Opvoeden

Moet je een opschepperig kind een spoedcursus bescheidenheid geven?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.

Anna van den Breemer
null Beeld Claudie de Cleen
Beeld Claudie de Cleen

‘Als ik later profvoetballer ben, dan koop ik wel een huis voor jullie in Barcelona’, zei de 7-jarige zoon van een collega ooit bloedserieus tegen zijn ouders. Ook de dochter (6) van een vriendin kan er wat van. ‘Ik hoor haar tegen vriendjes zeggen dat zij veel beter kan lezen dan de rest van de klas. Dat is ook zo. Maar toch.’ Grootspraak van het eigen kroost leidt tot ongemak bij de ouders. Zij weten immers dat pochen als onsympathiek wordt ervaren. Moet je als ouder ingrijpen?

Dit zeggen de deskundigen

Bij jonge kinderen tot een jaar of 7 is opscheppen heel normaal. ‘Vraag aan een klas vol kleuters wie het best kan tekenen en de kans is groot dat alle vingers de lucht ingaan’, zegt Sander Thomaes, hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit Utrecht. ‘Wij willen ons allemaal een beetje beter voordoen dan we zijn. Volwassenen hebben geleerd dit op een subtiele en geavanceerde manier te doen. Kinderen weten nog niet goed wat sociaal geaccepteerd is en kunnen nog niet inschatten waar anderen doorheen prikken.’

Tussen de 6 en 9 jaar ontwikkelen kinderen een realistischer zelfbeeld. ‘Ze leren steeds beter om vergelijkingen te maken met anderen, en begrijpen dat sommige leeftijdsgenootjes nou eenmaal harder kunnen rennen dan zij.’

Interessant genoeg blijkt uit onderzoek dat jonge kinderen zichzelf daadwerkelijk overschatten. Ze doen zichzelf niet beter voor terwijl ze diep van binnen heus wel weten dat ze nooit bij FC Barcelona zullen spelen, ze geloven het écht. ‘We noemen dit wensdenken. Jonge kinderen kunnen nog niet goed het onderscheid maken tussen de persoon die ze graag willen zijn en die ze daadwerkelijk zijn.’

Tijdens zijn onderzoek vroeg Thomaes aan kleuters om te voorspellen hoe ver ze een bal konden gooien. ‘De voorspelling was altijd veel verder. Ook bij het bouwen van een blokkentoren schatten kinderen altijd in dat die veel hoger wordt dan in de praktijk het geval is.’

Evolutionair-psychologen menen dat zo’n opgeblazen zelfbeeld een belangrijke functie heeft. ‘In de eerste levensjaren leert een kind ontzettend veel nieuwe dingen, zoals lopen en lezen. Daar heb je vertrouwen voor nodig.’

Hoe pak je het aan?

Wanneer je hoort dat je kind opschept tegenover vriendjes, moet je daar als ouder dan iets van zeggen? ‘Vormt het geen probleem voor de vriendschap, dan zou ik niets doen. Waarschijnlijk vindt dat vriendje ook dat jouw kind beter is in voetbal en is hij weer beter in tekenen’, zegt Monique Albeda, orthopedagoog bij Kwadraad. Voor volwassenen kleeft aan dat pochen een negatieve lading, die er voor kinderen nog niet in zit. ‘We hechten waarde aan bescheidenheid. Maar een kind is ook nog gewoon egocentrisch op die leeftijd.’

Merk je dat je kind er zelf last van heeft, doordat het bijvoorbeeld wordt buitengesloten, dan kun je een gesprek aanknopen. ‘Stel open vragen, zoals een nieuwsgierige journalist dat zou doen, beginnen met: wie, wat, waar, wanneer, hoe.’ Zo ontdek je waarom een kind dat pronkgedrag nodig denkt te hebben. ‘Kinderen die zichzelf overschreeuwen zijn soms juist onzeker.’

Ouders kunnen erop letten op welke manier ze complimenten aan hun kroost geven. ‘Het werkt vaak beter om het proces en de inzet te prijzen, niet het resultaat’, zegt Albeda. ‘Zeg je: ‘Jij bent zo slim’, dan is er de druk om de volgende keer wéér een 10 te halen, wat faalangst in de hand kan werken. Vraag in plaats daarvan: ‘Mooi hoor, een 9 voor geschiedenis, hoe heb je dat aangepakt? Een kind voelt zich dan meer gezien.’

Het jongetje uit het voorbeeld is nu 27 en speelt bij AVV Sloterdijk. Uiteindelijk daalt de realiteit van het leven vanzelf in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden