Delicten in de categorie vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag zijn sinds 2007 met de helft afgenomen.
Delicten in de categorie vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag zijn sinds 2007 met de helft afgenomen. © ANP

CBS: geregistreerde criminaliteit blijft dalen, maar er zijn kanttekeningen

Er zijn wel kanttekeningen te plaatsen bij de rooskleurige cijfers

De geregistreerde criminaliteit blijft maar dalen. In 2016 zijn door de politie opnieuw minder misdrijven geboekt en minder verdachten aangehouden dan in 2015. Ook de slachtofferenquête laat een dalende lijn zien. Dit blijkt uit nieuw onderzoek van het CBS, het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) en de Raad voor de Rechtspraak dat vandaag is gepubliceerd.

In 2016 registreerde de politie bijna 930 duizend misdrijven. Dat waren er 5,1 procent minder dan het jaar daarvoor en liefst 29 procent minder dan in 2007. Op vrijwel alle criminele terreinen manifesteert de neergaande lijn zich, maar het sterkst bij vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag. Delicten in die categorie zijn sinds 2007 met de helft afgenomen. In diezelfde periode is de afname in de grootste cluster, de vermogensdelicten, 21 procent.

Er zijn wel kanttekeningen te plaatsen bij de rooskleurige cijfers, stellen de onderzoekers. Ze hebben betrekking op de geregistreerde misdaad, dus lang niet alle misdrijven komen in beeld. Zo is de aangiftebereidheid laag (vooral in de categorie drugshandel), wordt slechts een klein deel van de cybercriminaliteit meegeteld en wordt in slachtofferenquêtes alleen gevraagd naar veelvoorkomende vormen van (cyber)criminaliteit.

De dalende lijn straalt toch een positief beeld uit. Moet de burger daar blij mee zijn? Cyrille Fijnaut, criminoloog en hoogleraar rechtsvergelijking aan de Universiteit van Tilburg, kan daar geen eenduidig antwoord op geven. 'De cijfers zijn een black box', zegt hij. 'De context ontbreekt. De cijfers roepen vooral vragen op.'

Tekst gaat verder onder de grafiek.

Hij vindt de delictscategorieën veel te grof. 'Zo blijft buiten beeld dat bij de gewelddadige vermogenscriminaliteit het aantal overvallen niet daalt sinds 2015. Dat blijft rond de 1.300 schommelen. Het aantal inbraken daalt wel.'

De oplossingspercentage lopen volgens Fijnaut ook ver uiteen: van heel hoog bij drugs- en wapendelicten - bijna 100 procent - tot 14 procent bij vermogensdelicten.

Fijnaut: 'Tja, die bijna 100 procent. Het wordt alleen geregistreerd als de dader wordt aangehouden bij het plegen van het delict, maar de gehele drugsindustrie en de wapenhandel blijven buiten beeld. Ook de vrij massale bedreigingen aan het adres van de burgemeesters, wethouders en raadslieden, zie je niet terug in die cijfers. Gebeurt dit in Zuid-Italië dan zouden mensen zeggen: allicht daar heb je de maffia. Maar hoe zouden Italiaanse deskundigen naar Nederland kijken?'

Diepgravender onderzoek

Het alarmerende rapport van politie en justitie uit maart lijkt haaks te staan op de jongste CBS-cijfers. Hoe moeten burgers hier chocola van maken?

De criminoloog verwijst ook naar de in maart verschenen alarmerende oproep van politie en justitie aan het kabinet om de strafrechtpleging te versterken. Fijnaut: 'Daarin wordt de stormbal gehesen. Dat rapport lijkt haaks te staan op de jongste CBS-cijfers. Hoe moeten burgers hier chocola van maken?'

Fijnaut pleit voor diepgravender, contextueel onderzoek. Niet alleen in Nederland, in het hele Westen wordt volgens hem gespeculeerd over de oorzaken van de daling van vooral vermogens- en geweldsdelicten. Veelal wordt verwezen naar de beveiliging die overal sterk is opgeschroefd. Van betere sloten en allerlei vormen van camerabewaking bij woningen, tot track en tracesytemen voor de opsporing van auto's en andere objecten. Ook zouden jongeren zich minder in de fysieke publieke ruimte ophouden, en 'vooral thuis zitten met kleine oogjes achter hun schermpjes'.

Fijnaut heeft daar twijfels bij, hij ziet in Tilburg nog veel jongeren rondhangen. Hij vindt ook dat in deze verklaringen te weinig rekening wordt gehouden met de groei, in elk geval in Nederland, van de gemeentelijke handhavingsdiensten die steeds meer het gat opvullen van de reguliere politie in de publieke ruimte. De preventieve rol van de stedelijke en regionale veiligheidshuizen zou ook moeten worden meegewogen.

Om te beginnen zou zo'n verbindend onderzoek kunnen worden gedaan in een stad of bepaalde stadsdelen. Fijnaut: 'Dan wordt de box minder black, kan de publieke discussie begrijpelijker en beleid gerichter worden.'

Lees ook: vijf trends uit de CBS Veiligheidsmonitor

In maart verscheen het overzicht over 2016 van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Hoe veilig voelen Nederlanders zich? Criminaliteit daalt, zegt de politie en zeggen we zelf.