hardware

Zelf een laptop repareren is bijna onmogelijk. Tijd voor een ‘recht op reparatie’, vinden monteurs

Een stukgevallen telefoonscherm of een laptop vol omgevallen koffie zelf repareren wordt steeds moeilijker. Onafhankelijke reparateurs pleiten voor een ‘recht op reparatie’.

Pieter Sabel
null Beeld Getty Images/EyeEm
Beeld Getty Images/EyeEm

In de werkkamer van Thomas Opsomer hangt, goed zichtbaar voor de videobeller, een rood-witte poster met een reparatiemanifest. Daarin stellingen: ‘Repareren bespaart je geld’, bijvoorbeeld, en ‘repareren is beter dan recyclen’. De belangrijkste is gearceerd en staat bovenin: ‘Als je het niet kunt repareren, dan is het niet van jou.’

Opsomer werkt in Brussel voor iFixit, een wereldwijd netwerk van websites met instructies, speciaal gereedschap en onderdelen om zelf je apparaten te kunnen repareren. Want, vindt Opsomer, dat moet iedereen zelf kunnen.

Dat is juist steeds moeilijker. In de eerste plaats door een voor de hand liggende reden. De telefoons, laptops en televisies die we in ons dagelijks leven gebruiken, zijn steeds gecompliceerder en kleiner. Het vervangen van een kapot smartphonescherm is doorgaans moeilijker dan een nieuw snoer en een nieuwe stekker monteren aan een defect broodrooster. En als je pech hebt, lukt het niet zonder microscoop.

Dichtgelast

Er speelt nog iets mee, volgens Opsomer en collega’s: fabrikanten máken het ook steeds moeilijker om apparaten open te krijgen. Behuizingen van laptops zijn dichtgelast, schroefjes om bij de batterij te komen hebben opeens een andere schroefkop dan gangbaar of onderdelen zijn verlijmd in plaats van in elkaar geschroefd.

En dan moet je nog aan de onderdelen zien te komen. Met name Apple is berucht omdat het jarenlang weigerde onderdelen te sturen aan consumenten of onafhankelijke reparateurs. Het bedrijf bestrafte telefooneigenaren die hun scherm lieten repareren door een monteur zonder Apple-licentie. Ineens werkte gezichtsherkenning niet meer bij de iPhone 13.

Als Apple het zelf niet doet, doen wij het wel, dachten Kyle Wiens en Luke Soules in 2003, want er gaat bijvoorbeeld weleens een kop koffie over een laptop heen, of je laat hem vallen. Wiens liet een laptop van Apple uit zijn handen kletteren en kon tot zijn verbazing nergens online een reparatiehandleiding vinden. Dat kwam doordat Apple actief het internet afspeurde en ze offline liet halen. Vanuit Californië begonnen ze iFixit, met handleidingen en gespecialiseerd gereedschap voor consumenten en onafhankelijke reparateurs.

Grijs circuit

Tot nu toe levert Apple alleen originele onderdelen aan erkende reparateurs. Onafhankelijke reparateurs – ook particulieren – zijn afhankelijk van onderdelen uit een veel grijzer circuit, zegt Thomas Opsomer per videoverbinding vanuit Brussel. ‘Schermen, batterijen en camera’s bijvoorbeeld die niet aan de eigen kwaliteitskeuring van fabrikanten voldoen maar wel bruikbaar zijn, vinden hun weg naar reparateurs. Ook zijn er fabrieken waar telefoons uit elkaar worden gehaald om de onderdelen na te kunnen maken. En dan zijn er de ‘geoogste’ bruikbare onderdelen van oude telefoons.’

Niet al die onderdelen zijn tegenwoordig zomaar meer bruikbaar, waarschuwt Opsomer. De batterij of processor heeft een serienummer dat de software herkent als het originele product uit de fabriek. Op die manier kon Apple op afstand Face ID uitschakelen na reparatie van het scherm.

Het is verleidelijk om te denken dat fabrikanten hier vooral commerciële afwegingen maken, zodat je sneller een nieuw apparaat koopt. ‘Dat is niet te bewijzen’, zegt Opsomer, ‘je kunt het wel vermoeden.’

Ook is er het argument dat het veiliger is als een erkende reparateur iets maakt. Opsomer hoorde dat een fabrikant van een wasmachine zeggen: als een particulier ermee aan de slag gaat, brandt straks het huis af en is het onze schuld. Dat is te zwart-wit natuurlijk, zegt Opsomer, want je kunt een apparaat ook zo ontwerpen dat het niet zomaar gaat branden bij een verkeerde reparatie.

Voorbeeld: Festool, dat schuur-, boor-, en zaagmachines maakt, begreep dat iedereen die een cirkelzaag gebruikt het risico loopt om het snoer een keer door te zagen. In plaats van een geïntegreerd snoer rusten ze hun zaag uit met ook een ‘stopcontact’ op het apparaat. Zo kan iedereen een kapot snoer vervangen door een nieuwe in het apparaat te steken, zonder de zaagmachine open te schroeven.

‘Recht op reparatie’

Opsomer, en met hem reparateurs, beleidsmakers en particulieren, vinden dat er een ‘recht op reparatie’ moet zijn: apparaten die zo ontworpen zijn dat uit elkaar halen en repareren ‘te doen’ is. Een indicatie van hoe repareerbaar een apparaat nog is bestaat in Frankrijk sinds januari van dit jaar.

Opsomer werkt in Brussel aan standaarden waarlangs je die repareerbaarheid kunt meten. Komend jaar lanceert de Europese Commissie naar verwachting voorstellen waarmee binnen de Europese Unie het recht op reparatie geregeld kan worden.

Intussen doen fabrikanten zelf ook water bij de wijn. Apple bijvoorbeeld beloofde deze maand (sommige) onderdelen en reparatiehandleidingen beschikbaar te stellen aan consumenten en onafhankelijke reparateurs. Voorlopig alleen nog in de Verenigde Staten en voorlopig alleen voor iPhones van de modellen 12 en 13. Bij dat openschroeven komen batterij en scherm het eerste los. Dat zijn de twee onderdelen die het meest aan vervanging toe zijn, dus dat vergemakkelijkt ineens veel onderhoudswerkzaamheden aan de telefoons.

Reparatie is daarbij relatief gezien wel duurder, zegt Opsomer. ‘Ik heb mijn wasmachine tien jaar geleden gekocht voor 1.000 euro. Die zou in de tijd van mijn grootouders bij wijze van spreken vijf keer zo duur zijn. Toen de elektronische printplaat van mijn wasmachine stuk ging, kon ik voor de prijs van dat onderdeel een nieuwe wasmachine kopen. Geen wonder dat mensen denken: dan koop ik een nieuwe. In vergelijking met repareren zijn apparaten veel te goedkoop. Het gesprek om daar iets aan te doen is moeilijk, in een vrije, open markt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden