Geert Wilders in januari 2013 bij de herdenkingsdienst voor de overleden Israëlische oud-premier Ariel Sharon in Jeruzalem.
Geert Wilders in januari 2013 bij de herdenkingsdienst voor de overleden Israëlische oud-premier Ariel Sharon in Jeruzalem. © GETTY

AIVD onderzocht Israëlische contacten Wilders

Vragen over banden van PVV-leider met Israël

De geheime dienst AIVD heeft in 2009-2010 onderzoek gedaan naar de Israëlische contacten van PVV-leider Geert Wilders. De dienst deed zogeheten 'naslag' naar aanleiding van een tip over Wilders' gesprekspartners, onder meer bij de Israëlische ambassade in Den Haag.

Dat de dienst daartoe overging, toont dat er serieuze vragen bestonden over Wilders' loyaliteit en mogelijke Israëlische beïnvloeding.

De interesse van de geheime dienst blijkt uit onderzoek van de Volkskrant naar twaalf jaar beveiliging van Wilders en de gevolgen daarvan op de politicus en de verantwoordelijke diensten. Daarvoor is gesproken met 37 personen.

Het onderzoek door de AIVD is opmerkelijk, omdat de dienst terughoudend is met elke vorm van naslag of een operatie tegen een zittend politicus. Het brengt het risico mee dat de geheime dienst een verlengstuk van de regering wordt als hij op verzoek politici onderzoekt, zeker die van de oppositie. Aan de andere kant moet een geheime dienst alert zijn op oneigenlijke inmenging van buitenlandse overheden in Nederland of als er een bedreiging voor de nationale veiligheid is. Dat is een wettelijke taak. Bovendien zit Wilders sinds 2006 in de commissie-Stiekem, waar informatie van de AIVD en MIVD wordt gedeeld. Inlichtingen over het Midden-Oosten staan vaak hoog op de agenda.

Bouman antwoordt niet, Wilders reageert niet

De Telegraaf schreef in 2007 dat de AIVD Geert Wilders schaduwde bij bezoeken aan de Israëlische ambassade. Twee inlichtingenbronnen van de Volkskrant ontkennen dat er toen een onderzoek heeft plaatsgevonden. Ook publiekelijk ontkende de AIVD destijds de berichtgeving van de Telegraaf. Het onderzoek dat de Volkskrant nu onthult beslaat een andere periode en betreft het bekijken van de Israëlische contacten van Wilders.

Hoe de interesse van de AIVD werd gewekt

Onderzoek doen naar een politicus is hoogst ongebruikelijk. Toch deed de AIVD het. De Israëlische contacten van PVV-leider Wilders gaven daar aanleiding toe. Wie waren de Israëlische contacten van Wilders en hoe bedreigend was het?

Diverse oud-leidinggevenden van veiligheidsdiensten zeggen dat een onderzoek naar een politicus een 'absolute no-go' is. Bij het doen van naslag zet de AIVD geen bijzondere opsporingsmiddelen in, zoals het tappen van een telefoon of het doen van observatie. Daarom hoeft de minister niet te worden geïnformeerd. In diezelfde periode constateerde de AIVD dat PVV-kandidaat Gidi Markuszower in het najaar van 2010 een 'risico voor de integriteit van Nederland' was vanwege contacten met een 'buitenlandse veiligheidsdienst'. Het kan niet anders dan dat dit de Israëlische geheime dienst Mossad betrof.

Wat de naslag van Wilders' contacten heeft opgeleverd, is niet bekend. Ook is onduidelijk of toenmalig minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken) op de hoogte is gesteld door verantwoordelijk diensthoofd Gerard Bouman. Bouman wil geen vragen beantwoorden. 'Het interesseert me niets waarvoor u komt', reageert hij op diverse verzoeken. De AIVD is om een reactie gevraagd, maar heeft aangegeven niet op de inhoud van het stuk in te willen gaan. Wilders kreeg meerdere keren de gelegenheid de bevindingen van de Volkskrant in te zien, maar hij sloeg dit af en wil ook geen commentaar geven.

Serieuze machtsfactor

De contacten zijn nu bekoeld, vertellen bronnen in de joodse gemeenschap

Wilders was in 2010 op weg om een serieuze machtsfactor te worden. Na de val van het laatste kabinet-Balkenende ontstond in het najaar van 2010 het eerste kabinet-Rutte, met gedoogsteun van de PVV. In die jaren onderhield Wilders nauwe banden met invloedrijke Israëliërs, zoals de hoge Israëlische generaal Amos Gilad, die hij eind 2008 op het hoofdkantoor van het Israëlische leger in Tel Aviv bezocht. Ook ging hij geregeld op bezoek bij de Israëlische ambassadeur in Nederland. Die contacten zijn nu bekoeld, vertellen bronnen in de joodse gemeenschap.

De reden: Wilders zette zijn politieke ideeën niet om in beleid. Daarmee werd hij voor de Israëliërs minder interessant. Illustratief daarvoor is Wilders' aarzelende houding over steun aan het gedoogkabinet in 2010. PVV-bronnen vertellen dat er intern twee keer is gestemd over deelname aan gesprekken met CDA en VVD. Tweemaal was de stemverhouding 13 voor, 10 tegen. Wilders stemde niet mee, hij twijfelde te veel. Uiteindelijk schaarde de PVV zich achter het gedoogakkoord - alleen Kamerleden Driessen en Bosma bleven tegen - maar de gedoogconstructie hield slechts negentien maanden stand.

Kentering in de relatie met Israël was het PVV-standpunt over ritueel slachten in 2012, waardoor joodse organisaties zich geschoffeerd voelden. Ook de 'minder, minder'-uitspraken van Wilders deden pijn bij joodse organisaties.

Zaterdag in Vonk: Onderzoek naar twaalf jaar Wilders beveiligen: een politiek mijnenveld.