Zijn de Hollandse duinen straks een natuurpretpark?

Het publiek mag Nederlands mooiste natuurgebied aanwijzen. De drie winnaars worden internationaal gepromoot. Ecologen zijn kritisch: nog meer toerisme is funest voor plant en dier.

Waterwin- en natuurgebied Meijendel bij Wassenaar. Dit gebied wordt mogelijk onderdeel van Nationaal Park Hollandse Duinen. Beeld null
Waterwin- en natuurgebied Meijendel bij Wassenaar. Dit gebied wordt mogelijk onderdeel van Nationaal Park Hollandse Duinen.

Het is al half september, maar in de stuifduinen van Meijendel staat de zeldzame parnassia nog volop in bloei. In dit waterwin- en natuurgebied van drinkwaterbedrijf Dunea groeien ook watermunt, kardinaalsmuts en moeraswederik. Er huizen torenvalken en reeën.

Bij bezoekerscentrum De Tapuit, genoemd naar een zangvogel die in konijnenholen broedt, haalt een Haagse schoolklas een speurtocht op. Een groepje vriendinnen uit Wassenaar zit aan de thee, een fietsclub uit Delft bestelt pannekoeken. Jaarlijks komen er nu al een miljoen bezoekers.

Wellicht komen binnenkort ook Amerikanen, Japanners en Chinezen genieten van blauwe zeedistel en duindoorn. Op Kasteel Duivenvoorde in Voorschoten zijn woensdagmiddag de ambitieuze plannen onthuld voor een nieuw nationaal park. 'Hollandse Duinen', zo moet het aaneengesloten gebied van 43 kilometer van Noordwijk tot Hoek van Holland gaan heten. Dunea, beheerder van 2.400 hectare duingebied, heeft het initiatief genomen met onder andere de gemeenten en Staatsbosbeheer.

Troef

'Hollandse Duinen is uniek, grenzend aan de enige stad aan zee', zegt de Haagse wethouder Boudewijn Revis (VVD). 'Het is een troef voor bewoners en toeristen. Als dit gebied wordt uitgeroepen tot nationaal park, is dat een grote erkenning voor het groene karakter van deze stad en regio.'

Maar stap één is de verkiezing van het 'mooiste natuurgebied van Nederland'. Uiterlijk vandaag kunnen regio's zich kandidaat stellen bij het ministerie van Economische Zaken. Een vakjury nomineert vervolgens een aantal gebieden. Tussen 10 en 31 oktober kan het publiek zijn stem uitbrengen.

Drie winnaars krijgen een ton om de kwaliteit en toegankelijkheid te vergroten. En het ministerie gaat hen vervolgens helpen met promotie over de grens als 'nationale parken van wereldklasse'. Deze gebieden zouden internationaal even geliefd moeten worden als Amsterdam, Hollandse tulpen en windmolens.

Niet alleen in de Zuid-Hollandse duinen wordt de verkiezing gezien als een kans om uit te groeien tot nationaal park. Flevoland hoopt dat de Oostvaardersplassen, Lepelaarsplassen, Marker Wadden en het Markermeer worden uitgeroepen tot nationaal park Nieuw Land. Elders hoopt men op schaalvergroting. Zo ijveren de provincies Utrecht en Noord-Holland voor één groot nationaal park van Gooimeer tot Grebbeberg. Daarmee zou nationaal park Utrechtse Heuvelrug vier keer zo groot worden.

Bezoekers verleiden

Staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) ziet in de natuurgebieden een grote troef. 'Toeristen komen niet voor de natuur naar Nederland', zei hij dit voorjaar bij de aankondiging van de wedstrijd. 'Maar eenmaal in de polder zijn ze aangenaam verrast. Onze natuur verdient meer internationale fans.' Om bezoekers te verleiden, zijn volgens Van Dam wandel- en fietspaden nodig, drijvende minirestaurantjes, of overnachtingen in een zelf te bouwen boomhut: 'Het kan vast nog gekker.'

Dat is precies waar ecoloog Patrick Jansen zich grote zorgen over maakt. 'Deze verkiezing opent een doos van Pandora', zegt de universitair hoofddocent uit Wageningen. 'Boswachters en natuurliefhebbers doen er vrolijk aan mee, maar de hoofdprijs is dat je gebied onder de voet wordt gelopen. Als je niet uitkijkt, krijg je een nationaal pretpark in plaats van een natuurgebied.' Want alle aandacht draait om marketing, imago en toerisme, aldus Jansen. 'Je hoort niemand over extra maatregelen of geld om kwetsbare planten en dieren beter te beschermen.'

Ook Frank Berendse, emeritus hoogleraar natuurbeheer en plantenecologie, is kritisch. 'Recreatie heeft meer nadelen dan natuurorganisaties zich willen realiseren. Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten hebben al jaren geleden zwaar bezuinigd op toezicht. Wandelaars die van de paden afgaan, verjagen grondbroeders als de nachtzwaluw en boomleeuwerik. De duinpieper en de klapekster zijn inmiddels helemaal van de Veluwe verdwenen.'

Bij drinkwaterbedrijf Dunea, initiatiefnemer van het nationaal park Hollandse Duinen, kennen ze de kritiek. 'Maar de verkiezing tot mooiste natuurgebied of het stempel nationaal park gaat niet om hardcore natuurbescherming', zegt Georgette Leltz, manager Klant & Natuur. 'Deze gebieden hebben al Europese bescherming door Natura 2000. Dat blijft zo.'

Duinen versnipperd

Maar juist door van de Zuid-Hollandse duinen een groot nationaal park te maken zijn de bezoekersstromen beter te geleiden, aldus Leltz. 'We willen minder mensen in kwetsbare stukken, meer op de plekken waar het wel kan. Bijvoorbeeld door een bezoekerscentrum bij Den Haag CS, aan het begin van het Haagse Bos.'

Nu nog zijn de duinen versnipperd: je komt steeds nieuwe bordjes tegen met ge- en verboden: van Dunea, Staatsbosbeheer, het Hoogheemraadschap, Defensie. 'Iedereen heet je welkom, maar veel wandelaars en fietsers ervaren dat als storend. Het zou prachtig zijn als we er een grote strik omheen kunnen leggen.'

Plantenecoloog Berendse ziet het dilemma van de natuurgebieden. Om flora en fauna te kunnen beschermen, is steun nodig van een breed publiek. 'Van bezoekers, dus.'

Hij bepleit de oprichting van regionale beheerfondsen waaraan niet alleen overheden en natuurorganisaties bijdragen, maar ook burgers en bedrijven. 'Voor natuur in de eigen regio zijn veel mensen bereid om financieel bij te dragen. Wie betaalt, beseft hopelijk ook dat je voorzichtig moet zijn. Het is mooi als je aan de natuur kunt verdienen, maar dat mag niet ten koste gaan van die natuur.'

null Beeld null
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden