interviewViggo Mortensen

‘Jezelf voor lul zetten is echt iets Deens. Het gekke is dat mensen dat niet van mij verwachten, die humor of zelfspot’

Viggo Peter Mortensen Beeld Sanne de Wilde
Viggo Peter MortensenBeeld Sanne de Wilde

Acteur Viggo Mortensen (62) heeft al veel van de wereld gezien, maar voor hem gaat er niets boven het verre noorden. Of het verre zuiden. Als er maar woud is, en seizoenen. En vooruit: maté, paarden en Argentijns voetbal kunnen hem ook bekoren.

Als de interviewer alweer bij de lift staat, na het gesprek, komt Viggo Mortensen uit zijn hotelkamer aangesneld. Hij was iets vergeten te zeggen. ‘Kijk’, zegt de acteur, terwijl hij de ketting om zijn nek beetpakt en de hanger toont. Story, staat erop, in kleine lettertjes. ‘Dat is belangrijk.’

Betekenisvolle blik, opgestoken hand – Mortensen af.

Als de liftdeur sluit, zet de verwarring in. Wilde hij wijzen op het belang van dat ene woord aan zijn ketting? Hoe verhalen en vertellingen – we vullen het even in – de grondslag vormen van het bestaan? Of was dit juist een sublieme demonstratie van de typische ongewisse Deense humor, die Mortensen zo-even nog aanstipte?

Viggo Peter Mortensen (62) was de 40 al gepasseerd toen hij wereldfaam oogstte voor zijn rol als de contemplatieve strijder Aragorn in The Lord of the Rings. Hollywood lag open voor de in Argentinië opgegroeide zoon van een Deense vader en een Amerikaanse moeder. Maar hij schuwt blockbusters en bewaart zijn talent liever voor de wat kleinere hoogwaardige producties. Hij werd drie keer genomineerd voor een Oscar waarin hij de rol speelde van een Russische gangster in Eastern Promises, links-anarchistische survival-vader in Captain Fantastic en Italiaans-Amerikaanse uitsmijter in Green Book. Mortensen neemt het acteren uiterst serieus; hij snort zelf historische attributen op voor rollen, of dompelt zich onder in het Russische criminele milieu. Bob Anderson, vermaard zwaardvechtdocent en stuntman (onder meer Star Wars, Highlander), noemde zijn pupil uit The Lord of the Rings ‘de beste zwaardvechter’ die hij ooit trainde. Naast acteur is Mortensen ook fotograaf, muzikant, dichter en schilder. Van een deel van zijn Lord of the Rings-gage richtte hij Perceval Press op, een kleine uitgeverij voor poëzie en fotografie.

22 juli komt Falling uit in de Nederlandse bioscopen, zijn regiedebuut over de moeizame toenadering tussen een wrokkige vader met alzheimer en diens homoseksuele zoon. We spreken Mortensen in het najaar van 2020 in Gent, waar de filmmaker het Belgische filmfestival opluistert. Tegenwoordig woont hij in Spanje, samen met zijn acterende vriendin Ariadna Gil. Hij heeft een volwassen zoon uit zijn eerdere huwelijk met punkzangeres Exene Cervenka.

Viggo Peter Mortensen Beeld Sanne de Wilde
Viggo Peter MortensenBeeld Sanne de Wilde

Falling is deels geïnspireerd door Mortensens eigen familie-ervaringen met alzheimer. ‘Mijn beide ouders, mijn grootouders, stiefvader, tantes, ooms – ze kampten allemaal met die ziekte, dus ik heb de evolutie van verschillende vormen van dementie van nabij meegemaakt, ook als verzorgende. Vaak accentueert het iemands persoonlijkheidstrekken, het brengt ze scherper naar voren. Het kan ook anders, dat de ziekte je plots zachter en vriendelijker maakt. Maar bij deze vader niet, die beschouwt alles wat hij niet begrijpt als een persoonlijke aanval, gericht tegen hem.’

Mortensen speelt zelf de rol van zoon, en strikte Lance Henriksen (onder meer Aliens) voor de rol van homofobe vader. ‘Sorry dat ik je op de aarde zette om te sterven’, begroet die zijn pasgeboren babyzoon in Falling. ‘De reacties erop zijn verdeeld. Sommige mensen vinden dat grappig, anderen juist schokkend: dat zeg je toch niet tegen een baby? Maar die vader zegt dat ook uit liefde. Of uit onmacht: hij voelt zich verantwoordelijkheid voor dat nieuwe leven, maar helemáál beschermen kan hij het niet. Het bepaalt de toon van de film denk ik, dat zinnetje. Een soort donkere humor, toch?’

Dier: paard

‘Ik voel me op mijn gemak bij paarden. Ook bij moeilijke of wilde paarden: ik lijk met ze te kunnen omgaan. Eigenlijk is het met paarden net als bij mensen: als je écht geïnteresseerd in ze bent, is er altijd kans op een connectie. Maar als je achterdochtig bent, of nerveus, dan voelen ze dat ook.’

Vaak kocht hij de dieren waarop hij reed in films, na afloop van de draaiperiode. ‘Ik heb er nog eentje uit The Lord of the Rings. Niet meer die van mijn personage, die zijn inmiddels overleden. Wel nog het witte paard waarop Arwen reed, of de stuntrijder van Arwen, bij die moeilijke rit zo door het woud en de rivier’ (als de door Liv Tyler vertolkte Arwen wordt achtervolgd door de Nazgul).

‘Maar ik heb dat gevoel bijvoorbeeld ook bij kraaien. Soms vind ik er eentje die gewond is, die verzorg ik dan thuis. Dat is me al drie keer overkomen. Ik trek kraaien aan, kennelijk.’

Regisseur: David Cronenberg

‘Het klikte met David Cronenberg, al bij de eerste keer dat we samenwerkten, bij A History of Violence. Ik denk dat we een zeker donker gevoel voor humor delen. Inmiddels zijn we vrienden: we praten ook over boeken, politiek, familiekwesties, het leven op zich. En ik luister graag naar hem. David is een zeer intelligent mens, en uiteraard een groot filmmaker.’

De Canadees Cronenberg regisseerde Mortensen ook in diens rol als gangster in Eastern Promises, en wordt vanwege zijn fascinatie voor lichamelijke aberraties (onder meer Videodrome, The Fly, Crash) ook wel de ‘Godfather of body horror’ genoemd. In Mortensens regiedebuut Falling is de regisseur te zien in de bijrol van proctoloog, een arts gespecialiseerd in aandoeningen rond de anus. ‘Ik heb David allereerst gevraagd omdat hij een goed acteur is. Maar als je zijn reputatie als filmmaker kent, is het ook wel grappig toch? Dat het publiek denkt: hmm, dit is wel de laatste persoon van wie ik wil dat hij zijn vinger in me steekt.’

David Cronenberg. Beeld Nicolas Guerin/French Select/Getty
David Cronenberg.Beeld Nicolas Guerin/French Select/Getty

Humor: De Deense variant

Falling draaide ik met een Deense cameraman en een Canadese crew, en soms moesten die cameraman en ik lachen om iets waar de rest niks grappigs in zag. Toen heb ik die crew geprobeerd uit te leggen wat nou typische Deense humor is. Nu ga ik een beetje generaliseren, maar er zijn dus wat grondregels. Allereerst moet de grap, voor ideale Deense humor, niet té grappig zijn. En er moet iets overbodigs aan zijn: hoe overbodiger de grap, hoe grappiger voor de Denen. Ook jezelf voor lul zetten is echt iets Deens.

‘Het gekke is dat mensen dat niet van mij verwachten, die humor of zelfspot. Ik had voor Green Book nooit een komische rol gespeeld. Vooraf maakte ik me druk: hoe doe ik dit? Maar Peter Farrelly, die als regisseur enorm ervaren is met komedie, zei meteen: speel het gewoon zoals je dat normaal ook zou doen, en je zult zien dat het werkt. Hij had gelijk: komedie verschilt eigenlijk niet zo van drama. Daarna vond ik het meteen geweldig om Tony Lip te spelen, in Green Book. Er zit Deense humor in hem, al is hij dan Italiaans-Amerikaans. Het verschil is dat Tony het niet doorheeft als hij zichzelf voor gek zet, of zich aanstelt. Hij is bloedserieus, dát maakt het grappig.’

Voetbalclub: San Lorenzo de Almagro

‘Lobo Fischer, ken je die? Hij is kortgeleden overleden. Een groot voetballer, uit de tijd dat ik nog een klein jongetje was en in Argentinië woonde. San Lorenzo was toen mijn club, het team van waarin hij speelde was grandioos: in 1968 de ongeslagen kampioen van Argentinië. Het was de tijd waarin de goede spelers nog niet allemaal naar Europa vertrokken: teams bleven meerdere jaren bij elkaar.

Ik mis het stadion wel, nu met het virus: de passie van het Argentijnse voetbal. En daarmee bedoel ik niet het fysieke geweld, waarin die passie soms kan doorslaan, in Argentinië of waar dan ook. Dat vind ik iets doms. Als kind voetbalde ik, zoals de meeste Argentijnse kinderen. Ik was oké, niet geweldig. Toen ik 10 of 11 was scheidden mijn ouders, waarop we naar de Verenigde Staten verhuisden. Daar werd ook wel gevoetbald, maar het was niet hetzelfde. Er was in die tijd nog geen kabeltelevisie of internet, dus mijn band met het Argentijnse voetbal werd ineens doorgesneden. Ik had mijn spelershirt van San Lorenzo, en wat spelerskaarten – dat was het. Pas jaren later, toen ik al volwassen was en terugkeerde naar het land, ben ik het Argentijnse voetbal weer gaan volgen. Zo’n stadionbezoek maakt me gelukkig. Zelf speel ik ook af en toe nog, in het park.

‘In 1974 heb ik eens twee kratten bier en behoorlijk wat geld verloren door op Nederland te wedden in de finale tegen Duitsland. Jullie speelden wel het beste voetbal ooit, dat WK.’

Landschap: het woud

‘Twee broers van me zijn opgeleid als geoloog: die interesse voor de aarde en de natuur zit in de familie. Zij hebben veel gereisd en gezien voor hun werk, maar ik nóg meer: het hoort bij het acteervak. Van alle plekken op aarde vind ik het verre noorden toch het fijnst. Of nou ja, dat mag ook het verre zuiden zijn: zelfde breedtegraad, zelfde begroeiing, zelfde klimaat. Ik heb seizoenen nodig: herfst en winter, mét sneeuw. Al heb ik op allerlei plaatsen op de wereld gewoond: ik kan me goed aanpassen, de woestijn is óók prachtig. Maar uiteindelijk kies ik toch voor het woud. Eiken, dennen en een rivier.’

Bossen, de Mont Blanc en een rivier. Beeld Getty Images/Tetra images RF
Bossen, de Mont Blanc en een rivier.Beeld Getty Images/Tetra images RF

Boek: On the Origin of Species, Charles Darwin (1859)

‘Een belangrijk boek, dat ik als schooljongen in Argentinië las. Er werd voor gewaarschuwd, herinner ik me. Op sommige katholieke scholen trof je het sowieso niet aan, daar werd niet gesproken over evolutie. Ook nu met klimaatverandering, en al die idiote aanvallen op de wetenschap, denk ik vaak aan Darwins Origin of Species of de aanvallen van de kerk op Galileo. Het is absurd, en gevaarlijk.

‘Evolutie hield me bezig als kind, en sterfelijkheid ook. Waarom stierven dieren en mensen? Niet dat ik bang was voor de dood, maar het idee dát je zou sterven irriteerde me. Ik weet nog dat ik mijn moeder vroeg: wie heeft dat eigenlijk bedacht, dat we moeten sterven? Geen idee, antwoordde ze.’

null Beeld

Muzikant: Buckethead

Buckethead is een alter ego van de Amerikaanse multi-instrumentalist Brian Carroll, die enige tijd deel uitmaakte van Guns N’ Roses. Samen met Mortensen – die piano speelt en zelfgeschreven poëzie reciteert – nam hij diverse albums op. Ook maakt het tweetal filmmuziek, onder meer voor Lisandro Alonso’s koloniale drama Jauga. ‘Ooit sprak ik op verzoek een tekst in voor middelbare scholieren, als de zeegod Poseidon. Het was een project over mythologie. Die opnamen werden voorzien van gitaarmuziek, die ik zó mooi vond dat ik vroeg: wie is dat? Buckethead, zeiden ze. Dus ik nodigde hem uit eens samen te spelen in een studio in Californië, waar hij toen woonde. Ik wist weinig van hem, behalve dat hij altijd zijn gezicht bedekt. Hij is verlegen, kan zich zo beter concentreren. Klinkt gestoord, maar voor hem werkt het. En ja hoor, hij kwam binnen met die omgekeerde Kentucky Fried Chicken-emmer op zijn hoofd, zijn gezicht verborgen achter een masker. Hij zette twee grote reistassen neer, vol Japans speelgoed en allerlei pedalen voor zijn gitaren. Ik vroeg: waarom dat speelgoed? Het maakt geluid, zei hij. Toen hebben we samen een heel raar album opgenomen, vol ontregelende klanken. Hij is zo’n begaafd gitarist, zo ongelofelijk technisch. Hij is een echte einzelgänger. Voor de muziek voor Falling kreeg ik hem maar niet te pakken. Pas op het allerlaatste moment dook hij op, alsof dat de normaalste zaak van de wereld was.’

Film: The Passion of Joan of Arc, Carl Theodor Dreyer (1928)

‘Ik heb deze film al vaak cadeau gedaan aan iemand, in de door Criterion uitgebrachte versie. De gerestaureerde kopie – de enige nog bestaande volledige versie – werd in de jaren tachtig gevonden in een kliniek voor psychiatrische patiënten in Noorwegen, in een kast ofzo. Het past wel bij de film, op een of andere manier. Dreyer ging heel doorwrocht te werk, baseerde zich op historische verslagen van de rechtszaak. En hij brak met allerlei cinematografische regels, het is een zeer gedurfde film. Met in het midden Maria Falconetti, die slechts in twee films acteerde. Ze acteert modern. Niet grotesk, zoals toen gebruikelijk. Ik gelóóf dat het haar overkomt. Net zoals ik Meryl Streep geloof in Sophie’s Choice.’

Drank: Maté

‘Het goede van maté is dat je er energie van krijgt. Als je veel koffie drinkt, of zwarte thee, krijg je vaak koppijn, word je onrustig. Bij maté niet, die kun je blijven drinken.’

Mortensen gaat nooit op stap zonder groene blaadjes voor z’n Argentijnse volksdrank, die wordt gedronken uit een kop met een metalen rietje. ‘Op de set van The Lord of the Rings vroegen mensen vaak of ze een slokje mochten proberen, en meestal beviel ze dat slecht: te bitter. Smaakt als compost, zei iemand – kon ik het niet mee oneens zijn. Maar dan wel smáákvolle compost. Ik was de enige op de set van The Lord of the Rings die nooit eens ziek werd. Komt door de maté, denk ik. Je kunt de matéblaadjes ook overgieten met koude sinaasappelsap, dat heet tereré – hét zomerdrankje. In de winter doen we een klein shotje gin erbij. Ik herinner me de stenen flessen van Bols in de supermarkt. Dat was de allergoedkoopste, voor de Argentijnse arbeidersklasse. Hollandse gin.’

CV Viggo Mortensen

20 oktober 1958 Geboren in Watertown, New York.

1960 - 1969 Groeit op in Venezuela, Denemarken, Argentinië.

1969 Scheiding ouders, terug naar Watertown.

1976 - 1980 Studie Spaans en politiek, St Lawrence University Canton, New York.

1980 - 1982 Reist door Europa, werkt als bloemenverkoper en vrachtwagenchauffeur in Denemarken.

1985 Eerste rol in Woody Allens The Purple Rose of Cairo, sneuvelt in de montage.

1985 Filmdebuut als Amish-man in Witness.

1987 Rol in toneelstuk Bent.

1987 Gastrol in Miami Vice.

1987 - 1998 Gehuwd met punkzangeres Exene Cervenka.

1991 The Indian Runner.

1993 Carlito’s Way.

1993 Publiceert eerste poëziebundel Ten Last Night.

1996 The Portrait of a Lady.

2000 28 Days.

2001 - 2003 The Lord of the Rings-trilogie.

2002 Richt uitgeverij Perceval Press op.

2003 Album Pandemoniumfromamerica, met Buckethead.

2005 A History of Violence, eerste samenwerking met David Cronenberg.

2007 Eastern Promises (Oscarnominatie beste acteur).

2008 Appaloosa.

2009 Relatie met actrice Ariadna Gil.

2009 The Road.

2011 A Dangerous Method.

2016 Captain Fantastic (Oscarnominatie beste acteur).

2018 Green Book (Oscarnominatie beste acteur).

2020 Regiedebuut Falling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden