Bereidt u zich voor: Schiphol wordt alleen maar drukker

Drukte groeit met de economie, 'infrastructuur piept en kraakt'

Het gaat beter met de economie, dus de Nederlanders vliegen meer. Zaterdag liep hun toestroom Schiphol over de schoenen. KLM, de grootste klant, heeft er genoeg van. 'Passagiers komen geïrriteerd het toestel binnen.'

Vonden we het met z'n allen heel druk dit weekeinde op Schiphol? Dan heeft de nationale luchthaven nieuws voor ons: het wordt nog veel vaker heel druk.

Eerst even de feiten. Afgelopen zaterdag, zondag en maandag beleefde Schiphol pieken in het aantal passagiers. Onder een piek verstaat de luchthaven meer dan 200 duizend reizigers die vertrekken, aankomen of overstappen. Voor iedereen was de drukte zichtbaar in de vorm van overvolle vertrekhallen, veel wachtenden bij de incheckbalies en lange rijen voor de veiligheids- en paspoortcontroles.

Passagiers komen gestresst en geïrriteerd het toestel in, als cabinepersoneel maak je dan een valse start

Ingrid Brama, bestuurslid Vereniging Nederlands Cabinepersoneel

Passagiers klaagden op Twitter en Facebook, en De Telegraaf sprak van een 'chaos'. Het is geen leuk begin van een vakantie, vindt KLM. Ook de stewards en stewardessen mopperen. 'Passagiers komen gestresst en geïrriteerd het toestel in', zegt Ingrid Brama, bestuurslid van de Vereniging Nederlands Cabinepersoneel (VNC). 'Als je het uitlegt, bedaren ze meestal wel, maar als cabinepersoneel maak je toch een valse start.'

'Zaterdag was het inderdaad druk', erkent een woordvoerder van de Amsterdamse luchthaven. De wachttijden liepen op. 'Maar dat was vooral zaterdagochtend. Tegen de middag was de toestroom beheersbaar. Zondag en maandag konden we de drukte aan.' Hoe lang passagiers gemiddeld moesten wachten tot ze aan boord van het vliegtuig zaten, kan de woordvoerder niet zeggen. Met een grote toeloop was wel rekening gehouden: het is immers meivakantie. 'We zijn nog aan het evalueren waarom onze planning zaterdag tekortschoot. We weten nog niet waaraan dat lag.'

Economische voorspoed

De luchtvaart groeit in Nederland ongeveer anderhalf keer zo hard als de economie

Hans Heerkens, luchtvaarteconoom UTwente

Wat ze wel weet is dat er dit jaar nog wel vaker van dit soort drukke momenten zullen ontstaan. 'In voorgaande jaren hadden we misschien zes, zeven dagen per jaar dat het hectisch was. Maar er komen meer van dit soort pieken, mogelijk wel honderd dit jaar.'

Van zes à zeven pieken naar honderd? Wat is er aan de hand?

Het gaat ons economisch goed, stelt Hans Heerkens, luchtvaarteconoom aan de Universiteit Twente, en dat vertaalt zich in meer reizigers. 'De luchtvaart groeit in Nederland ongeveer anderhalf keer zo hard als de economie. Vliegen is een luxeproduct, dus als het goed gaat met de economie, vliegen mensen meer.' Rijen horen daarbij. Schiphol verwerkte vorig jaar 63,9 miljoen reizigers - 5 miljoen meer dan in 2015. En bijna 20 miljoen meer dan in 2010.

Dat kan allemaal wel wezen, zegt KLM, maar de drukte en de chaos heeft de luchthaven te danken aan 'jaren van verkeerde beslissingen', aldus een woordvoerder. De luchtvaartmaatschappij heeft als grootste klant met 35 miljoen passagiers (inclusief die van dochter Transavia) een waslijst aan klachten, die ze begin deze maand ook ventileerde in een brandbrief. De investeringen blijven achter bij de groei: 'De infrastructuur piept en kraakt.' Bij de security lanes waar passagiers en handbagage worden gecontroleerd is sprake van onderbezetting. Het bagagesysteem is niet op de pieken berekend: 'Er zijn dagen dat de koffers tot het plafond opgestapeld staan.'

Meer vluchten als Schiphol toch al uit zijn voegen barst, is dat wel zo slim?

Woordvoerder KLM

De grote grief van KLM is dat er meer slots (landingen en starts) worden toegekend dan eigenlijk gezond is voor Schiphol bij de huidige capaciteit. 9.400 van die slots die vorig jaar niet werden gebruikt, zijn zelfs overgeheveld naar dit jaar, naar deze zomer. 'Meer vluchten als Schiphol toch al uit zijn voegen barst', stelt de luchtvaartmaatschappij. 'Is dat wel zo slim?'

De kwestie met de slots, reageert de woordvoerder van de luchthaven, is dat Schiphol niet beslist wie wat krijgt. 'Op nationaal niveau, met omwonenden, de overheid en de sector hebben we in 2008 afspraken gemaakt over het aantal vliegbewegingen tot het jaar 2020: maximaal 500 duizend per jaar. Maar de toekenning van slots is een zaak van internationale organisaties.' In Europa zijn er regels opgesteld voor een eerlijke verdeling van de vluchttijden, en uiteindelijk is er een nationale slotcoördinator die twee keer per jaar de beschikbare voorraad verdeelt voor de nationale vliegvelden. Die coördinator kan niet besluiten dat het er minder moeten zijn. En iedereen mag slots aanvragen.

Alle slots vergeven

In 2019 gaat een nieuwe terminal en pier open, die in een jaar 16 miljoen passagiers (extra) kan verwerken

Het grote vraagstuk voor Schiphol en voor die coördinator: de luchthaven zit al bijna aan zijn plafond. In 2016 waren er 478 duizend starts en landingen, 6,3 procent meer dan het jaar daarvoor. De toegenomen schaarste leidt tot problemen. Er is amper manoeuvreerruimte meer. 'Voorheen konden we meer slots uitgeven, omdat ze uiteindelijk niet allemaal werden gebruikt', zei de nationale slotcoördinator Caroline Ditvoorst eerder dit jaar in Het Financieele Dagblad. 'Dat kan vanaf deze zomer niet meer. Alle slots zijn vergeven. Schiphol wil absoluut niet dat dat maximum wordt overschreden.'

Waarom neemt het aantal passagiers toe terwijl het aantal starts en landingen al negen jaar vastligt? 'Luchtvaartmaatschappijen zijn met grotere toestellen gaan vliegen', legt Schiphol uit. Ook hier komen trouwens de grenzen in zicht. Volgens de nationale afspraken mag de luchthaven in een jaar tijd maximaal 80 miljoen reizigers welkom heten en uitzwaaien. Dat waren er dus al bijna 64 miljoen in 2016.

Schiphol probeert de groei in goede banen te leiden met uitbreidingen. Vorig jaar kreeg het groen licht voor de bouw van een nieuwe terminal en pier, die in een jaar 16 miljoen passagiers (extra) kan verwerken. De pier gaat evenwel pas open in 2019 - de opening van de hal is voorzien voor 2023. Begin deze maand werd er een tijdelijke oplossing gepresenteerd: een geïmproviseerde vertrekhal, met 22 incheckbalies en zes security lanes. De vertrekhal wordt geopend als de drukte de spuigaten uitloopt. Dat noodverband bleek zaterdag nog geen soelaas te bieden, geeft de luchthaven toe. 'Waarom, zoeken we nu uit.'

Schiphol heeft meer reizigers nodig om de bezettingsgraad maximaal te benutten

Hans Heerkens, luchtvaarteconoom UTwente

Het probleem is dat anticiperen op piekmomenten een kostbare zaak is, zegt Rogier Lieshout, luchtvaarteconoom bij SEO Economisch Onderzoek. De terminalcapaciteit afstemmen op een paar drukke weekeinden per jaar kost geld. Dat zou het vliegticket duurder maken. Daar zit de reiziger ook niet op te wachten. Dus de rijen op piekmomenten zijn een fact of life. Op sommige zaken heeft Schiphol ook gewoon geen invloed. Zoals het aantal marechaussees bij de paspoortcontroles. Daarvan zijn er nu te weinig, vindt de luchthaven. Maar daar gaat de overheid over en die heeft de marechaussees ook elders nodig.

Schiphol heeft de groei ook zelf gestimuleerd door de havengelden te verlagen die luchtvaartmaatschappijen betalen om gebruik te maken van Schiphol. Het vliegveld is dus wat goedkoper geworden, zegt Lieshout. Aan de andere kant, zegt vakgenoot Heerkens: 'Schiphol heeft meer reizigers nodig om de bezettingsgraad maximaal te benutten.' Schiphol is volgens hem een overstapluchthaven, een hub: ruim eenderde van de reizigers vliegt door naar een andere bestemming. Om die reden wil de luchthaven zo veel mogelijk routes hebben.

Wat valt er op de korte termijn te doen? Schiphol zet extra personeel in om mensen te helpen en de weg te wijzen. De KLM kiest ervoor sommige vluchten met vertraging te laten vertrekken zodat passagiers die bij het inchecken of de controle zijn opgehouden toch meekunnen. 'Zeker op langere vluchten kunnen we die vertraging vaak nog wel goedmaken', zegt een woordvoerder. Ook speelt een ander, praktisch probleem mee. 'Je kunt mensen wel laten overnachten in een hotel, maar zoveel kamers zijn er in de buurt van de luchthaven niet vrij.'

Meer lezen

Schiphol, het succes en de schade

Een grasveld met een paar loodsen, meer stelt Schiphol niet voor als het eerste militaire vliegtuig er in 1916 op een weiland in de Haarlemmer­meer­polder landt. Honderd jaar later vervoert Schiphol meer dan 58 miljoen passagiers per jaar. Scroll mee door een eeuw onstuitbare én omstreden groei.

Structureel probleem op Schiphol

Voordat Schiphol verder kan groeien, zijn ingrijpende maatregelen vereist om de veiligheid op en rond de luchthaven te kunnen garanderen. 'De grenzen van een veilige afhandeling van het vliegverkeer komen in zicht', concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid eerder deze maand in een rapport.

Hoe lang gaat het nog goed op Schiphol?

De snelle groei van Schiphol met de wirwar aan start- en landingsbanen, het is een riskante mix als het om de veiligheid op de luchthaven gaat. Zozeer dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid de toekomst van de luchtvaart in Nederland ter discussie wil stellen.