Spreekbeurt

Wat het hawaiishirt te maken heeft met de kimono en casual friday

Het is zomer, de zwoegende mens kan eindelijk op vakantie en het werkkloffie mag uit. Tijd voor vakantie. Maar: wat trekken we dan aan? En waar komt het vandaan? In zes delen buigen we ons over de geschiedenis van de grootste zomerklassiekers.

Een hawaïshirt ofwel aloha-shirt van Go Barefoot. Beeld packshot
Een hawaïshirt ofwel aloha-shirt van Go Barefoot.Beeld packshot

In deze eerste aflevering van de korte serie zomerspreekbeurten staat een kledingstuk centraal dat met werkelijk élke vezel vakantie schreeuwt. Het hawaïshirt, dat we volgens de mensen die het weten kunnen alohashirt moeten noemen. Aloha, de groet waarmee bezoekers van Hawaï verwelkomd en uitgezwaaid worden, is een van oorsprong proto-Polynesisch woord. Het betekent alles rondom liefde, genegenheid, vrede, sympathie, medelijden, vriendelijkheid, barmhartigheid en mededogen en staat vooral ook voor de staat van zijn en de ziel van de Amerikaanse archipel.

Is het alohashirt typisch Hawaïaans? Ja, maar ook een beetje nee. De oermoeder van de dracht is de Japanse kimono, over hoe en wanneer die is getransformeerd tot een bloes verschillen de lezingen. Een van die lezingen komt van het Japanse Overzeese Migratiemuseum in Yokohama, dat een tentoonstelling aan de alohashirts wijdde. Volgens het Migratiemuseum was het in Japan gebruikelijk om versleten of afgedankte kimono’s te vermaken tot kinderbloezen. Toen eind 19de eeuw een grote groep Japanners naar Hawaï emigreerde, werd de traditie daar voortgezet. Behalve kinderkleding werden er ook palaka’s van gemaakt, van origine Europese zeemanshemden met open kraag die missionarissen bij de inheemse bevolking introduceerden om hun naaktheid te bedekken. Vrouwen werden verplicht muumuus te dragen, een soort hobbezakken van boombast, ook het basismateriaal van de vroegste palaka’s.

Gouden handel

Japanners op de plantages van Hawaï droegen graag palaka’s, omdat ze leken op Japanse Kasuri-shirts die ze van thuis kenden. Hun kleurige bloezen van oude kimono’s waren wel een stuk mooier en comfortabeler dan de andere arbeidershemden, en dat viel op. Er kwam zo veel vraag naar dat ze ook van nieuwe kimono- en yukatastoffen gemaakt werden. Uitgeslapen locals roken handel. Gouden handel. De eerste slimmerik die in 1933 patent aanvroeg was de Hawaïaanse Chinees Ellery Chun, die met nieuwe Japanse stoffen aan het massaproduceren sloeg. Rijke toeristen die Hawaï aandeden mochten ze graag meenemen als souvenir: zulke vrolijke shirts waren immers perfect als tegengif tegen de droefenis van de grote depressie die onderwijl woedde. Hawaïanen zelf droegen de bonte bloezen graag bij feesten en partijen. De handel floreerde jarenlang, maar lag even stil toen na de aanval op Pearl Harbor de textielfabrikanten de oorlogsindustrie moesten ondersteunen. Toen na de oorlog de Amerikaanse soldaten bonte shirts mee terug naar de Verenigde Staten namen werd ook dat een gouden afzetmarkt. Japanse voorstellingen als kersenbloesems en de berg Fiji die tot die tijd op de shirts hadden gestaan werden door de Japanse aanvallen allengs minder populair, en vervangen door typisch Hawaïaanse palmbomen, danseressen en surfplanken.

Ook het feit dat Amerikaanse beroemdheden als Frank Sinatra en Richard Nixon werden gekiekt met een alohashirt droeg bij aan de roem van het kledingstuk. Grootste ambassadeur voor het shirt werd – decennia voordat Tom ‘Magnum P.I.’ Selleck en Al ‘Scarface’ Pacino er de blits mee maakten – Elvis Presley, die in de film Blue Hawaï uit 1961 werd gekleed door Alfred Shaheen, net als Kihi-Kihi, Kamehameha en The Kahala een van de grote merknamen uit de branche.

Aloha Friday

Alohashirts hadden inmiddels een aantal duidelijke kenmerken waaraan een koper kan zien of het een authentiek exemplaar betreft. Allereerst is daar natuurlijk het geborduurde labeltje met de merknaam en de plaats van fabricage. Dan is er nog de borstzak, waarvan het patroon onzichtbaar moet aansluiten op dat van het voorpand. Tot slot de knopen: een echt alohashirt heeft donkerbruine knopen van kokosnotenschil.

Ook goed om te weten, en ideale gespreksstof aan een tikibar met een zonnige cocktail in de hand: aan het alohashirt danken we de casual friday. In Honolulu was het bij de Kamer van Koophandel al sinds 1948 toegestaan om van juni tot oktober in plaats van in pak en das in alohashirt te verschijnen. Dat bracht een aantal ontwerpers op het idee om qua kleur en print iets ingetogener versies te maken, voor op kantoor. Sommigen draaiden de stof simpelweg om, zodat de print vager werd: de reverse aloha print. In 1966 riepen de gezamenlijke Hawaïaanse kleermakers op om van de vrijdag Aloha Friday te maken en en masse in een shirt naar kantoor te komen. Dat sloeg aan én via California zoetjesaan ook over naar het vasteland van de Verenigde Staten, al werd daar de hawaïbloes lafjes vervangen door polo’s en chino’s.

Niet dat het alohashirt geen voet aan de grond kreeg buiten Hawaï, dat kreeg het wel zeker. Deze zomer is het weer een grote hit in de mannenmode, en hebben merken als Saint Laurent, Marni en Gucci ze in de collectie. Wie snel is, scoort nog een mooie exemplaar in de uitverkoop. En draagt hem de hele zomer lang, zoals dat hoort, óver en niet in de broek. Aloha!

Elvis Presley in de film 'Blue Hawaii’ uit 1961.  Beeld Getty Images
Elvis Presley in de film 'Blue Hawaii’ uit 1961.Beeld Getty Images
Saint Laurent Beeld packshot
Saint LaurentBeeld packshot

Lyocell shirt van Saint Laurent, € 550

Polo Ralph Lauren Beeld packshot
Polo Ralph LaurenBeeld packshot

Linnen/lyocell/katoenen shirt van Polo Ralph Lauren, € 113

Katoenen shirt met surfboards en kajaks van Go Barefoot, € 90

Zara Beeld packshot
ZaraBeeld packshot

Viscose/linnen shirt met palmbomen van Zara, € 30

Ukelele Beeld Bax Music
UkeleleBeeld Bax Music

Sopraan-ukelele, € 32 Bax Music

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden