Kamervoorzitter Van Miltenburg licht in een verklaring het besluit van het presidium toe.
Kamervoorzitter Van Miltenburg licht in een verklaring het besluit van het presidium toe. © ANP

Bestuur Tweede Kamer wil onderzoek naar lek

Het presidium van de Tweede Kamer (het dagelijks bestuur) pleit voor het instellen van een commissie om een lek in de 'commissie stiekem' te onderzoeken. Dat is het resultaat van een presidiumvergadering die de hele ochtend duurde. De rijksrecherche verdenkt ten minste één fractieleider van lekken uit de vertrouwelijke commissie. De Kamer moet beslissen of wordt overgegaan tot vervolging.

Haagse whodunnit

Iemand lekte in 2014 uit de 'commissie stiekem'. Politiekverslaggever Frank Hendrickx schreef een analyse (+) over de zaak.

Tweede Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg lichtte het besluit vanmiddag toe. Ze stelde dat het Openbaar Ministerie geen inhoudelijke informatie met de Kamer heeft gedeeld. Ook de leden van het presidium kennen de details niet en weten niet welke politici door het OM worden verdacht van lekken. Het is nog niet duidelijk wanneer deze informatie wel wordt gedeeld. Een eerste stap is nu het isntellen van een Kamercommissie die het onderzoek moet gaan leiden. Het is aan de Kamer om te onderzoeken of er 'voldoende gronden voor vervolging bestaan'. 

Het presidium gebruikt de rest van de dag om een brief op te stellen waarin de Kamer vanavond wordt bijgepraat over het vervolg van de zaak. Van Miltenburg wil uiterlijk volgende week in de Kamer stemmen over de samenstelling van de onderzoekscommissie en de precieze opdracht van die commissie.

Tot nu toe hebben van de betrokken fractievoorzitters alleen Arie Slob (ChristenUnie) en Diederik Samsom (PvdA) ontkend dat zij hebben gelekt. De andere fractieleiders verwijzen naar het vertrouwelijke karakter van alles wat gerelateerd is aan de commissie stiekem en doen geen enkele mededeling over de zaak.

Besloten CIVD alleen voor fractieleiders
De commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (CIVD) is een Tweede Kamercommissie waarin de fractievoorzitters in vertrouwen worden ingelicht over de AIVD en de MIVD. In de wandelgangen heet deze vergadering de commissie stiekem.

'Commissie stiekem' overblijfsel uit jaren vijftig

‘De 'commissie stiekem' kent zijn oorsprong in de jaren vijftig,’ vertelt historicus Johan van Merriënboer van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit. ‘Uit angst voor Oostbloklanden werd een commissie voor de binnenlandse veiligheid opgericht waarbij geheimhoudingsplicht gold: men wilde de communisten buiten de deur houden. De fractievoorzitters van de grootste democratische partijen zaten in deze commissie. Communistische partijen zoals het CPN werden er buiten gehouden, zij hadden korte lijntjes met Moskou.

Met de val van de muur verviel ook de dreiging uit het oosten, maar een traditie van het hebben van staatsgeheimen was ontstaan. Tegenwoordig zitten tien fractieleiders in de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD), oftewel de commissie stiekem.’

De commissie vergadert sinds jaar en dag op wisselende plekken, schrijft politiek verslaggever Frank Hendrickx (+). Alleen de fractievoorzitters krijgen een seintje als het zover is en de aantekeningen die de politieke kopstukken maken, verdwijnen naar verluidt in een kluis - pas bij de volgende vergadering komen ze weer naar buiten. Iedereen is ervan doordrongen dat de hoofden van AIVD en MIVD alleen vrijuit praten als ze zeker weten dat de informatie binnenskamers blijft.

Vertrouwelijkheid geschonden
Die vertrouwelijkheid lijkt begin 2014 door een lid van de commissie te zijn geschonden. De kwestie draait om 1,8 miljoen telefoongegevens die Nederland aan de Amerikanen had verstrekt. Minister Ronald Plasterk beweerde aanvankelijk dat de Amerikanen die gegevens hadden onderschept. Later bleek dat Nederlandse diensten de belgegevens hadden verzameld en doorgespeeld aan de VS.

Plasterk kreeg van de meeste oppositiepartijen een motie van wantrouwen omdat hij de Kamer niet zou hebben geïnformeerd. Waarop PvdA-leider Samsom insinueerde dat de informatie wel in de commissie stiekem zou zijn besproken en de Kamer dus wel degelijk was geïnformeerd, als was  het in vertrouwen.

Die lezing werd in februari 2014 bevestigd door een artikel in NRC Handelsblad. De krant citeerde uit geheime notulen van de commissie stiekem. Halbe Zijlstra, commissievoorzitter, deed vervolgens aangifte van lekken. Daarna volgde onderzoek van de Rijksrecherche. Het OM heeft de zaak onderzocht en overgedragen aan het presidium van de Tweede Kamer.