Groep 3 van een basisschool in Utrecht.
Groep 3 van een basisschool in Utrecht. © ANP

Basisschoolleerkrachten zijn boos: 'Ons vak is uitgehold'

Jan van de Ven, initiatiefnemer PO in Actie: 'Werkdruk is te hoog, salaris te laag'

Het basisonderwijs windt zich op over staatssecretaris Dekker die laconiek blijft bij een dreigend tekort aan leraren. Die voelen zich onderbetaald, en willen actie. Roerganger Jan van de Ven, die voor 27 juni een staking van een uur afkondigde, dreigde vorige maand in de Volkskrant met grote actie voor het einde van het jaar. Want, zegt hij: 'Ons vak is uitgehold'.

Basisschoolleerkrachten zijn boos, ze worden bozer en ze zouden wel eens zo boos kunnen worden dat de deuren van scholen in heel het land nog in 2017 een week op slot blijven.

En waarom?

Omdat de werkdruk op basisscholen hoog is en met het groeiende lerarentekort alleen maar hoger dreigt te worden. Omdat het salaris laag is, zeker als ze dat vergelijken met de collega's die op middelbare scholen werken. En omdat staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs) onlangs in de Tweede Kamer zei dat een klas met pubers 'ook weer net wat anders' is, waarmee hij suggereerde dat werken op een basisschool eenvoudiger is en het verschil in beloning terecht.

Ons vak is zo uitgehold, zo onaantrekkelijk gemaakt, dat er amper collega's bij komen

Jan van de Ven

'Uw minachting en miskenning van het primair onderwijs zijn schokkend en weerbarstig', schreef actiegroep PO in Actie daarom zaterdag in een open brief aan Dekker, die verscheen in het Algemeen Dagblad. De auteurs vroegen de staatssecretaris zijn excuses aan te bieden, de problemen te erkennen en rap te zorgen voor een eerlijk salaris en minder werkdruk.

'Het water staat ons aan de lippen', zegt Jan van de Ven, een van de initiatiefnemers van PO in Actie, waarbij zich in een paar maanden tijd circa veertigduizend leerkrachten uit het primair onderwijs aansloten - eenderde van het totaal.

'Ons vak is zo uitgehold, zo onaantrekkelijk gemaakt, dat er amper collega's bij komen. En dat terwijl veel leerkrachten de komende tijd met pensioen gaan. Als er geen fatsoenlijk beleid gevoerd wordt, staat ons een enorme onderwijsramp te wachten.'

Dit is dus geen onderwijsprobleem, het is een maatschappelijk probleem

Jan van de Ven

Hoe ziet die ramp eruit?

'Uit officiële cijfers blijkt dat we over een jaar of tien grofweg 10 duizend voltijdsleerkrachten te kort komen. Dat betekent dat er bij 100 duizend basisschoolleerlingen in Nederland niemand voor de klas staat. Of dat we straks klassen van veertig of vijftig leerlingen krijgen. Dan kun je een hoge positie in alle internationale onderwijslijstjes ook wel vergeten. Dit is dus geen onderwijsprobleem, het is een maatschappelijk probleem.'

U zat op de publieke tribune toen Dekker in de Tweede Kamer die uitspraak over pubers deed. Wat dacht u?

'We zaten daar met een grote groep collega's. Iedereen was verbijsterd, sommigen sloegen hun hand voor hun mond. Ik dacht: die man heeft de verantwoordelijkheid over het primair en voortgezet onderwijs, maar hij heeft geen idee, hij begrijpt niet dat we een gelijkwaardige opleiding hebben gedaan, een gelijkwaardige titel hebben en gelijkwaardige verantwoordelijkheid dragen. Daar hoort ook een gelijkwaardig salaris bij.'

We willen de juiste waardering krijgen

Jan van de Ven

Daarna heeft PO in Actie nog een gesprek met Dekker gehad.

'Omdat er veel kritiek op zijn uitspraken was, heeft hij ons uitgenodigd in Den Haag. We hadden aangekondigd dat we excuses van hem wilden, maar die zijn nooit gekomen.'

In een reactie op uw brief zegt Dekker dat u een 'inktzwart beeld' schetst van het primair onderwijs. Hij herkent dat beeld niet.

'Wij houden ons keurig aan de feiten. Die tekorten komen eraan. En we zijn niet alleen negatief. Wij benadrukken altijd dat dit het mooiste vak van de wereld is. Maar we willen wel de juiste waardering krijgen.'

Er is volgens uw berekening 2 miljard euro nodig om de werkdruk te verlagen en salarissen te verhogen. Dekker kan dat geld niet beschikbaar stellen, zegt hij, omdat het kabinet demissionair is. Het is een groot besluit met grote financiële gevolgen.

'Ik vind het uiterst laf dat hij zich achter de formatie verstopt. Als hij zou snappen hoe urgent dit probleem is, dan zou hij in gesprek gaan met de Tweede Kamer. Voor het rechttrekken van de salarissen lijkt zich een meerderheid af te tekenen. Zelfs VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg zei tijdens de verkiezingscampagne dat hij niet kon uitleggen waarom de salarissen zo ver uit elkaar liggen.'

Dekker ziet 'de uitdagingen waar het onderwijs voor staat', liet hij weten, maar hij is ervan overtuigd dat 'leraren, schoolleiders en overheid deze uitdagingen samen het hoofd kunnen bieden'.

'Op sommige fronten heeft hij een punt. Zo zegt hij dat veel administratieve handelingen waar leerkrachten over klagen helemaal niet verplicht zijn. Ja, op dat vlak mogen we best wat assertiever zijn. Op andere vlakken zie ik niet zo gauw een makkelijke uitweg. Dekker schermt vaak met een gemiddelde klassengrootte van rond de 23, maar hij vergeet dat het aantal klassen met meer dan 30 leerlingen groeit. De werkdruk in zo'n klas is hoog, er zijn meer handen nodig, maar scholen hebben geen geld voor meer conciërges of klassenassistenten. Vaak kunnen ze met moeite de energierekening betalen.'

U eiste excuses van Dekker, maar die zijn niet gekomen. Wat nu?

'Misschien komt de staatssecretaris in de loop van de week nog met een reactie die meer hout snijdt. En anders? We hebben al gezegd dat we in actie zullen komen als het nieuwe kabinet geen extra geld voor het primair onderwijs uittrekt. Dan gooien we bijvoorbeeld in september de scholen een week dicht.'

Is de stakingsbereidheid groot?

'Gigantisch. Bij een peiling op onze Facebookpagina bleek 95 procent van de respondenten bereid te staken. Peilingen van de Algemene Onderwijsbond en CNV Onderwijs komen ook boven de 90 procent uit. We hebben ook de steun van de PO-raad (de organisatie van basisschoolbesturen, RK), dus als er niets gebeurt, is een staking onafwendbaar.'

Over welke uitspraken van Dekker ontstond onrust?

Actiebeweging PO in Actie is boos op staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs). Aanleiding waren zijn uitspraken tijdens een debat over de werkdruk in het onderwijs op 10 mei jongstleden. Wat zei Dekker precies?  

Peter Kwint (SP): 'Zou u het op basis van uw ervaring als staatssecretaris van Onderwijs, toch al enige jaren, logisch vinden als er iets aan het verschil in beloning tussen het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs zou veranderen, als dat verschil verkleind zou worden, of op termijn helemaal zou verdwijnen?'

Dekker: 'Dat laatste zeker niet. Ik vind dat er argumenten te geven zijn voor verschillen in beloning. Dat heeft soms ook met zwaarte te maken. Je kijkt niet alleen maar naar opleiding.'

(Onrust op de publieke tribune.)

De voorzitter: 'Ik wil u toch verzoeken om uw emoties in bedwang te houden.'

Dekker: 'Je kijkt niet alleen maar naar de opleiding die mensen mee hebben gekregen. Een klas met pubers, kinderen die wat ouder zijn, is ook weer net wat anders.'

(Onrust op de publieke tribune.)

Dekker: 'De vraag was of ik het gat wil dichten. Ik zei zojuist al dat ik niet zozeer geloof in generieke maatregelen. Stel dat de vraag is wat ik in de toekomst zou willen doen. Ik zou willen kijken naar doorgroeiperspectief en naar de mogelijkheden om goede leerkrachten wat meer te belonen, als ze bijvoorbeeld zwaardere taken op zich nemen of als ze zich specialiseren, in plaats van over de hele linie generiek tot een verhoging te komen.'

Meer lezen

Noodkreet Nijmeegse scholengroep wegens lerarentekort: 'Vorig jaar moesten we leerlingen naar huis sturen omdat we geen leerkracht beschikbaar hadden'

Waarom verdienen leraren op basisscholen minder dan die in het voortgezet onderwijs? Duizenden leerkrachten eisen dat het nieuwe kabinet een einde maakt aan dat verschil. Kosten: 1,8 miljard euro per jaar. En anders? 'Dan gaan we staken.'