Premier Mark Rutte en de bewindslieden van het kabinet-Rutte III tijdens een plenair debat in de Tweede Kamer over de regeringsverklaring.
Premier Mark Rutte en de bewindslieden van het kabinet-Rutte III tijdens een plenair debat in de Tweede Kamer over de regeringsverklaring. © ANP

De dividendbelasting is afgeschaft, maar niemand in Den Haag weet waarom

Geen partij had afschaffing van de dividendbelasting in haar verkiezingsprogramma staan. Hoe komt het dan nu in het regeerakkoord? En wat betekent dit?

Hoe verdedigde het kabinet zich woensdag en donderdag tegen de kritische vragen van de oppositie over de dividendbelasting?

Een duidelijk antwoord op de vraag waarom de afschaffing in het regeerakkoord staat kwam er niet. De afschaffing houdt banen in Nederland, het is goed voor het vestigingsklimaat, het voorkomt dat banen wegsijpelen; dat zijn de redenen die de fractievoorzitters van de coalitiefracties aanvoerden. Of dat werkelijk zo is, is 'een gok', zei VVD-fractievoorzitter Dijkhoff of 'een inschatting', zoals CDA-leider Buma zei.

Premier Rutte was veel stelliger. Niet afschaffen is volgens hem onverantwoordelijk en bovendien 'een groot risico'. Nederland zou zichzelf schade toebrengen met het oog op het vestigingsklimaat.

GroenLinks, SP en PvdA vinden dit 'grote onzin'. Ze beschouwen afschaffing als een 'cadeau van 1,4 miljard voor buitenlandse beleggers'. De oppositie haalt daarbij de economisch adviseur van het kabinet aan. Het Centraal Planbureau stelt dat afschaffing alleen een negatief effect heeft, namelijk dat de schatkist 1,4 miljard euro belastinginkomsten verliest. Een positief effect ziet het CPB niet. Noch de werkgelegenheid noch het vestigingsklimaat gaat er volgens het CPB op vooruit.

Hoe is de afschaffing eigenlijk in het regeerakkoord beland?

Om ondernemers ruimte te geven te investeren, schrijven de werkgevers, moet de dividendbelasting 'substantieel' omlaag

Geen enkele partij repte voor de verkiezingen ook maar een woord over het afschaffen van de dividendbelasting. Toch stond die maatregel opeens in het regeerakkoord. Het spoor naar de bron van die onverwachte maatregel leidt naar de werkgeverslobby. Shell schreef in aanloop van de verkiezingen een brief aan alle partijen. 'Schaf de dividendbelasting af', staat in het document. 'De dividendbelasting werkt marktverstorend en dat is nadelig voor de concurrentiepositie van Nederland als vestigingsland.'

De hartekreet van Shell kwam in geen enkel verkiezingsprogramma terecht. Maar hij dook wel op in een brief van VNO-NCW die eind maart naar de formatietafel ging. Om ondernemers ruimte te geven te investeren, schrijven de werkgevers, moet de dividendbelasting 'substantieel' omlaag. Daarna volgt tussen haakjes: '(uiteindelijk afschaffing)'. Meer sporen zijn er niet. Hoeft ook niet, want al decennia wordt de krachtigste lobby in Den Haag gevoerd door de werkgevers. Als zij de informateur en de onderhandelende partijen een verlanglijstje sturen, kunnen ze er zeker van zijn dat die brief door alle ontvangers wordt gespeld.

Lobby geslaagd. Wat betekent dit nu in de praktijk?

De dividendbelasting verdwijnt per 2019, staat in het regeerakkoord. In de huidige situatie moeten bedrijven die dividend uitkeren 15 procent daarvan afdragen aan de Belastingdienst. Aandeelhouders die in Nederland belasting betalen kunnen die dividendbelasting aftrekken van hun inkomstenbelasting (particulieren) of vennootschapsbelasting (bedrijven). Buitenlandse aandeelhouders kunnen dat niet en ontvangen nu dus 15 procent minder dividend dan in Nederland gevestigde aandeelhouders. Door het afschaffen van de dividendbelasting verdwijnt dat verschil tussen binnenlandse en buitenlandse investeerders. In theorie zou het voor buitenlandse geldschieters dan iets aantrekkelijker worden om in Nederland te investeren, maar het CPB ziet dus geen positieve effecten.

Is de afschaffing niet raar met het oog op de Europese strijd tegen belastingontwijking?

Bono en Mick Jagger zullen de Amsterdamse grachtengordel nu waarschijnlijk de rug toekeren

De dividendbelasting werd in 2006 al afgebouwd van 25 naar 15 procent. Toch lag afschaffing niet in de lijn der verwachting. 'Het gaat tegen de internationale trend in', zegt Peter Kavelaars, fiscalist bij Deloitte en hoogleraar fiscale economie aan de Erasmus Universiteit. 'De EU moedigt dit soort belastingen in het land waar de winst wordt gemaakt juist aan om internationale belastingontwijking tegen te gaan.' Door de afschaffing kan de 'Nederlandse route' om belasting te ontwijken vanaf 2019 aantrekkelijker worden.

Anderzijds schrapt het nieuwe kabinet juist een belastingvrijstelling die Nederland nu nog populair maakt onder belastingontwijkende buitenlandse bedrijven. Het kabinet wil belasting gaan heffen op betalingen van royalty's en rente door Nederlandse brievenbusfirma's aan het buitenland. Grote bands als The Rolling Stones en U2 hebben juist domicilie in Nederland gekozen omdat Nederland geen royalty's belast. Bono en Mick Jagger zullen de Amsterdamse grachtengordel nu waarschijnlijk de rug toekeren.