekend: 'De discussie over mijn al dan niet aanblijven leidt af van waar het, juist nu, om moet gaan; de sport en de sporters. Vandaar dat ik met pijn in het hart aftreed als IOC-lid, de mooiste vrijwilligersbaan van de wereld.'

Zonder zijn vooruitgeschoven pion in het IOC gaat NOCNSF verder. Chiel Warners, bestuurslid van NOCNSF en voorzitter van de atletencommissie, spreekt van een onvermijdelijke stap: 'Wat er is gebeurd, leidde af van waar het echt om moet gaan: de sport en de sporters.'

'Dit heeft gewoon te lang geduurd', vindt een ander NOCNSF-bestuurslid. Twee jaar zwijgen over zoiets ernstigs, dat kan niet. Dan heb je geen gevoel voor wat er speelt, voor wat er leeft.'

Ook Driessen ziet in dat hij fouten heeft gemaakt. 'We hebben te laat klare wijn geschonken. Er is een beeld van hem ontstaan dat we niet meer weg kregen. Ik had aan mijn theewater moeten aanvoelen dat we eerder naar buiten hadden gemoeten met het verhaal.'


De verklaring van Eurlings in vijf citaten - en de feiten

IOC-lid Camiel Eurlings doorbrak na tweeënhalf jaar het stilzwijgen over de mishandeling van zijn ex-vriendin. Hij kwam met een verklaring en een interview in NRC Handelsblad. Wat klopt daarvan?

Profiel: Hoe kon Eurlings zo diep vallen?
Eurlings maakte een bliksemcarrière in de CDA, werd op jonge leeftijd minister en daarna voorzitter van de raad van bestuur van KLM. Nu staat hij na de mishandeling van zijn ex-geliefde voor de rest van zijn leven te boek als 'die plucheplakker met de losse handjes'. Hoe kon het zo lopen?

Commentaar: Hij heeft het er zelf naar gemaakt
De val van Camiel Eurlings is diep en hard. Zo hard dat het zelfs voor de toeschouwers pijnlijk wordt om te zien. Maar helaas, schrijft Raoul du Pré in een commentaar, heeft hij het er zelf naar gemaakt.


De val van Eurlings in 17 stappen

2013

2 juli: NOCNSF draagt voormalig verkeersminister en KLM-topman Camiel Eurlings voor als IOC-lid

10 september Als elfde Nederlander wordt Eurlings benoemd als IOC-lid. Hij maakt automatisch deel uit van het bestuur van de Nederlandse sportkoepel NOCNSF

2015

20/21 juli: Eurlings en ex-vriendin krijgen ruzie in tuin van zijn ouderlijk huis in Valkenburg. Hij mishandelt haar

december: Ex-vriendin doet aangifte tegen Eurlings vanwege mishandeling

2016

Juli: Eurlings doet aangifte tegen ex-vriendin vanwege smaad en laster.
et OM maakt later bekend dat er onvoldoende bewijs is om de vrouw hiervan te verdenken

Augustus: Eurlings ontkent tijdens de Zomerspelen van Rio schuld: 'Mensen die mij kennen, weten dat ik zo niet in elkaar zit', zegt hij tegen het AD

September: het OM zegt voldoende bewijs te hebben en besluit Eurlings te vervolgen wegens 'eenvoudige mishandeling'

2017

Maart: Eurlings accepteert transactie justitie: werkstraf van 40 uur

Voorjaar: De Top van NOCNSF doet Eurlings het verzoek om op te stappen; hij weigert

Juli: NOCNSF vraagt alle bestuursleden voortaan een verklaring van goed gedrag te overleggen

September: NOCNSF maakt bekend dat Eurlings zijn VOG heeft en kan aanblijven

14 december: Tijdens een vergadering doen NOCNSF-bestuursleden Eurlings het dringende verzoek om publiekelijk tekst en uitleg te geven over de mishandeling van zijn ex-vriendin

21 december: Advocaat Geert-Jan Knoops publiceert een verklaring waarin hij uithaalt naar de media. Hij benadrukt dat Eurlings 'formeel' geen strafblad heeft, er sprake was van lichte mishandeling en dat er nooit 'vaststelling of erkenning van schuld' is geweest

23 december: Ook de atletencommissie van NOCNSF, die de Nederlandse sporters vertegenwoordigt, wil opheldering van Eurlings en stuurt hem een lijst met vragen

30 december: Na aanhoudende kritiek besluit Eurlings zijn verhaal te doen. Zijn interview met NRC Handelsblad en zijn eigen verklaring komen hem op zware kritiek te staan, onder meer omdat hij spreekt over een 'wederzijds handgemeen' en zijn IOC-functie een vrijwilligersbaan noemt

2018

3 januari: Prominenten uit de sport als voormalig IOC-lid Els van Breda Vriesman en olympisch kampioene Ellen van Langen roepen Eurlings op te vertrekken. Eurlings zegt een gesprek af met de atletencommissie van NOCNSF

5 januari: Camiel Eurlings stapt op als IOC-lid en bestuurslid van NOCNSF