Koning Willem-Alexander tijdens de opening van de tentoonstelling Dynastie, portretten van Oranje-Nassau in het Koninklijk Paleis Amsterdam.
Koning Willem-Alexander tijdens de opening van de tentoonstelling Dynastie, portretten van Oranje-Nassau in het Koninklijk Paleis Amsterdam. © ANP

'Deel uitkering koning is compensatie voor betaalde belasting'

Een deel van de uitkering van 5,5 miljoen euro die koning Willem-Alexander jaarlijks ontvangt, is eigenlijk een compensatie voor de belasting die hij betaalt over zijn vermogen. Dat heeft hij te danken aan zijn grootouders Juliana en Bernhard, die dit begin jaren '70 in het geheim uitonderhandelden met premier De Jong. Veertig jaar later eist de huidige Tweede Kamer opheldering.

De Oranje-belastingdeal kwam maandag aan het licht na uitgebreid onderzoek in het Nationaal Archief door RTL Nieuws, dat stuitte op de geheime notulen van de toenmalige onderhandelingen tussen het kabinet, het hof en tegensputterende ambtenaren van het ministerie van Financiën.

In 1973 werd na lang maatschappelijk debat de vrijstelling van de Oranjes voor de vermogensbelasting opgeheven. Ze moesten voortaan net als alle andere Nederlanders belasting betalen over de opbrengst van aandelenbezit en spaargeld. Tot die tijd waren ze vrijgesteld van het betalen van alle belastingen.

Tegelijkertijd werd echter in de Wet Financieel Statuut van het Koninklijk Huis vastgelegd dat de Nederlandse staat voortaan alle kosten zou betalen die samenhangen met de koninklijke functie. Uit documenten blijkt dat dit eigenlijk neerkwam op een compensatie voor de vermogensbelasting.

Exacte bedrag onduidelijk

Het exacte bedrag werd echter nooit helemaal duidelijk want het is opgenomen in de uitkering zonder dat het apart werd genoemd in de begroting. De details van de deal werden destijds niet of niet volledig aan het parlement gemeld. RTL Nieuws maakt uit de documenten op dat het in de jaren 70 ging om minstens 150 duizend gulden compensatie per jaar, zo'n 230 duizend euro volgens het huidige prijspeil.

Topambtenaren op Financiën verzetten zich tegen de deal die zij tot stand zagen komen. De secretaris-generaal bijvoorbeeld noteerde dat het in zijn ogen 'absoluut onjuist' was om aan de ene kant de belastingvrijdom op te heffen en die 'op een gecamoufleerde wijze weer ongedaan te maken'. Daarop werd in de ministerraad afgesproken dat de compensatie' 'op de achtergrond'  moest 'worden gedwongen' in de communicatie met de Tweede Kamer.

Partijen als SP en D66 dringen bij premier Rutte al langer aan op meer transparantie in de kosten van de Oranjes. D66-leider Pechtold pleit nu voor een onderzoek naar de gang van zaken, het SP-Kamerlid Van Raak vindt dat de ultieme consequentie zou moeten zijn dat de Oranjes onterecht ontvangen geld terugbetalen.

De laatste jaren gaan in de Kamer toch al stemmen op om de koning ook inkomstenbelasting te laten betalen. Premier Rutte houdt die boot af. Als de uitkering bruto wordt, moet in zijn ogen ook het bedrag worden verdubbeld. Dat vindt hij nodeloos ingewikkeld, omdat er dan ook weer allerlei aftrekposten komen.