Opvoedvraag: Wat als je als ouder helemaal niet lekker in je vel zit?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.

null Beeld Claudie de Cleen
Beeld Claudie de Cleen

In de roman Jij mag alles zijn van Griet Op de Beeck is de moeder van hoofdpersoon Lexi (9) depressief. Lexi doet er alles aan om haar verdrietige en lusteloze mama op te vrolijken. ‘Je hoeft als kind nooit voor je ouders te zorgen’, zei Op De Beeck hierover terecht in de Volkskrant. Er wordt tegenwoordig vaker openlijk gesproken over psychische problemen, maar voor ouders lijkt het taboe nog groot. Wat doe je als gezin als één van de ouders depressief is?

Dit zeggen de deskundigen

Er zijn in Nederland 400 duizend kinderen die een ouder hebben met een depressie of een bipolaire stoornis. ‘Iemand die depressief is, voelt zich somber, vlak en energieloos. De wereld wordt steeds kleiner en dat maakt het voor depressieve ouders zo ingewikkeld; want het gezinsleven draait gewoon door. Je kind heeft altijd zorg en aandacht nodig’, zegt GZ-psycholoog Esther Mesman, die onderzoek doet naar kinderen van ouders met psychische problemen aan het Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis. ‘Opvoeden vraagt veel, terwijl de batterij juist minder is gevuld.’

Bij depressieve ouders zie je vaak drie dingen: negatief gedrag, zoals kritisch reageren op het kind, er worden minder leuke dingen ondernomen én de ouder trekt zich terug. ‘Vooral het negatieve gedrag en het emotioneel niet beschikbaar zijn, hebben impact op het kind waardoor ze zelf klachten kunnen ontwikkelen, zelfs tot op volwassen leeftijd’, zegt Bernet Elzinga, psycholoog en hoogleraar aan Universiteit Leiden. Ze doet onderzoek naar stress en depressie en de effecten daarvan op het brein.

Uit onderzoek blijkt dat 38 procent van de kinderen met een depressieve ouder op 20-jarige leeftijd zelf psychische problemen ontwikkelt. ‘Uit adoptiestudies blijkt dat dit niet allemaal genetisch is. Dit wijst erop dat omgevingsfactoren van invloed zijn: hoe de ouder naar de wereld kijkt en hoe de interactie met het kind is.’

Voor ouders met een depressie is dit geen opbeurende informatie. ‘Je kunt deze kennis toch maar beter hebben. De impact op je kind kan ook een goede reden zijn om hulp in te schakelen’, zegt Elzinga. Dat vinden veel gezinnen juist lastig. ‘Er komt veel angst en schaamte bij kijken. Terwijl het juist ook erg krachtig is om te laten zien dat je met jezelf aan de slag gaat.’

Hoe pak je dat aan?

Kinderen vullen vaak zelf dingen in. Mesman: ‘Ze voelen dat er iets aan de hand is, maar weten niet wat. Ze denken: papa is niet blij omdat ik ruzie maakte met mijn broertje. Of: mama vindt mij niet lief, want ze ging niet mee naar zwemles.’ Ook zijn er kinderen, zoals Lexi in Jij mag alles zijn, die zorgtaken op zich nemen of hun gedrag aanpassen zodat ze de ouder zo min mogelijk tot last zijn.

Dit voorkom je door eerlijk te vertellen wat er speelt, zegt Mesman. Uit onderzoek blijkt dat ouders gemiddeld openheid geven over de eigen stoornis als het kind 12 jaar oud is. Dat kan volgens Mesman al op jongere leeftijd. ‘In boekjes van het Trimbos Instituut worden voorbeelden gegeven om het bijvoorbeeld als een weerbericht te vertellen: papa heeft een donkere wolk in zijn hoofd, die kun jij niet zien, maar hij is er wel. Daarom lacht papa niet zo makkelijk meer om grapjes.’ Het is volgens de psycholoog belangrijk om kinderen duidelijk te maken dat er geen aanwijsbare reden is. ‘Leg ook uit dat papa soms even alleen wil zijn.’

Schakel hulptroepen in, tipt Elzinga. ‘Kijk of grootouders of de ouders van vriendjes het kind soms kunnen opvangen, zodat er ruimte voor ontspanning en plezier blijft.’ Voor het kind is het belangrijk dat de depressieve ouder hiervoor toestemming geeft’, zegt Mesman. ‘Kinderen zijn ongelooflijk loyaal. Als ze weten dat papa het fijn vindt dat ze met vriendjes spelen of met tante naar de dierentuin gaan, dan helpt dat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden