Schaatskoorts? Zo ga je voorbereid het ijs op

De ijsbaan in het Utrechtse Doorn. Beeld ANP
De ijsbaan in het Utrechtse Doorn.Beeld ANP

Kunnen we het ijs op dit weekend? En zo ja, waar dan, en waar moeten we op letten? In deze gids staat alles wat je moet weten als (beginnend) schaatsliefhebber.

Het weer

Allereerst, het weerbericht. In het weekend is het fraai winterweer met erg lage temperaturen. In de nachten vriest het op veel plaatsen streng, met -10 graden of minder. Zondag draait de wind langzaam naar het zuiden en kan het in de zuidelijke helft licht dooien. In het begin van de nieuwe week volgt op meer plaatsen waarschijnlijk lichte dooi, al zijn die verwachtingen nog wel wat onzeker (lees hier het hele weerbericht).

Analyse: Het beste ijs, het dikste pak sneeuw: zo voorspel je waar dat komt te liggen

Wijdemeren treft maatregelen tegen verwachte schaatsdrukte. In ons liveblog vind je de laatste updates over het winterweer.

Zo vind je natuurijs

De verwachting is dat Nederland komend weekeinde massaal richting het ijs trekt. De KNSB roept mensen op om dicht bij huis te blijven en daar vijvers, grachten of sloten op te zoeken. Of om naar de natuurijsbaan te gaan. Rieks Poelman, voorzitter van de sectie Natuurijs bij de KNSB, waarschuwt: mijd het ijs op open water. ‘Op het ijs op open water is nu geen enkele vorm van toezicht. Bij het organiseren van toertochten komen er mensen die de dikte van het ijs controleren, het ijs schoonvegen en ijswegen aanleggen. Dat gebeurt nu niet. Daar ligt nu dus op allerlei plekken sneeuw en je hebt geen idee hoe het ijs er daaronder uitziet. Je kunt het niet zien. Wij raden mensen aan: ga schaatsen bij een landijsbaan. Word lid van een vereniging en steun de plaatselijke ijsclub.’

Op de site van de KNSB staat welke ijsbanen geopend zijn. Het is echter aan te raden om ook nog de site of de sociale media-kanalen van de lokale ijsbaan te checken, want niet iedereen zal opening doorgeven aan de KNSB vermelden om te grote toestroom te voorkomen.

Op de kaart van schaatsfan Erik Ekkel kunnen schaatsers zelf punten toevoegen, met daarbij opmerkingen over de staat van het ijs. De ‘amateurkaart’ biedt veel meer plekken dan de schaatsbond. Ekkel heeft nu ook een app: IJsmeester, voor iPhone en Android.

Zo herken je goed ijs

De kwaliteit van het ijs is heel wisselend. Poelman: ‘Van grote prut, doordat er zoveel sneeuw is gevallen, tot mooie, gladde ijsvlakten. In het noorden van Nederland - Friesland, Groningen - is er minder sneeuw gevallen. Daar hebben ze minder problemen. Het oosten van het land heeft heel veel sneeuw gehad.’

Het ijs in de Ryptsjerksterpolder.  Beeld ANP
Het ijs in de Ryptsjerksterpolder.Beeld ANP

Lees ook de artikelen van ‘Tjerk zoekt ijs’, waarin Volkskrant-verslaggever en schaatsfanaat Tjerk Gualthérie van Weezel op zoek gaat naar natuurijs. ‘Het zwarte strakke ijs is nu op de meeste plaatsen echt te dun. IJs waar sneeuw op gevallen is, is voorlopig heel verraderlijk. Op dit moment zijn de plekken waar sneeuw in water van 0 graden is gevallen, en dus niet op ijs, het beste. Dat werkt eigenlijk als een ijstransplantatie. De sneeuw geeft het ijs dan een ‘kickstart’.’

Tjerk schaatst met zijn gezelschapje op zijn Zweeds. ‘Dus met een gids – de ‘ijsvos’ – voorop die voortdurend de dikte van het ijs meet, door er met een stok in te prikken. Deze mensen hebben cursussen gevolgd om het ijs ‘te lezen’. We schaatsen achter elkaar, maar ook een flink eind van elkaar. Als een van ons door het ijs zakt is hij dan ook maar de enige die een nat pak oploopt.’

Zo koop je schaatsen

Op welke schaatsen glijden we de nieuwe ijstijd in, Noren, een Friese doorlopers of toch luxe klapschaatsen? Lees hier wat de snelste weg naar de beste glijschoen is.

Zo koop je schaatsen Beeld De Volkskrant
Zo koop je schaatsenBeeld De Volkskrant

Zo blijf je warm

Bij schaatsen hoort koek en zopie. In coronatijd zal dit moeilijker worden, dus we zetten wat tips voor je eigen koek en zopie op een rij.

Allereerst, heeft warme drank zin? Ja, het drinken van warme dranken is effectief tegen de kou.

De zopie in koek en zopie is een oud woord voor het ‘borreltje’ van bier, rum, eieren, kaneel en kruidnagels dat schaatsers in de 17de eeuw graag dronken om warm te blijven. Maar is borreltje in de vorm van een scheutje rum in de thee of cognac door de chocomel is wel verstandig? Hein Daanen, hoogleraar thermofysiologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam zegt van niet: ‘Alcohol onderdrukt de rilrespons. En rillen is een hele effectieve manier om energie op te wekken als je onderkoeld dreigt te raken. Door alcohol neem je ook nog eens minder scherp waar hoezeer je afkoelt. Niet doen dus.’

Voor een kop echte warme chocolademelk hoef je helemaal niet zo’n duur stuk chocolade op een stokje aan te schaffen. Ook met een oude chocoladeletter gaat het prima.

En bij vrieskou hoort natuurlijk erwtensoep. Kok Mirjam Egberts weet hoe je de beste maakt en hoe je voorkomt dat hij zuur wordt.

Ingrediënten voor erwtensoep. Beeld Frank Ruiter
Ingrediënten voor erwtensoep.Beeld Frank Ruiter

Eind 19de eeuw was schaatsen op natuurijs doodgewoon. Voor de ‘werklieden’ waren de koude winters een barre en hongerige tijd. Daarom werden er ‘spekrijderijen’ georganiseerd waarbij alle deelnemers aan de eindstreep een kop erwten of bonen en een stuk spek wachtte, zo schrijft Volkskok Loethe Olthuis. ‘De wedstrijden werden zo populair dat er zelfs deelnemers op afkwamen die nog nooit op de schaats hadden gestaan. Als zulke sloebers uitgleden, vielen of zelfs een been braken, werd dat als extra amusement gezien. Deze ‘schaatsers’ deden dus echt voor spek en bonen mee.’ Bij deze een recept met spek en bonen.

Zo blijf je leven

Op Schaatsen.nl staan veel tips over veilig ijs. ‘Schaats niet over ijs waar sneeuw op ligt, let op kleurveranderingen, randen en scheuren in het ijs, en let extra op bij bruggen, vogels, riet, waterplanten en overhangende takken. Lees hier alle tips.

Het Rode Kruis adviseert om warme, waterafstotende en winddichte kleding en handschoenen te dragen en een set reservekleren mee te nemen. ‘Schaatsen in tegenwind of met natte kleding aan kan ongemerkt tot onderkoeling leiden. Kinderen en ouderen zijn daar extra gevoelig voor. Het is belangrijk om vast te stellen of het gaat om lichte of ernstige onderkoeling. Iemand met een lichte onderkoeling rilt oncontroleerbaar. Iemand die ernstig onderkoeld is, stopt met rillen en klappertanden. Breng iemand die licht onderkoeld is naar een warmere omgeving, geef iets warms te drinken waar veel suiker in zit en adviseer om een warme douche te nemen. Bij verminderd bewustzijn, bel 112.’

Door het ijs gezakt? Probeer niet op het ijs te klimmen, maar verdeel je gewicht en rol op het ijs. Probeer naar de kant te tijgeren. Het Rode Kruis adviseert om meteen 112 te bellen als er iemand door het ijs is gezakt en kopje onder is gegaan. ‘Probeer het slachtoffer daarna zo snel mogelijk droge kleding aan te trekken en wikkel hem of haar in een (reddings)deken.’

En, van iets minder ernstige orde: zo voorkom je een droge huid door de kou.

Bonus

Wil je in de schaatspauze nog pochen met je kennis over ijs? Wetenschappers hebben eindelijk het raadsel gekraakt waarom ijs glad is: het komt door rollende moleculen. Lees het hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden