Prooioverdracht: mannetje gooit zijn gevangen prooi over naar het vrouwtje, dat het onder de jongen zal verdelen. (Bron: Ben Koks)
Prooioverdracht: mannetje gooit zijn gevangen prooi over naar het vrouwtje, dat het onder de jongen zal verdelen. (Bron: Ben Koks) © Rein Hofman

'Grootste Nederlandse vogelontdekking in decennia': steppekiekendief krijgt vier jongen in Groningen

Nieuwe broedvogel voor Nederland

Op een Groningse boerenakker heeft een steppekiekendief voor het eerst in West-Europa jongen gekregen. De roofvogels, die voornamelijk voorkomen in Kazachstan en Rusland, werden in mei ontdekt door de Werkgroep Grauwe Kiekendief. Nadat de eieren begin juni uitkwamen, hebben ze met succes een kooi om het nest geplaatst om de eieren te beschermen tegen vossen en marters.

'Een gevaarlijke onderneming, die het nest kan verstoren', zegt Ben Koks van de werkgroep. 'Maar we moesten het doen, omdat 70 procent van de onbeschermde nesten het op de grond niet redt.'

Dat risico wilden ze niet lopen, met 'de grootste Nederlandse vogelontdekking in decennia'. Drie jaar geleden werd voor het eerst een mannetje gesignaleerd dat wilde paren. Tot teleurstelling van de onderzoekers zag de grauwe kiekendief op wie het mannetje het had voorzien, dit niet zitten. Hij vertrok weer, waarna zijn soortgenoten alleen nog op doortocht in Nederland werden waargenomen.

Tot begin mei, toen het in Groningen neergestreken 'zuivere paar' bij een vogeltelling voor de kijker van Koks collega Willem-Pier Vellinga verscheen. 'Echt memorabel', zegt Koks over de ontdekking van de roofvogels met een vleugelspanwijdte van ruim een meter. 'Het doet mij denken aan de zilverreiger die ik in 1977 als 14-jarige jongen door mijn kijkertje zag. Laten we hopen dat dit ook blijvers zijn.'

Vier soorten in Europa

Het mannetje is vrij honkvast, maar de moeder en vier jongen - allen vrouwtjes - zullen Nederland vrijwel zeker weer verlaten. Mogelijk vertrekken ze naar Finland, waar het enige andere waargenomen Europese paar leeft. Voorlopig jaagt het mannetje rond het Groningse nest, dat geheim wordt gehouden door de ontdekkers, op muizen en spreeuwen. En zwaluwen. 'Die snelle jongens plukt hij achteloos uit de lucht', zegt Koks.

In Europa zijn vier soorten kiekendieven, die nu allemaal in Groningen leven. De blauwe kiekendief (hooguit tien broedparen) heeft het moeilijk in Nederland. De bruine is met maximaal 1.500 stabiel. Met de grauwe gaat met zo'n zestig paren nu iets beter. Alle kiekendieven nestelen graag in de natte laaglanden en verwilderde akkers.

'Bijna bedreigd'

Kazachstan huisvest zevenduizend van de grofweg elfduizend kiekendievenparen, maar door de intensivering van de landbouw voor de Chinese markt verlaat de vogel steeds vaker het land. 'Dit heeft dus niets klimaatverandering te maken.' Het dier - dat zich verstaanbaar maakt met een schelle prrriiiii pri pri pri -  is volgens de IUCN 'bijna bedreigd'.

Bij de Werkgroep Grauwe Kiekendief zijn ze trots op hoeveel ze al hebben weten vast te leggen over de dieren. Zo gaat de Rijksuniversiteit Groningen met isotopenonderzoek op veren onderzoeken waar de ouders, die in 2015 zijn geboren, vandaan komen.

Met zijn collega's heeft Koks de vier jonge steppekiekendieven bij het beveiligen van het nest ook gemerkt. 'Dan weten ze straks in Kazachstan of op de braakliggende akkerlanden rond Moskou dat ze met dames uit Groningen te maken hebben.'