Simone Filippini (L), oud-directeur van Cordaid, in een vluchtelingenkamp tijdens een bezoek aan de Centraal Afrikaanse Republiek in 2015
Simone Filippini (L), oud-directeur van Cordaid, in een vluchtelingenkamp tijdens een bezoek aan de Centraal Afrikaanse Republiek in 2015 © ANP

'Fors' meer geld naar ontwikkelingshulp onder Rutte III? Budget blijft nagenoeg gelijk

Het nieuwe kabinet suggereert dat het ontwikkelingsbudget de komende jaren 'fors' toeneemt, terwijl het in werkelijkheid nagenoeg gelijk blijft. In de media circuleren bedragen van 1,8 miljard euro erbij voor de armste landen en dat wordt niet tegengesproken door VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

Maar uit de cijfers blijkt dat het per saldo gaat om een budgetstijging van 0,1 miljard, die over vier jaar weer verdwijnt. De eerdere bezuiniging van 1 miljard door Rutte II blijft vrijwel in stand.

Het budget voor ontwikkelingssamenwerking is zo ingewikkeld opgeschreven in het dinsdag gepresenteerde regeerakkoord, dat ook ontwikkelingsexperts door de bomen het bos niet meer zien. Het ene Kamerlid rept van 0,4 miljard euro erbij, de ander houdt het op 1,8 miljard. Ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib noemt het in een dinsdag verstuurd persbericht 'goed nieuws dat het nieuwe kabinet terugkomt op de heilloze bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking van de eerdere kabinetten Rutte'.

De verwarring komt door het onduidelijk opschrijven van het bedrag dat op dit moment en over vier jaar precies beschikbaar is voor ontwikkelingshulp

In werkelijkheid blijft 'het ontwikkelingsbudget de komende jaren nagenoeg gelijk', zegt een rekenkundig expert, die niet met naam in de krant wil vanwege de gevoeligheid van de kwestie. Vooral de ChristenUnie ziet een substantiële verhoging van het ontwikkelingsbudget als wisselgeld voor het niet verruimen van het kinderpardon.

De verwarring komt door het onduidelijk opschrijven van het bedrag dat op dit moment en over vier jaar precies beschikbaar is voor ontwikkelingshulp. Nederland heeft dit jaar 4,5 miljard euro beschikbaar. Dat bedrag is alleen terug te vinden in een aparte nota die de overheid elk jaar uitgeeft over het ontwikkelingsbudget, de zogenoemde HGIS-nota. Het huidige bedrag van 4,5 miljard voor ontwikkelingshulp zou volgens die nota zonder investeringen van het nieuwe kabinet in 2021 dalen naar 4,1 miljard euro.

De daling komt onder meer doordat toekomstige budgetten deels al in 2015 en 2016 zijn uitgegeven aan de eerstejaars opvang van vluchtelingen. Die kosten vielen veel  hoger uit dan verwacht en dus heeft demissionair minister Ploumen een deel van het kasgeld al opgemaakt. 

In het regeerakkoord is afgesproken dat het budget in 2021 met 0,5 miljard groeit en dus uitkomt op 4,6 miljard euro. Daarmee komt het verschil tussen 2017 en 2021 - na vier jaar Rutte III - uit op precies 127 miljoen euro.

Is dat een forse investering? Het ligt eraan hoe je het bekijkt. ChristenUnie-Kamerlid Joel Voordewind is blij met de verhoging, want hij begint te tellen vanaf het jaar 2018. Hij redeneert: zonder de extra investering zou er volgend jaar maar 4,1 miljard zijn voor ontwikkelingshulp. Dus dan is sprake van 0,5 miljard 'winst'.

'Ik ben blij dat ontwikkelingssamenwerking er eindelijk weer geld bij krijgt. Er is sprake van een trendbreuk na jaren van bezuinigingen. Er komt een half miljard per jaar bij', zegt Voordewind. Hij heeft gelijk en ook weer niet. Gelijk als je het bedrag in 2018 vergelijkt met het bedrag in 2021. Maar hij heeft ongelijk als je het huidige budget uit 2017 vergelijkt met 2021. 

Maar 'een behoorlijk effectief rookgordijn' noemt SP-Kamerlid Sadet Karabulut de getallenbrij. 'Er komt structureel nul extra geld voor hulp aan de allerarmsten, terwijl de nood groeit en Europa doorgaat met het bouwen aan een fort.'

Voorstanders van ontwikkelingssamenwerking kunnen wel verheugd zijn dat het budget gekoppeld blijft aan de omvang van de Nederlandse economie (het bbp), waardoor meer geld naar ontwikkelingshulp gaat als Nederland welvarender wordt. Jaarlijks spendeert Nederland daar 0,7 procent van het bbp aan. In het vorige kabinet ging daar wel nog een bezuiniging van 1 miljard vanaf. Het nieuwe kabinet rekent met een korting van 1,4 miljard euro, meer dus.  

Beweren dat er 1,8 miljard euro bijkomt voor ontwikkelingshulp geeft in elk geval een scheef beeld. In werkelijkheid is de bezuiniging van 1 miljard euro van Rutte II  nagenoeg in stand gehouden. Voorstanders van de hulp moeten vooral blij zijn dat erger is voorkomen. Dat succes kunnen ChristenUnie en D66 op hun conto schrijven. Als het aan de VVD had geleden, was het ontwikkelingsbudget met 2,7 miljard euro gekort.