Het Rai Theater in Amsterdam
Het Rai Theater in Amsterdam © Raimond Wouda

De voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad, Felix Rottenberg, wil geld zien

'Amsterdam is een metropool, daar hoort een hoger ambitieniveau bij als het om kunst en cultuur gaat'

Ja, Amsterdam is een wereldstad. Tijd om dat ook op het gebied van cultuur waar te maken, vindt Felix Rottenberg. De voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad wil geld zien.

Laat het maar aan Felix Rottenberg over om te dromen over het culturele aanbod in het Amsterdam van 2030. Als voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad heeft hij zo zijn wensenlijstje - niet van hem persoonlijk, maar van, of beter, voor de stad.

Op één: een nieuw gebouw voor Theater de Meervaart. 'Een iconisch beeld, op hoge poten, als een reiger in of half over de Sloterplas. Zo'n plek waarvoor het geen probleem is om vanuit het centrum twintig minuten met de tram te reizen. Met een variabele programmering voor de burgers van Amsterdam-West, Nieuw-West, de randgemeenten en de binnenstad.'

Op twee: een gerenoveerd Amsterdamse Bostheater. 'Het zou fantastisch zijn als een van onze toparchitecten dat bos onder handen neemt, en er voor de zomer een bruisende plek van maakt.'

Op drie: een nieuwe kunsthal, een plek voor actuele kunst, in Amsterdam-Zuidoost, zonder collectie, met wisselende programmering, vooral van kunstenaars die in Amsterdam zijn opgeleid. 'De stad heeft een keten van plekken nodig die kunstenaars in de ontwikkeling van hun oeuvre volgt, steunt, faciliteert en die tegenspel biedt aan de markt. Want commerciële galeries zijn mooi, maar ze vragen wel 50 procent van de opbrengst.'

Vandaag presenteert de Amsterdamse Kunstraad de Culturele Investeringsrekening. Het is een voorschot op de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2018, en bevat aanbevelingen over welke kant het volgens de raad op moet met kunst en cultuur in Amsterdam. De stad gedraagt zich volgens Rottenberg, als het om cultuur gaat, te benepen. 'Amsterdam is al lang niet meer een van de vier grote steden van Nederland. Het is een metropool die elk jaar 17 miljoen bezoekers trekt. Daar hoort een hoger ambitieniveau bij als het om kunst en cultuur gaat. En ook meer geld.'

Wat gaan de plannen die u hier noemt kosten?

De cijfers

In Amsterdam werken ruim 55 duizend mensen in de creatieve industrie. Ter vergelijking: in Rotterdam negenduizend, in Den Haag en Utrecht respectievelijk elfduizend en twaalfduizend. De stad telt rond de 150 culturele instellingen met een vierjarige gemeentelijke subsidie.

De totale begroting van de gemeente Amsterdam is dit jaar 5,8 miljard euro. 2,85 procent daarvan is bestemd voor kunst en cultuur. Dat is het laagste percentage van de vier grote steden.

'Je hebt het hier over vastgoedgeld dat los staat van de Culturele Investeringsrekening die we nu neerleggen: een verhoging van het cultuurbudget met 25 procent. Amsterdam geeft jaarlijks 160 miljoen uit aan kunst en cultuur. Dat moet naar 200 miljoen, want 55 miljoen vloeit weer terug naar de gemeente, omdat instellingen huur moeten betalen.'

Waar is het geld op korte termijn het hardst nodig?

Als jij een goede componist bent, opgeleid door Louis Andriessen, en je hebt iets in je hoofd, een requiem, dan moet je je vier, vijf maanden kunnen terugtrekken. Betaald

'Naast achterstallig onderhoud en een nieuwe kleine zaal voor de Nationale Opera: voor kunstenaars en de makers. Uit alle onderzoeken blijkt dat de bezuinigingen zijn afgewenteld op de zwakste schakel in de keten. Dat vind ik een smet op de sector. De beroepspraktijk van componisten is dramatisch. Er zijn er vijftien met een bovenmodaal inkomen. De rest zit op een minimumloon, die moeten er ander werk bij doen. Dan zijn er mensen die zeggen: is toch prima, een beetje lesgeven of auto's wassen? Dat soort cynisme, daar kan ik niks mee. Als jij een goede componist bent, opgeleid door Louis Andriessen, en je hebt iets in je hoofd, een requiem, dan moet je je vier, vijf maanden kunnen terugtrekken. Betaald.'

Vorige maand is de Fair Practice Code gepresenteerd, waarin wordt gepleit voor een betere betaling van makers.

'Het invoeren van die code is essentiëel. Voor het eerst worden makers in bescherming genomen. Als Amsterdam de komende dertig jaar wil uitgroeien tot een stad met meerdere stadscentra, is de rol van kunstenaars en makers cruciaal. Gevestigde kunstinstellingen, de gemeente en het bedrijfsleven in de stad dienen de rol van kunstenaars royaal te erkennen. Er zijn investeringen nodig in programma's voor stipendia, beurzen en opdrachten met een stevige omvang, voor zowel starters als kunstenaars met ervaring.'

De code is niet dwingend. Hoe voorkom je dat instellingen er hun handtekening onder zetten, en vervolgens zeggen: sorry, maar ik kan je toch niet betalen voor je tentoonstelling.

Als Amsterdam de komende dertig jaar wil uitgroeien tot een stad met meerdere stadscentra, is de rol van kunstenaars en makers cruciaal

'Wij beoordelen de subsidieaanvragen, dus wij kijken of de beloning van zzp'ers op de begroting staat en of ze de honorariumrichtlijnen volgen die al in verschillende sectoren zijn opgesteld. Dat betekent wel dat er druk komt op culturele instellingen, want die moeten daar in hun begroting rekening mee houden.'

Als instellingen meer geld kwijt zijn aan makers, moet of de subsidie omhoog, of er moet minder worden geproduceerd.

'Dat deed Veem, Huis voor Performance. Ze werden gekort op hun subsidie en toen hebben ze gezegd: dan gaan we nog maar honderd dagen open. Kunst is bij uitstek keuzen maken, en ik vind dit een hele goeie.'

Vindt u dat culture instellingen sowieso minder moeten produceren?

Als je minder produceert om kwaliteit te garanderen en makers beter te betalen, moet je daar niet op worden afgerekend met extra subsidiekorting

'Nee. A-instellingen als het Stedelijk of de Nationale Opera moeten met het geld dat ze krijgen alles uit de kast halen. Maar kleine instellingen kunnen beter kiezen. En als je dan minder produceert om kwaliteit te garanderen en makers beter te betalen, moet je daar niet op worden afgerekend met extra subsidiekorting.'

Slaan ze op het gemeentehuis steil achterover van uw vraag om 40 miljoen per jaar extra?

'Ik acht de kans groot dat ermee wordt ingestemd. De economische bloei van de stad vraagt om meer culturele voorzieningen, vooral aan de randen van de stad, om de druk van het centrum te halen. We moeten werken aan een culturele infrastructuur die bezoekers spreidt, en die een meer divers publiek trekt.

'Ik noem maar een voorbeeld: Amsterdam-Zuidoost telt ruim 85 duizend inwoners van verschillende nationaliteiten. Dat is een stad met culturele potentie, waar je, als de gemeente meer investeert, vaker heen gaat, niet alleen voor het Kwaku Festival.'