De regenboogvlag wappert ter gelegenheid van de Pride aan de ambtswoning van de Amsterdamse burgemeester.
De regenboogvlag wappert ter gelegenheid van de Pride aan de ambtswoning van de Amsterdamse burgemeester. © ANP

Amsterdam wees in jaren vijftig homoseksuelen af bij sollicitatie

In het Amsterdam van de jaren vijftig konden homoseksuelen een baan op het stadhuis vergeten. Uit een dossier dat is opgedoken in het stadsarchief blijkt dat sollicitanten door de gemeente werden afgewezen vanwege hun veronderstelde geaardheid.

Onderzoekers hebben lijsten aangetroffen met namen en achtergronden van 1.500 sollicitanten; aan 225 van hen werd een baan bij de gemeente ontzegd omdat er vermoedens bestonden van homoseksualiteit. Ook als een sollicitant een homo in familie- of vriendenkring had, kon dat reden zijn die persoon te weren.

Verantwoordelijk voor de keuring was de Beoordelingscommissie Zedelijk Gedrag Gemeentepersoneel, die behalve het seksuele ook het criminele doopceel van aspirant-ambtenaren lichtte. Goedkeuring was vereist om aan de slag te kunnen bij de gemeente. Hoe men aan de persoonlijke informatie van de sollicitanten kwam, zegt de gemeente nu niet te weten. Een deel van de afgewezen sollicitanten leeft nog, vandaar dat de dossiers niet openbaar zijn. 'Wie het idee heeft dat hij of zij op de lijst staat, krijgt inzage als het archief dat aannemelijk acht', aldus een woordvoerder van de gemeente.

Onderbelicht

Het hoogtepunt van strafvervolging van homo's was in 1949, niet tijdens de bezetting

Historicus Anna Tijsseling

Dit is een belangrijke vondst, zegt Leids historicus Anna Tijsseling, die onderzoek deed naar homovervolging tijdens en rond de Tweede Wereldoorlog. Het zou haar weinig verbazen als ook andere gemeenten destijds een discriminerend personeelsbeleid voerden ten aanzien van homo's.

Er is veel kennis over de behandeling van homo's in de Tweede Wereldoorlog, maar de naoorlogse periode blijft onderbelicht. Juist in die tijd hadden Nederlandse homoseksuelen het zwaar, zegt Tijsseling. 'Uit mijn onderzoek blijkt dat het hoogtepunt van strafvervolging van homo's in 1949 was, niet tijdens de bezetting.'

Om die reden roept homobelangenvereniging COC op tot verder historisch onderzoek. Dat ze zich hierbij richt op de Rijksoverheid is niet zo gek, aldus Tijsseling. 'Het project waaraan ik deelnam werd ook bekostigd door het ministerie, dat wilde weten hoe het zat met de homovervolging tijdens de bezetting.'

Canadese excuses

Het idee dat homoseksuelen chantabel zijn heeft een lange geschiedenis

Historicus Anna Tijsseling

Aandacht voor de naoorlogse homodiscriminatie is er ook in Canada, waar premier Justin Trudeau deze week excuses aanbood voor discriminatie in de Koude Oorlog. Homo's zijn gevoeliger voor Russische chantage, was toen de gedachte. 'Het idee dat homoseksuelen chantabel zijn heeft een lange geschiedenis', zegt Tijsseling, 'ook in Nederland.' Ze kan zich voorstellen dat homoseksualiteit ook hier met het rode gevaar in verband werd gebracht.

Naar aanleiding van de vondst in het Amsterdamse archief vindt het COC nieuwe excuses op zijn plaats, evenals een vorm van schadeloosstelling aan nog levende gedupeerden, mochten die daarom verlegen zitten.