null

BETER LEVEN

Nee, kristallen beschermen u niet tegen ziekte en pech

Beeld Sophia Twigt

Een almaar uitdijende groep influencers beweert dat kristallen bescherming bieden tegen ziekte en dat jaderollers rimpels tegengaan. Afgezien van een krachtig placebo-effect is het allemaal onzin.

Rozenkwarts is er voor de liefde. Jade beschermt je tegen ziekte en pech. En amethist verschaft je innerlijke rust. Het zijn een paar voorbeelden van de heilzame werking van kristallen – voor wie erin wil geloven.

Dat lijkt in elk geval te gelden voor een uitdijende groep beroemdheden en influencers. Popzangeres Adele, bijvoorbeeld, schreef een slecht optreden toe aan het feit dat ze haar kristallen niet bij zich had. Kim Kardashian, een Amerikaanse kampioen in zelfpromotie, is ervan overtuigd dat kristallen haar hielpen kalmte te vinden na een overval. En dichter bij huis is er Rens Kroes, de voedingsinfluencer die de ‘energie in haar huis in balans bracht’ door strategisch enkele stenen op te stellen.

Ook zijn er de vrouwen die hun gezicht bewerken met rozenkwarts- of jaderollers. Zangeres Alicia Keys is een van hen, ze zegt dat ze sindsdien geen make-up meer nodig heeft.

Over die rollers later meer, want eerst is de vraag: is er een natuurkundige dan wel chemische reden om te geloven dat die kristallen iets kunnen teweegbrengen in het menselijk lichaam? Door een bepaalde energie, een straling?

‘Ik kan me daar heel weinig bij voorstellen’, zegt Hanco Zwaan, die als mineraloog werkzaam is bij Naturalis. Hij beschrijft hoe kristallen als rozenkwarts en jadeïet – een van de steensoorten die bekend zijn onder de naam jade – ontstaan: diep in het binnenste van de aarde, bij hoge temperaturen of bij een onvoorstelbaar hoge druk. ‘Op kamertemperatuur gebeurt er niets meer met zo’n steen’, meent Zwaan.

Rozenkwarts is een vrij stabiel mineraal, vertelt hij. En jadeïet is heel erg taai, je kunt het heel lastig breken. De kristallen zitten stevig in elkaar geklonken. ‘Kijk, als je pyriet neemt, kun je je voorstellen dat er een reactie optreedt’, zegt Zwaan. ‘Dat kan al verkleuren aan de lucht. Maar bij rozenkwarts of jadeïet is daar geen sprake van.’

Dezelfde samenstelling als glas

Een kristal dat energie overbrengt? ‘Niet op de mens in elk geval’, zegt ook Mariette Wolthers. Zij werkt als universitair hoofddocent geochemie aan de Universiteit Utrecht en maakt voor haar onderzoek kristallen in een lab. ‘Er is energetisch niets aparts aan’, bezweert ze. ‘Chemisch gezien heeft rozenkwarts bijna dezelfde samenstelling als glas. En bij ramen gebeurt ook niets bijzonders. Die stenen zien er alleen anders uit omdat ze kleine insluitsels hebben, van ijzer of aluminium bijvoorbeeld. Daarvan krijgen ze hun kleur.’

Wel klopt het, zegt Wolthers, dat de kristallen lang koel blijven aanvoelen, ook wanneer je ze gebruikt als roller op de huid. ‘Maar je zou net zo goed graniet of marmer kunnen gebruiken. Dat kun je ook glad polijsten. En ik denk dat het goedkoper zou zijn.’

Want goedkoop zijn ze niet, de rozenkwarts- en jaderollers waar menig beauty-influencer mee pronkt. Een jaderoller kost rond de 35 euro, een rozenkwartsroller zo’n 45 euro. Maar dan heb je ook wat, beloven de verkopers: een sportschoolsessie voor je gezicht. De lymfedrainage verbetert, waardoor afvalstoffen worden afgevoerd. En de collageenproductie wordt gestimuleerd, waardoor rimpels afnemen.

Oppervlakkige behandeling

Zelfs als rozenkwarts en jade niets bijzonders doen, zou zo’n dagelijkse gezichtsmassage misschien een effect kunnen hebben. Toch is Marrit Siegersma, huidtherapeut bij Qyoutis in het Huid Medisch Centrum, sceptisch. ‘Ik kan me voorstellen dat je crèmes erin masseert, waardoor je huid gehydrateerd raakt en rimpels minder zichtbaar worden’, zegt ze.

Maar afvalstoffen afvoeren? ‘Ik heb nog nooit een klant gehad waarbij ik dacht: deze persoon voert zijn afvalstoffen niet goed af.’ De aanmaak van collageen? ‘Het zou me verbazen als dat lukt met zo’n oppervlakkige behandeling. Je moet bij de fibroblast zijn, dieper in de huid, die stimuleert de collageenproductie. Met microneedling bijvoorbeeld.’ En minder rimpels? ‘Dan zijn er andere producten die wel wetenschappelijk zijn onderbouwd , zoals crèmes met vitamine A. Wat vooral helpt, is altijd smeren met zonnebrandcrème.’

Placebo-effect

Is het dan volstrekt ijdele hoop dat rozenkwarts, jade of welke steen dan ook iets positiefs kan teweegbrengen? Toch niet. Er is altijd nog het psychologische effect.

‘Ik verwacht wel degelijk dat ze in de beleving van mensen een verschil kunnen maken’, zegt Andrea Evers, hoogleraar gezondheidspsychologie aan de Universiteit Leiden. ‘Dat komt door het placebo-effect.’

Het is nu eenmaal zo dat medicijnen, en kristallen, een werking kunnen hebben als mensen er positieve verwachtingen van hebben. ‘Die verwachtingen kunnen niet alleen worden opgewekt door een arts, maar door iedereen die als expert wordt gezien en vertrouwen uitstraalt, ook door influencers’, vertelt Evers. ‘Zeker wanneer je al eerder de adviezen van zo’n influencer hebt opgevolgd en die bleken te werken.’

Het probleem, vindt Evers, is dat mensen niet te horen krijgen dat ze alleen een placebo-effect waarnemen. ‘Het zou eerlijker zijn om dat wel te zeggen. Zelfs dan kan het werken. Ook na toediening van een placebo, inclusief uitgebreide uitleg, voelden mensen met een prikkelbare darm of lage rugpijn zich beter.’

Eerst zien, dan geloven, dat is meestal het wetenschappelijke uitgangspunt. Maar bij kristallen en zelfs nepkristallen lijkt het dus andersom te werken. Toen proefpersonen in een Brits onderzoek een nepkristal in handen kregen, voelden ze evenveel ‘ongebruikelijke sensaties’ als bij een echt kristal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden