Onze weekendgids

Met schrijver David Mitchell op de scooter door Amsterdam: ‘De wereld is hier’

Na de roman Utopia Avenue en de film The Matrix Resurrections werkt schrijver David Mitchell aan een tv-serie voor Apple en een verhalenboek. Deze week verschijnt een van zijn verhalen in de (allereerste) European Review of Books. Wat zijn vandaag zijn favorieten?

Sander Pleij
David Mitchell Beeld  Paul Stuart
David MitchellBeeld Paul Stuart

‘Dit is hemels’, roept schrijver David Mitchell (53). Hij zoeft achter op een elektrische scooter door Amsterdam. Zijn armen omklemmen het middel van de bestuurder. Daar gaat het, over de bruggen van de Prinsengracht, langs statige herenhuizen, de Amstel, woonboten, onder het bladerdak van Roeterseiland naar de witte huizen van de Plantagebuurt. Groen, blauw, het is zaterdag en de zon schijnt. Vandaag is Amsterdam zijn favoriete stad – vandáág, want favorieten hangen af van waar je bent, wanneer je er bent en hoe je je voelt. Zeg maar: waarvoor je op het moment ontvankelijk bent. Een salade met verse tomaatjes, koude komkommer en tzatziki kan goddelijk zijn in Griekenland, maar op een grijze dag thuis in Cork, Ierland, kun je dezelfde salade opscheppen en denken: wat is dit nou?

Welke favorieten heeft hij vandaag? Ja, Amsterdam natuurlijk. Heerlijke stad. Al dat water is goed voor het hoofd. De fietser is koning of koningin. Zoveel bomen, en de bladeren zijn pas weken oud, ze hebben nog die waanzinnige kleuren groen. Maar wat een dag ook. Hup, scooter parkeren, wandelen. ‘Kijk’, zegt hij op de Kromboomssloot, ‘die struik komt uit Californië. Hoe komt die daar nou?’ Verder, slenteren naar de Nieuwmarkt, waar je op de biologische markt kazen kunt kopen, en, oh mama, kijk eens: échte, volle groenten bij een boer die Gerrit heet. Bij de kraam ernaast een brood zó zompig: lekkerste brood van de wereld. Ze noemen het Noors Zadengeweld en een van de bakkers spreekt Engels met een Amerikaans accent. ‘De wereld is hier’, zegt Mitchell, ‘je hoort hier vijftig verschillende talen voor de lunch en nog eens vijftig erna.’

Naar Het Loosje: oud café met ouderwets lieve bediening en vandaag de mooiste groene tegeltjes van de wereld. ‘Ik voel een intense behoefte om in een van die hoge – wat zijn het: 17de-eeuwse? – huizen te wonen.’

Hup, door de smalle stegen op de Wallen, de ogen naar voren, want... de handel in lichamelijk contact, die dempt toch het gemoed. Hé, daar, op een uiteinde van de Oudezijds Achterburgwal (naast de Spooksteeg), het mooiste poortje van de hele wereld. Wat een stad. Zo oud, zo’n poortje, waar heeft dat nou telkens naartoe geleid? Foto maken. Die kan een literair leven krijgen in zijn nieuwe verhalenproject. Nederland komt vaak in zijn boeken terug, denk maar aan De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet, dat zich afspeelt op de Nederlands-Japanse handelspost Deshima. Zijn romans vormen een literair multiversum: ze bevatten sporen (plekken, personages) uit zijn andere romans en het regent tropen en thema’s uit de geschiedenis en de populaire cultuur; dat maakt hem een perfecte gids.

Maar in Amsterdam is het zoeken. Diep in de Jordaan gaat het over marktjes en langs obscure winkeltjes. Alleen snuffelen – niet nóg meer spullen kopen. Daar, sieraden die bewonderd moeten worden. Om de stenen. Lapis lazuli, mooi rond geschaafd. Een grote klomp labradoriet, het blauw erin: zo mooi. Een bejaarde Japanner draagt zijn kapsel precies in de langhaarstijl die in Japan onder oude mannen cool is – vertel hem niks, zijn vrouw komt ervandaan en hij woonde er. De Jordaan lijkt deze zaterdag euforisch. Stoeltjes op straat. De een neemt nog een koffie, de ander zit al aan het bier. Maar, Mitchell heeft een taak: de favorieten. Onmogelijke taak, toch cool om over te praten. ‘Áls we dit gaan doen, dan moeten we serieus kijken wat er opborrelt’ – vandaag.

Dus: plaatsnemen bij een open raam in Amsterdam... vogels fluiten... vanaf het water klinken stemmen... en er borrelt van alles...

Landschap: Sheep’s Head

‘Ik woon in Ierland, in West-Cork, bij een schiereiland van ongeveer twintig kilometer lengte. Het heet Sheep’s Head en zit helemaal in het linker onderhoekje van Ierland, een kleine vinger land de zee in. Ik kan mijn ogen dichtdoen en ernaartoe vertrekken. Je hebt Bounty-baaien aan de noordkant, woest water aan de zuidkant en je kunt over een kleine bergketen lopen. Het is groen, maar zonder bomen. Op een mooie dag kun je richting het westen de curve van de aarde zien. Op het einde staat een vuurtoren. Je kunt schapen horen, vogels, en vooral: niets. Alleen de wind in je oor en de akoestiek van je eigen hoofd: boem-boem-boem. Je kunt echt het geluid van je eigen lichaam horen. Ik geloof niet in een hiernamaals, maar wel in een metaforisch hiernamaals. En ook al is het niet logisch wat ik nu ga zeggen: je voelt er het membraan, of de muur, tussen deze wereld en een andere wereld. In Iers Gaelic heb je een expressie: dunne plekken. Een dunne plek is een plaats waar de muur tussen deze en andere werelden heel dun is. Sheep’s Head is een dunne plaats.’

Sheep’s Head Beeld Getty Images/iStockphoto
Sheep’s HeadBeeld Getty Images/iStockphoto

Maaltijd: Ramen van zijn vrouw

‘Mijn vrouw kookt eieren en zet ze in het begin van de week in een plastic bakje met sojasaus in de koelkast. Ze drinken de soja op, en vijf dagen later legt ze de zoute soja-eieren doormidden gesneden op de ramen, samen met zeewier of wat er ook zit in de doos die haar vader nu weer uit Japan heeft gestuurd. Het zijn de beste noedels: kumamoto-noedels uit de Aziatische winkel in Cork. En dan kom ik, mijn zoon, mijn dochter als ze niet studeert. We ontmoeten elkaar in de keuken en het is vrijdag. Ik krijg een heel licht, fruitig zwart biertje gemaakt door de Clonakilty-brouwerij. Ik drink één glas, en dat, samen met mijn kom ramen en eetstokjes... ooh.

Het blijft bij één glas. Het plezier dat je krijgt van een beetje is meer dan het plezier dat je krijgt van een boel – en anders kan ik de rest van de avond niet werken, en ik hou zo van schrijven, ik vind het echt heel, héél, leuk.’

Vervoermiddel: Paard

‘Op een paard langs de zee: prachtige combinatie. Het moet een mooie dag zijn, met wind, zeemeeuwen, een paard dat naar het water wil. Paardrijden is in Ierland ook iets voor de werkende klasse. Er zijn veel stallen waar je een paard kunt huren. Het is goed voor het autisme van mijn zoon – hij is non-verbaal autistisch. Hij vindt het erg fijn om op een paard te zitten en langs de zee te rijden. Ik heb een keer gegaloppeerd, in IJsland. Het is me maar één keer in mijn leven gelukt. Je lichaam begrijpt instinctief wat je moet doen, of je valt eraf. Ik kan niet veel, maar ik kon blijven zitten toen die IJslandse pony begon te galopperen. Hij begreep me, voor een moment, het paard begreep wat ik nodig had.’

Verhalen: Kevin Barry, ‘That Old Country Music’ (2020)

‘O mijn God, wat is hij goed. Wat een verhalen! Ik wilde voor mijn volgende boek mijn beste korte verhalen verzamelen. Dat zal wel niet lang duren, dacht ik. Maar nee, dacht ik nadat ik Kevin Barry had gelezen. Nee. Als mijn verhalen niet zo zijn, dan wil ik ze niet publiceren. Ik kan niet iets schrijven in zo’n korte vorm dat zo verbazingwekkend goed is. Ik denk dat ik goed ben voor zo’n dertig pagina’s, acht- à negenduizend woorden. Maar zo kort iets schrijven dat zo groot is... Er is een verhaal waarin bijna niets gebeurt: een woonwagenmeisje wordt geadopteerd door een jongen, het einde van de wereld voltrekt zich op de achtergrond, maar in het verhaal zelf gebeurt helemaal niks. Ze overleeft gewoon, ze bestaat... hoe dóét hij dat? Kevin Barry is een van de beste korteverhalenschrijvers die op deze planeet leeft. Zijn korte verhalen bliezen me weg. Dus nu ga ik iets anders doen met mijn verhalen – ja.’

Kevin Barry, That Old Country Music (2020) Beeld .
Kevin Barry, That Old Country Music (2020)Beeld .

Boom: Berk

‘De berk is mijn favoriete boom. Wilde hyacinten groeien er graag omheen, dat ziet er zo prachtig uit. Je kunt onder ze gaan staan en nog iets heel moois boven je zien. Als je omhoogkijkt, en de groene bladeren zijn dun genoeg om het licht door te laten, zijn ze als glas in lood. De bovenste bladeren werpen schaduwen op de bladeren onder ze, en die weer verder. Zo krijg je blad en schaduw, blad en schaduw, blad en schaduw; het is behoorlijk hallucinerend.’

Film: ‘The Godfather: part 2' (1974)

‘Ik heb hem gisterenochtend weer gezien, op mijn hotelkamer – voor een eigen filmproject. The Godfather is zo prachtig samengesteld: verleden en heden, het rijmen van thema’s tussen de tijdperken. In de ene tijd wordt een vraag gesteld en in de andere wordt die beantwoord. Heen en weer gaat het. Wat is een man? Een man is iemand die zijn familie beschermt, zegt de Cosa Nostra-mentaliteit. Wat zou je doen om je familie te beschermen? Vito Corleone stelt zichzelf die vraag in het verleden. Het antwoord komt aan het einde van de film: in het heden doodt zijn zoon Michael zijn familie. Dus hij doodt datgene waarop hij zijn hele leven heeft georganiseerd om het te beschermen. Dat is zó tragisch.’

Muziekalbum: Rostam, ‘Half-Light’ (2017)

‘Die naam verschijnt als eerste in mijn hoofd. Hij is Perzisch-Amerikaans en zat bij Vampire Weekend. Zijn eerste soloalbum: wauw. Het tweede is ook goed, een beetje meer jazzy, maar het eerste is voor mij fundamenteel onbeschrijfbaar. Ik heb er geen vocabulaire voor. Het is... nogal nieuw en... ik heb een hekel aan het woord, maar ik ga het gebruiken: geniaal. Muzikale genialiteit, Ik weet wat dat is als ik het hoor, en hij bezit het. Het is een verbazingwekkend stuk werk, een beetje folky, maar ook elektronisch, urban, een beetje ADM, klassieke Perzische elementen. Goed ritmegevoel, mooie vocale textuur.’

Lied: Kishi Bashi, ‘I Am the Antichrist to You’ (2012)

‘Hij is een Japans-Amerikaanse artiest: violist, zanger en songwriter. Hij herhaalt en varieert motieven. I Am the Antichrist to You is voor mij een onontdekt Bohemian Rhapsody. Het is een liefdesliedje over een moeilijke liefde en mijn God: wat een lied! Waar kwam dát vandaan? Luisteren is als kijken naar een virtuoze voetballer: jij en ik kunnen voetballen, maar we kunnen niet wat een aanvaller van 80 miljoen kan doen, ook al spelen we met dezelfde voetbal. Ik zou best een liedje kunnen schrijven, maar zoals hij, ik zal drie levens nodig hebben en het dan nog niet kunnen.’

Serie: Pachinko

‘Ik kan wel iets noemen waarmee ik zelf bezig ben, toch? Er staat een serie op Apple genaamd Pachinko, gebaseerd op een roman over Koreanen die in Japan wonen. Echt: geweldig. Ik vond hem zo mooi. Toen de showrunner me vroeg of ik aan seizoen twee wilde meewerken, was het puur mijn bewondering die maakte dat ik ja zei. Ik heb eigenlijk helemaal geen tijd om het te doen, maar wat hou ik van die show: het is cinema in tv-serie-vorm. Het gebruikt geen goedkope trucs, het gebruikt geen scènes met crack, cocaïne of cliffhangers. Het is niet zo snel gemonteerd dat het lijkt op een videoclip. Het is kunst: het is complex, diep, vreemd en genuanceerd.’

Roman: Amanda Smyth, Fortune (2021)

‘Als ik het beschrijf, klinkt het zo saai als afwaswater, maar deze roman is magnifiek. Het gaat over het zoeken en boren naar olie in Trinidad honderd jaar geleden. Waarom zou ik dat willen lezen? Maar het is zo goed geschreven, het grijpt je zo aan, de perspectieven, alle personages... sorry, ik hoor in coherente zinnen te spreken: de protagonist is niet een persoon, maar alle betrokkenen rond een financiële gok. Het zijn de eigenaren van een boormaatschappij, de ingenieurs, hun vrouwen, de kinderen, de landeigenaar, diens familie. Het is een van die boeken die je doen inzien waarom de roman zo’n mooie vorm is – zo van: oké, dank dat je me eraan herinnert, ik was het even vergeten. Práchtige zinnen. Literaire stijl is zoals acteerwerk: het valt alleen op wanneer het ontstellend slecht of geweldig is. En als het geweldig is, dan stap je even uit het verhaal om te denken: wat is dat nou voor een mooie zin, maar dan geeft dat niet! Het verstoort niet je beleving van het verhaal. Je zit er meteen weer in.’

Amanda Smyth, Fortune (2021) Beeld .
Amanda Smyth, Fortune (2021)Beeld .

Kunst: Hasui Kawase (1883 - 1957)

‘Kawase is een kunstenaar uit de vorige eeuw, die samen met andere prentenmakers het drukken van hout op papier wilde heruitvinden. Elk jaar krijg ik een kalender op goede kwaliteit Italiaans papier, met vooral landschappen en Japanse taferelen. Hij maakte veel in de jaren dertig en veertig, toen het leven in Japan een symfonie van lelijkheid was: een militair regime, twee atoombommen, hongersnood. Hasui Kawase maakte ramen naar een soort paradijs. Ze gaan voorbij aan taal. Het zijn landschappen, maar ze hebben een abstracte kwaliteit: ze nemen je mee in dezelfde mentale ruimte waarin je zou komen als je zelf zou staan kijken naar het afgebeelde tafereel. Ze nemen me niet mee naar Japan, maar naar de mentale ruimte waar ik zou zijn als ik in Japan was. Exploreert hij de diepte van de ziel? Waarschijnlijk niet, maar ze zijn schaamteloos mooi en dat is genoeg.’

Hasui Kawase (1883 - 1957)

Fisherman, woodblock print by Kawase Hasui, Japan, Showa 16, 1942, ink;paper, 1991.88.46. (Photo by USC Pacific Asia Museum/Getty Images) Beeld Getty Images
Hasui Kawase (1883 - 1957)Fisherman, woodblock print by Kawase Hasui, Japan, Showa 16, 1942, ink;paper, 1991.88.46. (Photo by USC Pacific Asia Museum/Getty Images)Beeld Getty Images

CV David Mitchell

12 januari 1969 Geboren in Southport, Engeland.

1976 Begint te stotteren.

Jaren 90 Vertrekt na studie eerst naar Sicilië en dan voor acht jaar naar Japan.

1999 Debuteert met de roman Ghostwritten (John Llewellyn Rhys Prize).

2001 Nummer twee, Number9Dream, wordt genomineerd voor de Man Booker Prize.

2004 Met publicatie van zijn evergreen Cloud Atlas (‘mijn Hotel California’) explodeert de cultus van David Mitchell-lezers en duiders. In de boeken die volgen (Black Swan Green, The Bone Clocks en andere) komen personages, plekken en motieven terug.

2007 Time Magazine noemt hem een van de honderd invloedrijkste mensen ter wereld.

2010 The Thousand Autumns of Jacob de Zoet speelt zich in Japan af op de Nederlandse handelspost Deshima.

2013 Helpt met het vertalen en publiceren van The Reason I Jump, de memoires van de Japanse, autistische schrijver Naoki Higashida.

2020 Utopia Avenue, laatste boek met cameo’s van David Bowie en andere popsterren uit de jaren zeventig.

2021 Co-scenarist The Matrix Resurrections.

David Mitchell woont met zijn vrouw en hun twee kinderen in West-Cork, Ierland.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden