Opvoeden

Opvoedvraag: Hoe voorkom je jaloezie als het jongste kind beter kan lezen dan het oudste?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.

‘Of ze nou een tekening showen of iets voorlezen, ze willen gewoon gezien worden.’ Beeld Claudie de Cleen
‘Of ze nou een tekening showen of iets voorlezen, ze willen gewoon gezien worden.’Beeld Claudie de Cleen

De 5-jarige dochter van een vriendin leest al boeken. Zo’n miniboekenwurm is natuurlijk erg schattig (het ‘Matilda-effect’ volgens haar moeder) en dus krijgt ze vanuit de omgeving vaak te horen hoe knap en slim ze is. Voor de oudste dochter is dat soms confronterend. Wat doe je als ouder wanneer het jongste kind zich sneller ontwikkelt dan het oudste? En hoe voorkom je jaloezie?

Dit zeggen de deskundigen

De meeste scholen werken met een leesmethode waarbij kinderen worden onderverdeeld in verschillende niveaus. Veilig Leren Lezen gebruikt hiervoor de symbolen van een ster, maan en zon. Die symbolen zijn bedoeld om in een klas duidelijk te krijgen hoe ver iedereen is, zonder kinderen het gevoel te geven dat de één minder is dan de ander. ‘Maar kinderen zijn natuurlijk niet gek’, zegt kindercoach Manon van Kreijl. Ze begeleidt kinderen die vastlopen of niet volledig tot hun recht komen op school. ‘Ze weten precies dat sterrenkinderen meer uitleg van de juf krijgen dan de zonnetjes die al zelfstandig kunnen lezen. Dus kan het gebeuren dat je kind thuiskomt met de mededeling ‘ik ben maar een maantje’.

In een klas van bijna dertig kinderen kun je die vergelijkingsdrift bijna niet tegenhouden. Thuis wel? In een huishouden krijgen gezinsleden vaak bepaalde labels opgeplakt en dat is ook begrijpelijk: iemand is de grapjas, een ander de studiebol. ‘Je wilt voorkomen dat het jongste kind zichzelf versmalt tot enkel ‘ik ben slim’, zegt Van Kreijl. ‘Want ze is natuurlijk nog veel meer: aardig, sportief, creatief. En die kanten van zichzelf ontdekt ze misschien minder snel wanneer ze voortdurend hoort dat ze de slimmerik is.’ Dat geldt evengoed voor de oudste dochter, die misschien wel ‘de creatieve’ wordt omdat ze liever tekent dan leest.

Opa en de buurvrouw bedoelen zo’n ‘wat ben jij slim’-opmerking als aanmoediging, maar een kind zit vaak helemaal niet te wachten op goedkeuring, zegt Van Kreijl. ‘Of ze nou een tekening showen of iets voorlezen, ze willen gewoon gezien worden. Een reactie als ‘jij hebt lekker getekend’, of: ‘jij bent fijn aan het lezen’ is vaak genoeg.’

Bovendien kan zo’n aansporing ook een averechts effect hebben. Van Kreijl: ‘Als een kind ergens goed in is, dan kan het best spannend worden om een keer iets te proberen wat nog niet goed gaat. Je ziet soms dat kinderen risicomijdend gedrag gaan vertonen. Er valt niets meer te winnen, alleen nog maar te verliezen.’

Hoe pak je het aan?

‘Vermijd zinnen met het werkwoord ‘zijn’’, adviseert Van Kreijl. Dus niet: ‘wat ben jij creatief’ of: ‘jij bent een goede lezer’. Volgens de Amerikaanse psycholoog Carol Dweck werken dit soort op de persoon gerichte opmerkingen een ‘fixed mindset’ in de hand: kinderen gaan geloven dat ze ergens goed in zijn, of slecht. Geef je een complimentje over hóe ze iets hebben aangepakt, dan stimuleer je een ‘groei-mindset’: je wordt beter door te oefenen.

Ouders zijn geneigd om het kind dat iets goed kan ook voor die specifieke taak te vragen. ‘Het kind dat makkelijk een woordje Frans praat, mag op de camping de croissantjes halen’, zegt Van Kreijl. ‘Leuker is het om juist het andere kind die kans te geven. Als het over lezen gaat, wend je als ouder dan niet direct tot de boekenwurm van het gezin, maar betrek juist het kind erbij dat minder snel naar een boek grijpt.’

The New York Times benadrukt in een artikel dat thuis lezen vooral ‘leuk, prikkelend en inspirerend’ moet zijn. ‘Het is geweldig als je je kind kunt helpen bij het leren lezen, maar jouw belangrijkste opgave gaat dieper: het aanwakkeren van de liefde voor het lezen. Maak het niet tot jouw taak om je kind bepaalde doelen te laten halen.’

Het is verleidelijk om kinderen te vergelijken met broertjes en zusjes. ‘Probeer je kind alleen met zichzelf te vergelijken. Ieder stapje vooruit kun je vieren’, zegt Van Kreijl. Of dat nou een kleuter is die zelf Foeksia de miniheks leest, of een 7-jarige die heerlijk knutselt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden