Demonstratie op het Malieveld in Den Haag.
Demonstratie op het Malieveld in Den Haag. © EPA

Commentaar: de kritiek op oud-bewindslieden, de NAM, Shell en Exxon is enigszins huichelachtig

Opportunisme was bepalend voor het verloop van het aardgasdrama.

De bereidheid om de Groningers te compenseren voor de schade die zij hebben geleden door de aardgaswinning is gegroeid naarmate onze afhankelijkheid van aardgas afnam. Het verloop van de kwestie is dus niet alleen bepaald door voortschrijdend inzicht over de relatie tussen de gaswinning en de periodieke aardbevingen in het winningsgebied, maar ook door banaal opportunisme.

Tot voor kort meende Nederland zich geen ruimhartigheid tegenover de gedupeerde Groningers te kunnen veroorloven. Dat de gaswinning in 2013 werd verhoogd tot 54 miljard kuub, in weerwil van het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen om terug te gaan naar 12 miljard kuub, wordt nu oud-minister Henk Kamp in de schoenen geschoven. Het is echter twijfelachtig of de Kamer in een tijd van pijnlijke bezuinigingen met een inkomstenderving van zo'n 12 miljard euro zou hebben ingestemd.

Daarvan zou helemaal geen sprake zijn geweest in de tijd dat Nederland voor de financiering van zijn sociale zekerheid, infrastructuur, de rente op zijn staatsschuld, zorg, onderwijs en openbaar bestuur in belangrijke mate afhankelijk was van de aardgasbaten. Tussen 1960 en 2010 bedroegen de aardgasbaten zo'n 211 miljard euro. De belastingbetaler zou ongetwijfeld zijn gaan piepen als hij dit immense bedrag zelf had moeten ophoesten.

Deze operatie zal niet pijnloos verlopen voor degenen die tot dusverre uitsluitend van het Gronings gas hebben geprofiteerd

De kritiek - binnen en buiten de Kamer - op oud-bewindslieden, de NAM en haar aandeelhouders Shell en Exxon is daarom enigszins huichelachtig. Het klopt dat de omvang van het Groningse drama te laat is onderkend en dat een adequate reactie vervolgens te lang op zich heeft laten wachten. Maar de personen en instanties die nu de zwartepiet krijgen toegespeeld, hebben gehandeld volgens de nationale consensus. Iedereen was medeplichtig. Iedereen, behalve de Groningers die lange tijd voor gekke henkie werden gehouden omdat zij een verband vermoedden tussen de gaswinning en de scheuren die in de gevels van hun huizen verschenen.

Aan minister Wiebes de ogenschijnlijk onoplosbare taak om de Groningers te compenseren met behoud van 'leveringszekerheid' binnen aanvaardbare grenzen. Eén ding staat nu al vast: deze operatie zal niet pijnloos verlopen voor degenen die tot dusverre uitsluitend van het Gronings gas hebben geprofiteerd.