Dit blijft hangen na Junckers 'Europese Troonrede': méér Europa en méér macht voor de Europese Commissie

Méér Europa en méér macht voor de Europese Commissie

Méér Europa en méér macht voor de Europese Commissie. Met deze boodschap in zijn 'Europese Troonrede' nam Commissievoorzitter Juncker woensdag afstand van de trend van de afgelopen jaren, waarbij er minder macht naar Brussel moest en meer macht naar de lidstaten. Wat beweegt Juncker - die sowieso niet terugkeert - en voor welk probleem zoekt hij een oplossing?

Juncker voelt zich gesteund door de recente geschiedenis. De onheilsscenario's over het einde van de Unie en de euro zijn gelogenstraft; de Europese economie groeit harder dan die van de VS; de migratiestroom komt onder controle; de populisten grepen naast de macht in Nederland en Frankrijk; en de Brexiteers worden steeds stiller. Niet onbelangrijk ook: dit voorjaar hernieuwden de Europese leiders (minus de Britse premier) hun 'Europese geloften' tijdens een feestelijke top in Rome. 'Laten we de deze kans grijpen', aldus Juncker woensdag. 

De euro voor iedereen

Juncker wil dat alle EU-landen de euro invoeren. Van de huidige 28 lidstaten hebben 19 dat al gedaan, zoals het Europees Verdrag ook voorschrijft. Van de twee landen die een uitzondering op de plicht bedongen (Groot-Brittannië, Denemarken), vertrekt de grootste. Juncker wil af van de monetaire tweedeling in Europa. Als Londen in 2019 is uitgezwaaid zit 85 procent van het Europese bruto product in de eurozone. De hele EU aan de euro maakt het afstemmen van economische en financieel beleid eenvoudiger, geen gedoe meer met moeizame constructies om de niet-euro's gerust te stellen. Het euroblok zou geleid moeten worden door een Europese minister van de Economische en Financiële Zaken die tegelijk Europees Commissaris is. De Eurogroepvoorzitter (die de lidstaten zelf kiezen) wordt dus ingeruild voor iemand met een dubbele pet, net zoals de huidige EU-buitenlandchef. De eurominister krijgt een aparte begroting in het EU-budget om de landen te ondersteunen bij pijnlijke hervormingen en zware crises.

De lidstaten huiveren bij deze Junckeriaanse dadendrang. Ja, de eurozone moet anders, het noodfonds mag een Europees Monetair Fonds worden en Berlijn en Parijs staan niet afkerig tegen een Europees minister van Financiën. Maar het enthousiasme neemt af bij de vraag of die superminister lid moet zijn van de Commissie. Dwang bij het invoeren van de euro, stuit helemaal op verzet. De Poolse regering ontploft bij het idee dat Brussel de zloty afpakt en ook Hongarije, Tsjechië en Zweden gruwen van zo'n soevereiniteitsoverdracht. De boosheid en woede over Brusselse asielquota - waarbij de Oost-Europese landen werden overstemd - zijn een teken aan de wand.

Tekst gaat verder na de foto.

Banken

Met de euro schuift Juncker alle landen ook onder de bankenunie. Alle grotere banken moeten zich dan onderwerpen aan het toezicht van de ECB en betalen mee aan het bankenfaillissementsfonds waaruit de afwikkeling van wrakke banken wordt gefinancierd. Juncker acht dit mede nodig omdat kapitaal zich snel verplaatst en nu al de zwakke schakels in de bankenketen kan uitzoeken.

Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Finland zijn zeer op hun hoede bij deze uitbreiding van de bankenunie. Zij eisen dat eerst de lijken uit de kluizen van de zwakke banken worden geschud, pas daarna kan er sprake zijn van gezamenlijk de lasten dragen bij een faillissement. Juncker beloofde dit woensdag, maar de noordelijke lidstaten willen dat dit wordt vastgelegd. 

Grenzen

Juncker acht het verder de hoogste tijd dat alle EU-landen lid worden van de Schengenzone, de club landen waartussen geen paspoortcontrole meer bestaat. Roemenië en Bulgarije voldoen volgens Juncker aan de criteria, de rest moet snel volgen (Cyprus, Kroatië) of zijn principiële bezwaren opgeven (Ierland). Een grotere Schengenzone versterkt volgens Juncker de controle aan de Europese buitengrenzen omdat de Unie eisen kan stellen.

Nederland blokkeert al jaren het Schengenlidmaatschap van Roemenië en Bulgarije. Volgens Den Haag (gesteund door Berlijn en Parijs) zijn beide landen te corrupt. De vraag is verder of de buitengrenzen van Europa echt veiliger worden als het meer nog dan nu grenst aan Turkije en Oekraïne.

Tekst gaat verder na de foto.

Uitbreiding

Juncker wil het moratorium op uitbreiding van de EU - door hemzelf in 2014 ingesteld - opheffen. Omwille van de rust en vrede aan de oostelijke grenzen, moeten de onderhandelingen met Montenegro (gestart in 2012) en Servië (2014) nieuw leven worden ingeblazen. Hiermee volgt Juncker de beproefde Europese strategie dat EU-lidmaatschap stabiliteit oplevert en dat is geen overbodige luxe op de Balkan.

De EU-landen zullen de onderhandelingen nauwgezet volgen. Nogal wat hoofdsteden zijn van mening dat bij eerdere uitbreidingen een oogje is toegeknepen waardoor de EU corruptie en misdaad importeerde.

Unie

Opvallend is Junckers oproep voor één EU-president. Die zou zowel voorzitter van de Commissie als van de EU-toppen met de regeringsleiders zijn. Volgens Juncker is dat efficiënter en democratischer. 'Europa is beter te begrijpen met één kapitein op het schip.' Uit oogpunt van efficiency pleit hij ook voor het afschaffen van het vetorecht van de lidstaten bij buitenlands beleid en voor maatregelen om multinationals te belasten en BTW-fraude aan te pakken. De burger vraagt daarom en het voorkomt concurrentievervalsing.

De regeringsleiders zijn juist zeer gehecht geraakt aan hun vaste voorzitter, momenteel de Pool Donald Tusk. De EU-toppen waren de afgelopen jaren, mede dankzij die eigen voorzitter, de Europese reddingsboei bij grote crises: door gezamenlijk optreden van de leiders werden de Griekse, de euro- en migratiecrisis bedwongen. Ze willen hun toegenomen macht niet uit handen geven, noch delen met het parlement dat de Commissievoorzitter moet goedkeuren. Bovendien vergt de komst van één president wijziging van het Europees Verdrag, een langdurige en riskante operatie. Het opgeven van veto's is eveneens een gevoelige zaak voor de hoofdsteden. Alle lidstaten vinden hun eigen belastingregime het beste van de EU.

Lees meer over de 'troonrede' van Juncker

Nu het eindelijk weer goed gaat, wil EU-voorzitter Juncker meer Europa. 'Deze kans ligt mogelijk niet lang op tafel', schrijft Juncker. Lees hier de analyse van Marc Peeperkorn.

Junckers roep om 'meer Europa blijkt in praktijk vooral 'meer Juncker'. De ambitieuze Luxemburger slaat toe voordat een herkozen Merkel en een beproefde Macron die Europese agenda naar zich toetrekken, schrijft Hans Wansink in het Volkskrantcommentaar. 

Volgens Europawatcher Dirk-Jan van Baar is 'het gestuntel van de Britten is de beste reclame voor de Europese Unie.' Lees meer in ons opinieblog.