Criminele vreemdeling wordt maar zelden uitgezet, rechters bemoeilijken intrekken verblijfsstatus
© ANP

Criminele vreemdeling wordt maar zelden uitgezet, rechters bemoeilijken intrekken verblijfsstatus

De overheid heeft grote moeite om criminele vreemdelingen hun verblijfsvergunning af te pakken. In 2012 versoepelde het kabinet de regels om ook buitenlandse veroordeelden die al lang in Nederland wonen, te kunnen uitzetten. Maar rechters steken daar vaak een stokje voor.

Het WODC, het onderzoeksbureau van het ministerie van Justitie, schatte eerder dat de in 2012 aangescherpte wet zou leiden tot jaarlijks 475 intrekkingen van verblijfsvergunningen. Dat blijken er nu in de praktijk veel minder. Vorig jaar verloren volgens immigratiedienst IND tachtig vreemdelingen hun verblijfsrecht door een strafblad. Dat zijn reguliere migranten, geen mensen met een asielstatus.

De IND zegt dat het aantal mogelijk achterblijft doordat rechters sinds de strengere wet meer eisen stellen aan de argumentatie om een verblijfsstatus in te trekken. 'Je moet in elk individueel geval onderbouwen dat de maatregel proportioneel is en opweegt tegen de persoonlijke gevolgen voor de vreemdeling, die soms al vele jaren in Nederland is en hier een gezin heeft', zegt een woordvoerder.

De scherpe kantjes eraf

Zo lijkt de rechterlijke macht de scherpste kantjes af te vijlen van een strenger politiek beleid. Om te bepalen of een veroordeling gevolgen heeft voor iemands verblijfsrecht, wordt de zwaarte van het misdrijf afgezet tegen de tijd dat iemand in Nederland is. Dat wordt de glijdende schaal genoemd. Grofweg: hoe langer in Nederland, hoe zwaarder het delict moet zijn om een verblijfsvergunning te kunnen intrekken.

In 2010 en 2012 zijn de normen voor die glijdende schaal door het kabinet stevig aangescherpt. Voorheen kon iemand na vijftien jaar in Nederland bijvoorbeeld alleen worden uitgezet bij een veroordeling tot acht jaar cel of meer. En wie minstens twintig jaar in Nederland was, kon zijn verblijfsrecht niet meer verliezen. Sinds 2012 is dat veranderd. Ook werd de 'veelplegersnorm' aangepast: wie drie keer is veroordeeld kan nu worden uitgezet, ook bij lichte vergrijpen.

In de praktijk komt het meestal niet zover. Vreemdelingenadvocaat Monique Muller zegt dat de rechter geregeld een stokje steekt voor het intrekken van een verblijfsvergunning. In de tien zaken die zij afgelopen jaren behandelde, maakte de rechter de intrekking in zeven gevallen ongedaan.

Een Europese uitspraak uit 2015 zwakte de Nederlandse praktijk ook af. Volgens een woordvoerder van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter, moet de overheid sindsdien motiveren dat een vreemdeling een 'daadwerkelijk en actueel gevaar' vormt. Een veroordeling op zich is daarvoor volgens het Europees Hof onvoldoende bewijs.

Tekst gaat verder na de foto.

Raad van State

Zo oordeelde de Raad van State begin juni dat de verblijfsvergunning van een crimineel uit Macedonië niet kon worden ingetrokken, ook al had deze man er al ruim 71 maanden celstraf op zitten. Daarbij telde zwaar dat hij al sinds 1978 in Nederland woont en hij de laatste jaren geen ernstige delicten pleegde.

In het geval van Ibrahim, een 27-jarige Marokkaan uit Gouda, ging de rechter wel akkoord met het afpakken van zijn verblijfsrecht. Door zijn strafblad moet Ibrahim nu na 24 jaar vertrekken naar Marokko, waar hij geen contacten heeft.

Advocaten betwijfelen of het zinvol is verblijfsvergunningen in te trekken als vreemdelingen al tientallen jaren in Nederland zijn. In de praktijk verdwijnen zij dan vaak hier in de illegaliteit. Dat vergroot de kans dat ze opnieuw de fout in gaan. 'Het is daarom maar zeer de vraag of het afpakken van het verblijfsrecht de samenleving veiliger maakt', zegt Muller, de advocaat van Ibrahim.

Omgekeerd krijgt Nederland ook ontheemde criminele onderdanen terug. Zo werd dit voorjaar Len van Heest na 59 jaar Canada uitgezet vanwege zijn strafblad.


Ibrahim moet wél terug naar Marokko

Uitzetting van criminele vreemdelingen: al 24 jaar in Nederland, maar nu moet Ibrahim terug naar Marokko

De verruiming van de mogelijkheden om criminele vreemdelingen uit te zetten heeft niet geleid tot veel meer ingetrokken verblijfsvergunningen. Maar het gebeurt wel, zoals bij de 27-jarige Ibrahim. Lees hier het interview. (+)