Kinderen de BaasTaakjes

Mats (8) en Joch (6) zijn deze week de baas en krijgen dus betaald per ingeruimde afwasmachine

Sanne (38), Jean-Marc (40), Mats (8), Joch (6), Kick (3) en Sisi (10 maanden) .Beeld Jaap Scheeren

Wat gebeurt er als de kinderen het voor het zeggen krijgen? Dat onderzoekt de Volkskrant in het project Kinderen de Baas. Deze week deel twee: de broertjes Mats en Joch bepalen wie welke taakjes doet in huis én hoe.

Bij wie zijn we op bezoek?

Bij Sanne (38), Jean-Marc (40), Mats (8), Joch (6), Kick (3) en Sisi (10 maanden) in Schiedam. De oudste jongens, Mats en Joch, gaan het experiment aan en worden de baas over huishoudelijke taakjes.

Vader Jean-Marc maakt grapjes, zegt oudste zoon Mats. ‘Hij laat heel veel scheten’, zegt broertje Joch. Mats: ‘En op de wc gaat hij heel lang op zijn mobiel zitten.’ Joch: ‘Als wij chocola kopen van ons eigen geld, pakt-ie dat stiekem.’ Mats: ‘Dan worden we boos op hem.’ Joch: ‘Ik heb nu een geheime plek voor mijn chocola.’

Jean-Marc is lekker sportief, zegt Sanne. Hij surft. ‘En hij is bijna nooit chagrijnig.’

Sanne is georganiseerd en warm, zegt Jean-Marc.

Mats is creatief en leergierig, zegt Sanne.

Joch is een doenertje dat op avontuur wil.

Kick is een blij ei en Sisi heel relaxed.

‘Onwijs druk’, vindt Sanne het met vier kinderen, ‘maar als je de hele nacht wakker bent en om 5 uur ’s ochtends begint de dag al maar je zit met zo’n humpie in bad en een tweede of derde plonst erbij, is dat wel een superleuk begin van de dag.’

Hoe gaat het normaal in dit gezin?

Joch vindt zijn ouders ‘soms streng maar ook weer lief’. ‘Middelmatig’, oordeelt Mats. ‘Een keer was ze heel boos op ons en ging ik naar de kamer. We moesten in pyjama en ik wilde nog wat lezen. Toen zei ze: Mats! Slapen! Licht uit! Toen sloeg ze zo op die knop. Ik snapte er niks van en deed het licht weer aan. Toen kwam ze terug en zei ze: sorry Mats, ik kon mezelf niet beheersen en het sloeg nergens op dat ik zei dat het licht uit moest.’

Sanne: ‘Dan kom ik erop terug. Want je klooit ook maar wat aan. Creatief en met plezier aanrommelen, dat probeer ik.’

De ouders vinden zichzelf niet strikt en bieden veel ruimte.

Jean-Marc: ‘Ik ben directer als ze iets verkeerd doen. Jij bent wat beter in het afleiden.’

Sanne: ‘Als er eentje z’n schoenen niet aan wil, vraag ik: doe je je schoenen of je laarzen aan? Terwijl dat natuurlijk niet uitmaakt, als-ie een van tweeën maar aandoet.’

De oudste twee hebben flinke stoeipartijen, vertelt Jean-Marc, die dan weleens scheidsrechter moet zijn. De derde krijgt ook wel eens een stoot. Met het kleine meisje knuffelen ze veel, maar ook die krijgt soms een liefdevolle boks.

Een grote mond of schelden wordt niet gepikt. Of slaan. ‘Maar’, tekent Sanne daarbij aan, ‘ze hebben het wel ook nodig om elkaar af en toe fysiek op te zoeken.’

En het huishouden? Joch van 6 wijst op het tafeldek- en afruimschema dat bij de eettafel op een prikbord hangt. ‘We doen dat om de beurt. We hebben er ook bonuspunten bij verzonnen.’

Mats: ‘Die bonuspunten krijg je als je de tafel dekt of afruimt als je dat niet hoefde te doen, als het de beurt van iemand anders was. We weten eigenlijk niet wat je krijgt voor die bonuspunten. Verder moet je zelf je pauzehapje maken voor school. Boterham maken.’

Jean-Marc: ‘Ze vergeten weleens wat.’

Sanne: ‘Dan hebben ze maar een keer geen pauzehapje.’

Jean-Marc: ‘Als ze de gymtas vergeten, moet je die wel nabrengen. Maar ja, een volwassene vergeet ook wel eens iets.’

Ze moeten ook opruimen. Joch: ‘Beetje alles van de grond. Maar niet je bureau. Dat hoeft alleen als mama zegt dat het echt een rotzooi is.’

Mats: ‘Sorteren is heel vervelend. Ik wil niets weggooien.’

Sanne: ‘Ze moeten hun kleren in de was doen.’

Jean-Marc: ‘Die was ligt meestal ergens.’

De kinderen worden de baas. Wat verwachten de ouders daarvan?

Jean-Marc: ‘Ik denk dat ze eerst een beetje regels volgen die we al hanteren. Dat ze lijstjes zullen maken om ruzie te voorkomen. En dat ze een lijstje maken voor ons. Mats zal wel het initiatief nemen.’

Sanne: ‘Vroeger aten we wel eens op de bank en dat vonden ze heel leuk. Ik denk dat ze eerst heel gekke dingen gaan bedenken. Zoals dat je ook onder de tafel kunt eten. Of in de tuin of bij de buren of in bed of op tv. Mats is heel rechtvaardig, die zal zorgen dat het eerlijk gebeurt. Misschien geven ze iets meer taken aan ons.’

Jean-Marc: ‘Tafel dekken willen ze wel kwijt als taak.’

Sanne: ‘Mats zou het liefst hebben dat we door de week ook elke ochtend tafel dekken voor het ontbijt. Dat doen we niet altijd omdat je dan alles weer moet opruimen. In het weekend doen we dat meestal wel.’

Wat bepalen de kinderen?

Mats neemt inderdaad het initiatief en zijn moeder heeft het goed voorvoeld. De eerste nieuwe regel: ‘Wie de tafel dekt, mag bepalen waar we gaan zitten. Dan mag je zelfs onder de tafel gaan zitten. En je mag ook bepalen dat Het Jeugdjournaal of Klokhuis aanstaat bij het eten.’

En: ‘Het lijkt mij leuk als we zelf mogen bepalen wanneer we naar bed mogen.’ Hij moet even bedenken hoe hij dit onder ‘huishoudelijke taakjes’ kan laten vallen maar heeft een oplossing: ‘Het is een taak om te zeggen wanneer we naar bed moeten en dat wordt nu onze taak.’

Na flink wat overleg besluiten de jongens: je krijgt twee bonuspunten als je je kamer opruimt. Ze weten nog altijd niet wat ze krijgen voor die bonuspunten en dat laten ze zo.

Zaterdag willen de jongens zelf koken.

Mats: ‘Misschien kunnen we beslissen dat we vijftig cent krijgen als wij de vaatwasmachine in- of uitruimen.’ Hij pauzeert een moment en zijn ogen lichten op: ‘Of nee, je mag toch zelf de regels bepalen? Dan kun je net zo goed zeggen: dan verdienen we honderd euro!’

Joch: ‘Ja, dat gaan we doen! Nee, grapje. Dat wordt niet de regel.’

Mats: ‘Ok, we doen 50 cent.’

Ook met sokken vouwen, geen sinecure in een gezin van zes, kan wat worden verdiend: 10 cent per paar. Of een snoepje.

Mats: ‘Het lijkt me leuk als ze ’s avonds de tafel dekken voor de volgende ochtend.’

Joch: ‘Maar dat is niet handig omdat ze na het ontbijt ook weer moeten afruimen en dan komen we te laat.’

Mats: ‘Dan maken ze ons toch iets vroeger wakker.’

Vader Jean-Marc vindt de regels over het dekken en afruimen nog niet helemaal duidelijk. En de vaatwasser vindt hij duur: ‘Dat is één euro voor in- en uitruimen!’

Sanne reageert geamuseerd maar zegt wel: ‘Ik denk dat er grote kans is dat we veel op de bank gaan eten en dat dat dan binnen de kortste keren geen gele bank meer is.’

Joch: ‘We gaan ook boven eten op jullie bed.’

Jean-Marc: ‘En wie ruimt het dan weer op?’

Zoals alle gezinnen die meedoen, krijgt het gezin twee attributen: een bel waarmee elk gezinslid een famileberaad bij elkaar kan roepen. En een toeter: daarmee kan elk gezinslid het experiment per direct beëindigen en gaat het gezin terug naar de normale verhoudingen.

Je kunt deze aflevering ook als video bekijken (of verder lezen natuurlijk):

Hoe verloopt het experiment?

Op de eerste avond staan Mats en Joch in het donker in een achtertuin. Ze kloppen op de keukendeur. ‘Wij doen een experiment en mogen zelf allemaal regels bepalen’, zegt Mats. ‘Joch mocht tafel dekken en...’

Joch: ‘Ik mag bepalen waar we eten.’

Mats: ‘En Joch had bepaald dat hij bij de buren wilde eten.’

De buurman lacht hard en zegt: ‘Van mij mag het, kom maar binnen.’

Sanne komt achter haar jongens aan gelopen: ‘Dit is wel echt gek.’

‘Het mag!’, roepen de jongens.

Met pannen eten, een stapel borden en bestek verhuist het hele gezin naar de buren.

‘Waarom is dit nou leuker dan thuis?’, vraagt Sanne als ze eenmaal zitten.

‘Het is gewoon een beetje anders’, zegt Mats.

Het afruimen doen de jongens maar heel gedeeltelijk. Vooral Joch is er rap vandoor: ‘Papa gaat opruimen!’ Jean-Marc roept er vergeefs achteraan.

Zaterdagavond, als de jongens gaan koken, is Sanne er niet. Die gaat uit eten met een vriendin. Het duurt Jean-Marc te lang voor de jongens in actie komen. Hij luidt de bel voor familieberaad. ‘Ik wil nu weten wat het plan is.’

‘Tosti’s!’, besluiten zijn zoons.

Jean-Marc wil ook weten of er nou nog sokken gaan worden gevouwen.

Na wat traineren gaan Mats en Joch aan de slag. Tevreden incasseren ze de bij elkaar gevouwen euro’s.

Mats is aan de beurt om tafel te dekken en mag de plek dus kiezen. ‘Houd je er wel rekening mee dat je babyzusje ook moet eten en drinken?’, vraagt Jean-Marc.

‘Vind je het een goed idee dat we onder de tafel gaan eten?’, vraagt Mats aan zijn jongste broertje Kick.

‘Ja’, zegt Joch in diens plaats.

Mats: ‘We hebben besloten!’

Even later zit Jean-Marc met baby Sisi op de arm een net te kort verhitte tosti weg te kanen onder de tafel, zijn zoons om hem heen.

De jongens hebben de smaak te pakken en denken na over andere plekken om te eten. Al vanaf het begin valt de naam van een pizzeria in de buurt.

Zondagavond hebben de jongens Sanne op het rooster gezet om tafel te dekken. Dus die bepaalt ook wáár er wordt gegeten, concludeert ze. ‘Want ik hoorde allemaal ondeugende plannetjes dat we uit eten zouden gaan, maar volgens mij mag ik het zeggen.’

Mats en Joch werpen tegen dat ze een keer extra de tafel mogen dekken voor bonuspunten, dat ze dat nu willen doen, dat ze dus mogen bepalen waar er wordt gegeten en dat ze naar de pizzeria willen.

Sanne: ‘Ik kan dit niet in de kleine lettertjes terugvinden.’

Jean-Marc: ‘Je kunt daar niet heen met je eigen borden en bestek om tafel te dekken.’

Mats: ‘Ik neem het wel mee hoor.’

Jean-Marc klinkt een beetje boos, Joch begint te schreeuwen en Mats raakt gefrustreerd: ‘Ik wil dat het hele experiment stopt. Ik word er gek van.’

Dat gaat zo behoorlijk lang door. Joch bemiddelt, er worden muntjes opgegooid en uiteindelijk picknickt het gezin op de grond voor de bank. ‘Nou, je hebt het wel heel gezellig gedekt, Joch’, zegt Sanne. ‘Alleen niet zo handig dat Kick en ik helemaal onder het eten zitten.’

‘Waarom staat de tv aan, dat hadden wij zo niet begrepen’, zegt Jean-Marc.

Mats komt met bewijs: de regels zijn aan het begin op papier gezet, inclusief tv. ‘Dikke buikie!’, roept hij.

‘Nou, eet smakelijk hè’, zegt Jean-Marc.

Maandagochtend is Mats verguld. ‘Eindelijk hebben mama en papa zich aan de regels gehouden en de ontbijttafel gisteravond gedekt.’

Maar aan het eind van de dag krijgen de jongens slaande ruzie. Het is Jochs beurt om te dekken en te beslissen, maar Mats eist die op.

Sanne zegt: nu zijn jullie even niet meer de baas. Om af te koelen stuurt ze Mats naar boven.

Later, als Mats terugdenkt aan hoe leuk hij het ontbijt vond, draait hij weer bij.

Joch (6), Mats (8), Kick (3) en Sisi (10 maanden)Beeld Jaap Scheeren

Hoe willen de ouders voortaan verder?

Jean-Marc: ‘In het begin was het eigenlijk één grote grap, vond iedereen. Na verloop van tijd kwamen de discussies los. Eerst tussen de jongens en ons. En daarna tussen de jongens onderling.’

Sanne: ‘De regels die ze hadden verzonnen waren multi-interpretabel. Ze wisten er een creatieve draai aan te geven die ik niet verwachtte en die voor hen leuk uitpakte. Ik heb er wel veel om gelachen. Ze wilden op een gegeven moment op bed eten. Opa en oma waren er ook. Achteraf vind ik het een beetje flauw van mezelf dat ik daar niet in ben meegegaan. Ik had gewoon na afloop dat hele overtrek, hupsakee, in de was kunnen gooien.’

Jean-Marc kijkt bedenkelijk.

Sanne: ‘Ja, ik weet dat jij daar niet zo over denkt. Daarom doe ik het ook maar niet.’

Jean-Marc: ‘Voor je het weet zijn ze aan het springen of aan het vechten. Maar dat weet jij toch ook wel een beetje?’

Sanne: ‘Ja, ja. En dan hadden je ouders er nog bij gemoeten.’

Sanne had verwacht dat er ‘minder gedoe’ zou zijn als de jongens hun eigen regels mochten bepalen. ‘Maar gedoe bleef. Blijkbaar hoort dat bij het gezinsleven hier. Dan valt er weer een stoel om en dan geeft de een de ander weer een schop onder z’n kont.’

Opmerkelijk is dat de jongens weinig gebruik hebben gemaakt van hun eigen creatief bedachte regel om bedtijden zelf te bedenken. Sanne: ‘Ik dacht: Mats gaat spoken. En Joch gaat er misschien in mee. Maar Joch vond het belangrijker dat ik hem naar bed bracht dan dat het laat werd. En Mats heeft het ook niet laat gemaakt. Hierin kunnen ze meer verantwoordelijkheid aan dan we dachten.’

Het experiment had langer mogen duren van de jongens. Jean-Marc lacht.

Sanne: ‘Mats stelde voor om één regel uit het experiment te houden, dat we ook doordeweeks de tafel dekken voor het ontbijt. Ik ben daar wel voor, maar we zijn er met elkaar niet uit.’

Jean-Marc: ‘Het is ook weer meer om op te ruimen.’

Sanne: ‘Ik zou voortaan vaker ruimte willen geven omdat ik er veel plezier in heb. Maar ik heb ook momenten dat ik moe uit mijn werk kom en minder relaxed ben.’ Minder kunnen hebben door moeheid is voor Jean-Marc ook ‘een dingetje’.

Beide ouders hopen dat hun kinderen na dit experiment regels beter begrijpen. Sanne: ‘Ik zei: als jullie willen dat wij naar jullie regels luisteren, moeten jullie ook naar die van ons luisteren. Ze vonden het heel tof dat wij meededen. En snapten zo beter dat wij over regels nadenken.’

Jean-Marc: ‘Daar moeten we ze denk ik af en toe wel aan herinneren.’

Hoe willen de kinderen voortaan verder?

Joch baalt dat het voorbij is: ‘Ik wil een heel jaar bepalen. Dan kunnen we gewoon zeggen waar we gaan eten. Bij de tv. We kunnen gewoon zeggen: jullie moeten dat doen, jullie moeten dat doen, wij gaan dat doen.’

Voor Mats hoeft dat niet. ‘Straks gaan we nog altijd onder de tafel eten. Dat wordt ook weer een beetje saai. Het is leuk als kinderen de taakjes verdelen. Maar het loopt ook een beetje uit de hand.’

De deskundigen

Een vast panel van deskundigen duidt bij elke aflevering van Kinderen de Baas de uitkomsten van het experiment.

Mariëlle Beckers (44), orthopedagoog en gezinscoach.

Geertjan Overbeek (44), hoogleraar pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam.

Steven Pont (57), ontwikkelingspsycholoog en gezinstherapeut.

Wat zeggen de deskundigen?

De deskundigen vinden het goed dat de kinderen in dit gezin al taakjes hebben. Pont: ‘Veel ouders beginnen kinderen pas verantwoordelijk te maken met een jaar of 11, 12. Aan het begin van de puberteit dus. Dat is wel een heel slechte timing. Als je met 6, 7 begint, is het al lang ingesleten tegen die tijd.’

Overbeek en Beckers zijn onder de indruk van hoe het gezin de taakjes heeft georganiseerd, maar Pont is kritisch over de ‘bonuspunten’. ‘Wat bij het gewone leven hoort, moet je niet materieel belonen. Je kunt best zeggen: fijn dat je even de tafel hebt gedekt. Maar als kinderen iets kunnen terugkrijgen voor normaal gedrag, krijg je een enorme economie in je gezin. Net zoals je taakjes ook nooit als straf moet uitdelen. Als je één keer een kind voor straf hebt laten afwassen, kun je daarna eigenlijk niet meer vragen of het de afwas doet. Dat is immers een straf.’

Volgens de deskundigen hebben Sanne en Jean-Marc een nastrevenswaardig evenwicht te pakken tussen kinderen zelf fouten laten maken en helpen. Beckers: ‘Als een kind een keer z’n pauzehapje vergeet, leert het creatief te denken. Vaak hebben andere kinderen wel iets om te delen. Of het heeft een keer honger en dan zal het dat een volgende keer niet zo snel vergeten.’ Pont: ‘Terwijl een gymtas niet nabrengen inderdaad wel hardvochtig zou zijn. Wanneer ik als volwassene incidenteel iets vergeet, hoop ik ook dat iemand me wil helpen.’

Volgens de deskundigen kun je goed zien dat de regels die normaal duidelijk zijn, ook tijdens het experiment goed doorwerken, maar dat een onduidelijke regel – de bonuspunten – leidt tot conflict. Het was nu ook de ‘bonuspunten-clausule’ waar Mats en zijn ouders het over aan de stok kregen.

De deskundigen erkennen wel dat je als ouder nooit van tevoren alles helemaal duidelijk in regels en afspraken kunt vastleggen. Overbeek: ‘Wat Sanne zegt over aanrommelen: dat geldt voor de meeste ouders. Opvoeden is intuïtief, is kijken wat je kind nodig heeft.’ Beckers: ‘Sannes houding is heel gezond: ik reageer op mijn kind, soms doe ik het ook niet goed en daar kom ik dan op terug. Dat vinden veel ouders heel moeilijk.’ Pont: ‘Iets werkt altijd maar tijdelijk. Want je kind ontwikkelt zich en dan moet je je al weer aanpassen. Opvoeden is intelligent vooruit struikelen.’

De deskundigen kunnen het belang van rust en ontspanning voor ouders niet genoeg benadrukken. Beckers: ‘Vooral moeders zijn daar slecht in. De eerste vraag die ik hen stel als ze hulp vragen bij opvoeding is: wat doe je voor jezelf? Met de hond wandelen, yoga, sporten? Geef jezelf eerst die zuurstof. Anders is het niet te doen.’

‘Ik hoor moeders soms zeggen dat ze geen oppas kunnen vinden en dan blijkt vader gewoon thuis te zijn. Terwijl vaders vaak wel willen participeren, maar moeders staan er nogal eens op om alles zelf te doen. Terwijl het echt niet erg is als je kind een keer met twee verschillende schoenen naar school gaat. Gun het vaders ook om fouten te maken en te leren. Dat maakt je eigen leven zo veel relaxter.’

Pont: ‘Het zijn niet eens fouten. Het is gewoon anders. Moeders hebben een negen maanden langere, heel intensieve band met hun kind. Als ze de vaders vervolgens niet toestaan om hun eigen relatie met hun eigen dingetjes aan te gaan, als die bij thuiskomst een stapeltje opdrachten krijgen... tja, dan zou ik ook wat langer blijven overwerken. Vaders die het een beetje meer schobberdebonk doen, krijgen van moeders de schuld dat het niet gaat zoals zij willen.’

Overbeek: ‘Ouders zijn communicerende vaten. Als moeders al snel veel met hun kinderen praten over bijvoorbeeld emoties, dan zie je dat vaders achterover leunen en denken: oké, dit gaat wel goed zo, hoef ik niets meer aan te doen.’

Met medewerking van Rinkie Bartels en Lisette Spiegeler

Kinderen de Baas

Voor het project ‘Kinderen de Baas’ van de Volkskrant geven ouders in een gezin de touwtjes uit handen aan de kinderen, voor vier dagen tot een week. Het gaat om één onderwerp, zoals schermtijd, huiswerk, taakjes, eten of naar bed gaan. Op elk gewenst moment kan een gezinslid een bel luiden voor een familieberaad. Of op een toeter drukken om per direct het hele experiment te beëindigen, als een soort nooduitgang. Vantevoren en na afloop worden kinderen en ouders afzonderlijk van elkaar geïnterviewd. Tijdens het experiment vloggen zij en skypen zij met een verslaggever van de krant. 

Alle afleveringen van Kinderen de Baas, video’s en geschreven verhalen, staan op www.volkskrant.nl/kinderendebaas

De video bij dit verhaal:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden