OMMETJESWaterloopbos

Wandel door een verlaten waterlab waar Bangkok en Rotterdam vlak bij elkaar liggen

Golfmachine voor onderzoek naar de uitbreiding van een Libische oliehaven. Beeld Joost Stokhof
Golfmachine voor onderzoek naar de uitbreiding van een Libische oliehaven.Beeld Joost Stokhof

Reis deze zomer door Nederland met de Volkskrant. Wekelijks drie nieuwe audiotours voor liefhebbers van natuur, cultuur en architectuur. Ommetje 13: wandel met reisjournalist Sander Groen langs klaterende kunstwerken in het wonderlijke Waterloopbos.

Ommetje 13

Waar? Noordoostpolder
Wat? Wetenschap & natuur
Hoe & hoe lang? Wandelen, 5 km, 3 uur

Als kroonprins Willem-Alexander in 1997 in een televisie-interview zegt zich te willen verdiepen in watermanagement, wordt er in Nederland besmuikt om gegniffeld. Sinds het Noordzeekanaal, de afsluiting van de Zuiderzee en de Deltawerken lijkt men te zijn vergeten dat ons land op dat terrein koploper is. Van de Palmeilanden in Dubai of de uitbreiding van Manhattan in de VS tot het Suezkanaal in Egypte en deltawerken in Vietnam: als ergens op aarde eilanden opgespoten, kanalen verbreed, dijken versterkt, vaargeulen uitgebaggerd, rivieren ingedamd of stormvloedkeringen gebouwd moeten worden, wordt al snel onze hulp ingeroepen. ‘Bel die Nederlanders maar’, klinkt het dan in de directiekamers. ‘Die kunnen dat wel.’ Door klimaatverandering en zeespiegelstijging is watermanagement de komende eeuw een gouden business.

In het Waterloopbos klinkt overal het geluid van stromend water. De basis voor onze huidige kennis van water en het gedrag ervan ligt hier, op de vroegere bodem van de Zuiderzee, in de Noordoostpolder. Het Waterloopkundig Laboratorium bouwt er vanaf de jaren vijftig allerhande schaalmodellen van rivieren, kanalen, kuststroken, zeesluizen, havenkommen en waterkeringen. Hier wordt bestudeerd wat de beste vorm is voor een oliehaven in Libië, hoe de erosie van de Deense kust kan worden bestreden, en hoe zout en zoet water zich vermengen in de Menam, de rivier die toegang biedt tot de haven van Bangkok. Op de kleibodem van de net drooggemaakte polder worden ook het Noordzeekanaal, de Nieuwe Waterweg en de haven van IJmuiden in het klein nagebouwd – een soort Madurodam voor waterwetenschappers. Op 32 modelplaatsen worden hier gedurende vier decennia ruim tweehonderd onderzoeken uitgevoerd.

In het Waterloopbos klinkt overal het geluid van stromend water. Beeld Joost Stokhof
In het Waterloopbos klinkt overal het geluid van stromend water.Beeld Joost Stokhof

Het pionierswerk in de Noordoostpolder eindigt in de jaren negentig, als computersimulaties de schaalmodellen definitief overbodig maken. Het Waterloopkundig Laboratorium laat de boel de boel. Het bos wordt verkocht aan een projectontwikkelaar, die er een bungalowpark met duizend vakantiehuizen wil bouwen, maar dat wordt belet door omwonenden en natuurorganisaties. Het is nu een Rijksmonument, in bezit van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten en van zonsopkomst tot zonsondergang gratis toegankelijk voor het publiek.

Libische oliehaven

Deze Volkskrant-wandelroute voert via smalle bospaadjes over ontelbare bruggetjes langs 12 van de 32 modellen, variërend van keurig gerestaureerd tot roestig, vervallen en overwoekerd. In de laatste categorie valt Brega aan de Middellandse Zee, de grootste oliehaven van Libië. Begin jaren zeventig gaan de zaken er zo goed, dat de haven flink moet worden uitgebreid, zodat er nog grotere olietankers kunnen aanmeren. Maar er speelt ook een probleem: er drijven veel wierballen, samengeklonterde waterplanten die zich ophopen in de haven en het scheepvaartverkeer hinderen. De ingenieurs van het Waterloopkundig Laboratorium mochten het oplossen en vonden met behulp van golfmachines de ideale vorm voor de nieuwe oliehaven.

Vader en zoon Thijsse

Het Gootje van Jo diende voor het testen van stroomsterkten en is vernoemd naar J.Th. Thijsse (Jo voor intimi), zoon van Jac.P. Thijsse (Ko voor intimi). Ko en Jo Thijsse hadden aan de keukentafel vast verhitte discussies: terwijl vader Thijsse de bekendste natuurbeschermer van Nederland is, werkt zoon Thijsse voor een wetenschappelijk instituut dat juist in de natuur wil ingrijpen. Inmiddels vormen natuur en wetenschap in het Waterloopbos een symbiose: na het vertrek van het Waterloopkundig Laboratorium is het bos aangekocht door de mede door vader Thijsse opgerichte Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten. In het waterrijke bos groeien mossen, varens en paddestoelen bij de vleet en er fladderen vlinders, libellen en ijsvogels rond.

Sinds het vertrek van het Waterloopkundig Laboratorium worden de schaalmodellen heroverd door de natuur. Beeld Joost Stokhof
Sinds het vertrek van het Waterloopkundig Laboratorium worden de schaalmodellen heroverd door de natuur.Beeld Joost Stokhof

De golfbak golft weer

Natuurmonumenten heeft grootse plannen met het Waterloopbos en stelde daarom een tienjarenplan op. Tien van de 32 schaalmodellen en de belangrijkste stuwen worden gerestaureerd, zodat het water blijft klateren. Het bos wordt verdeeld in zones met de focus op historie, natuur, cultuur en avontuur. Het onderhoud moet op termijn grotendeels worden bekostigd uit inkomsten van horeca en evenementen, en het Waterloopbos moet 200 duizend bezoekers per jaar gaan trekken. In 2026 moet dat allemaal geregeld zijn, maar de eerste projecten zijn al klaar. De golfbak, die onder meer gebruikt werd om de invloed van golfslag op de Deltawerken te onderzoeken, is het eerste grote schaalmodel dat gerestaureerd is. Het water golft weer in het Waterloopbos.

Deltagoot wordt kunstwerk

De kunstenaars van Studio RAAAF en Atelier de Lyon zijn niet voor een kleintje vervaard. Eerder zaagden ze een bunker dwars door midden, nu hebben ze de reusachtige Deltagoot getransformeerd tot kunstwerk, als ode aan alle baan- en golfbrekende onderzoeken die in dit bos hebben plaatsgevonden. De 240 meter lange waterbak, waarin golven tot 2,50 meter hoog werden gecreëerd, is ontmanteld, uitgegraven en in stukken gezaagd. Grote betonnen platen zijn deels gedraaid en gekanteld. Het water loopt er niet meer in, maar eromheen, wat voor mooie reflecties zorgt. Tegenover het Deltawerk//, zoals het nu heet, staat ­Paviljoen Het Proeflab, met een prima restaurant en een informatiebalie van Natuurmonumenten.

Vergeet je oortjes niet

Deze Volkskrant-erfgoedwandeling door het Waterloopbos voert langs vijftien stops. Inclusief tekst en uitleg plus een picknick of lunchstop doe je daar zo’n drie uur over. Ga voor de volledige route met plattegrond en audiotour naar volkskrant.nl/ommetjes

null Beeld Joost Stokhof
Beeld Joost Stokhof
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden