opvoeden

Mijn kind liegt. Is dat erg? En hoe reageer ik?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.

null Beeld Claudie de Cleen
Beeld Claudie de Cleen

Vroeger zat ik bij een meisje in de klas dat graag vertelde dat ze van haar gemene stiefmoeder in de schuur moest slapen. Pas later begreep ik dat deze anekdotes niets te maken hadden met haar thuissituatie, wél met haar rijke fantasie. Ook mijn dochter (5) neemt het niet zo nauw met de waarheid. Is het erg als een kind liegt? En hoe reageer je?

Dit zeggen de deskundigen

‘Bij jonge kinderen lopen fantasie en werkelijkheid door elkaar, waardoor ze nog niet goed onderscheid kunnen maken tussen wat echt is gebeurd en wat ze graag zouden willen’, zegt orthopedagoog Rian Meddens bij Psychogoed.nl. Wanneer mijn dochter vertelt dat ze op school fijn heeft gespeeld met een jongetje dat in werkelijkheid de hele week ziek was, dan hoef ik haar volgens Meddens niet te ontmaskeren. Grote kans dat ze het gewoon graag zo had gewenst of dat ze de weken door elkaar haalt.

Kinderen jonger dan 8 jaar liegen niet bewust. ‘Ik zou het eerder jokken noemen’, vertelt Meddens. Het hoort bij een gezonde ontwikkeling en ouders hoeven daar niet veel aandacht aan te besteden. Voor de morele ontwikkeling kunnen ouders wel benadrukken dat eerlijkheid belangrijk is. ‘Je kunt een kind van 6 best uitleggen dat als hij steeds liegt je hem minder snel gelooft als hij wél de waarheid vertelt.’

Goed liegen is best ingewikkeld en pas vanaf een jaar of 7 beschikken kinderen over de cognitieve en sociale vaardigheden die hiervoor nodig zijn. ‘Je moet oorzaak en gevolg uit elkaar kunnen houden, je kunnen inleven in de ander en onthouden wat je hebt gezegd’, aldus Meddens.

Uitleggen dat liegen mensen kwetst heeft meer zin dan straffen, zo blijkt uit onderzoek van de McGill Universiteit in Canada. Onderzoekers lieten ruim driehonderd kinderen (4-8 jaar) achter in een kamer met hun rug naar een tafel met speelgoed, met de boodschap dat ze niet mochten kijken. Ongeveer twee derde van de kinderen deed dit toch. De kinderen die vooraf te horen hadden gekregen dat ze ‘in de problemen zouden komen’ door te liegen, logen vaker over het omkijken dan de kindjes tegen wie de onderzoekers hadden gezegd dat ‘liegen de onderzoekers ongelukkig zou maken’.

Hoe reageer je?

‘De meeste kinderleugens worden verteld om schaamte te voorkomen of om uit de problemen te blijven en niet zozeer om anderen te manipuleren’, schrijft de Britse auteur Ian Leslie in het boek Liegen duurt het langst: de psychologie van de leugen, ‘en als je dat soort trucs van ze te streng bestraft, kunnen ze in een negatieve spiraal van oneerlijkheid belanden.’ In het boek geeft de Amerikaanse psycholoog Nancy Darling een voorbeeld: ‘Als je je 5-jarige kind in de kamer aantreft met overal gemorste melk om zich heen en vraagt: ‘Heb jij dat gedaan?’ nodig je hem uit om te liegen. Als je zegt: ‘O, je hebt gemorst. Kom we ruimen het even op zal je kind minder snel liegen.’

In plaats van boos te reageren, probeer je als ouder te achterhalen waarom je kind heeft gelogen. Meddens: ‘Vragen die een open gesprek op gang brengen zijn: Hoe kwam het dat je iets anders zei? Waar was je bang voor?’

Is het overduidelijk dat je kind niet de waarheid spreekt, maar geeft hij dit niet toe, dan adviseert Meddens bij jonge kinderen het volgende stappenplan: ‘Benoem wat je ziet, erken de behoefte van je kind en vertel wat je verwacht.’ Dus stel dat dochterlief jokt over het wassen van haar handen voor het avondeten, dan is de reactie als volgt: ‘Ik zie dat je handen nog droog zijn. Ik begrijp dat je er geen zin in hebt. Voor het eten wassen we altijd onze handen. Kom, we doen het samen.’

Bij mijn dochter is het detecteren van leugentjes vaak niet lastig. ‘Wordt mijn neus al langer, mama?’, vraagt ze naderhand. Lang leve het verhaal van Pinokkio.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden