Beter leven

Hoe veilig zijn fillers? ‘Er zijn vierhonderd merken en we weten er veel te weinig van’

Steeds meer vrouwen én mannen laten hun gezicht behandelen met fillers, mooimakers uit een spuitje. Dat kan heel veilig, maar er zijn ook risicofactoren, leggen twee specialisten uit.

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Zo een op de vijftig vrouwen in Nederland laat zich behandelen met fillers of botox. En dat worden er elk jaar meer, blijkt uit cijfers van het Erasmus MC. Vooral fillers zitten in de lift: vulmiddelen die lippen voller, de kaaklijn strakker en hangende hamsterwangen weer jeugdig stevig en appeltjesfris doen lijken. De recentste Nederlandse cijfers melden dat het gaat om ongeveer 140 duizend fillerbehandelingen per jaar.

Bij het ouder worden verdwijnt onderhuids vet en de huid wordt dunner en minder elastisch. Tegelijkertijd vermindert de hoeveelheid bot in het gezicht. Zo trekt de oogkas zich steeds verder terug. Dat gebeurt ook in de boven- en onderkaak, waardoor de ondersteuning van de weke delen rond de mond grotendeels wegvalt. De zwaartekracht deelt de genadeklap uit: uitgezakte vetkussentjes nestelen zich tussen de neusvleugels en de mondhoek, onder de kin en langs de kaaklijn.

Het opvullen van de weke delen van het gezicht wordt weliswaar steeds populairder, nieuw is het niet. In 1893 oogstte de Duitse chirurg Gustav Adolf Neuber kleine stukjes vet uit de bovenarm en vulde daarmee een atrofisch – ingezonken – litteken, ontstaan na een bacteriële botinfectie. In de jaren daarna experimenteerden artsen met paraffine, lanoline, plantaardige olie en bijenwas. Al die middelen veroorzaakten ontstekingsreacties en knobbeltjes. Pas in 1981 werden vloeibare siliconen geïntroduceerd, gedestilleerd uit rundervet. Ook die bleken reacties van het immuunsysteem op te wekken.

‘Sinds 2015 zijn in Nederland alleen tijdelijke, afbreekbare fillers toegestaan’, vertelt Catharina Meijer, cosmetisch arts en voorzitter van de Nederlandse Vereniging Cosmetische Geneeskunde (NVCG). ‘Wereldwijd zijn er wel vierhonderd merken op de markt. Eigenlijk weten we daar nog veel te weinig van.’

Meestgebruikte fillers

Hyaluronzuren zijn, samen met synthetisch calciumhydroxylapatiet (CaHa, het belangrijkste onderdeel van botten en tanden) de meestgebruikte rimpelvullers. Hyaluronzuren hebben zes tot negen maanden effect, terwijl CaHa-fillers minimaal twaalf maanden blijven zitten. Ze worden over het algemeen als zeer veilig beschouwd. ‘Toch zijn er ook in Nederland merken op de markt waarmee ik liever niet werk’, zegt Meijer, ‘omdat er nog te weinig bekend is over de samenstelling en langetermijneffecten.’

Hyaluronzuurfillers kunnen chemisch sterk bewerkt zijn, stelt ze. Hulpstoffen en kruisverbindingen tussen de moleculen moeten ervoor zorgen dat het product langzaam afbreekt. Meijer: ‘Theoretisch moeten die producten allemaal vanzelf oplossen, maar of dat altijd goed gebeurt? Daar is twijfel over.’

Iemand die daar onderzoek naar doet, is Peter Velthuis, dermatoloog en hoofd van het complicatiefillerspreekuur in het Rotterdamse Erasmus MC. ‘Regelmatig krijgen wij patiënten op het spreekuur met onbegrepen zwellingen in het gezicht. Met echo-onderzoek zien we dan dat fillers die eigenlijk al opgelost zouden moeten zijn, na twee jaar toch nog aanwezig zijn. Soms zijn ze zelfs op een andere plek terechtgekomen.’

Kans op complicaties

Bij een allergische reactie is een hyaluronzuurfiller gemakkelijk op te lossen: als de arts de stof hyaluronidase injecteert, breekt het lichaam het product versneld af. Maar bij ernstige complicaties helpt dit oplosmiddel niet. Velthuis: ‘Het grootste gevaar van fillers is dat je ze in een bloedvat spuit. Het bloedvat wordt dan afgesloten – dat noemen we vaatocclusie – en er sterven huidcellen af.’

Volgens de medische literatuur komt dat nauwelijks voor: een flink aantal studies meldt dat het risico kleiner is dan 1 op de 100 duizend. Uit onderzoek van het Erasmus MC komt een heel andere berekening, namelijk 1 op de 6.600. Velthuis: ‘De kans op vaatocclusie is daarmee nog steeds klein, maar wel groter dan eerder werd gedacht.’

Bijkomend probleem: lang niet alle cosmetisch artsen herkennen vaatocclusie. ‘Een blauw plekje komt vaker voor na een fillerbehandeling’, zegt Velthuis, ‘maar na een vaatafsluiting is er soms een soort gemarmerd patroon in de huid te zien.’ Een paar dagen later ontstaan puistachtige plekjes – het gevolg van huidcellen die afsterven – die vervolgens veranderen in littekens.

In het ergste geval ontstaat er blindheid, als de plaats van injectie vlak bij de oogzenuw ligt. In Nederland is dat slechts één keer gerapporteerd, zegt Velthuis, in China veel vaker: ‘Daar laten mensen regelmatig fillers in de neusrug spuiten, zodat hun bril niet van hun neus glijdt. Als de oogzenuw afsterft, is de schade onherstelbaar.’

Echo-onderzoek

In het Erasmus MC nemen cosmetisch artsen nu het zekere voor het onzekere: iedere patiënt die voor een fillerbehandeling komt, krijgt een echo-onderzoek, waarmee de bloedvaten onder de huid in kaart worden gebracht. De voorzorgsmaatregel is bepaald geen standaardprocedure in Nederland, zegt Velthuis. ‘Maar wij denken dat zo’n vooronderzoek enorm zal helpen omdat je van tevoren precies weet hoe de bloedvaatjes lopen.’

Velthuis ziet op zijn spreekuur ook regelmatig dat een andere arts een verkeerd product of te veel filler heeft gebruikt. Een gebrek aan kennis, denkt Velthuis. ‘Je ziet het vooral bij de prijsvechters, waar basisartsen zonder aanvullende opleiding werken. Je kunt het best een behandelaar zoeken die de beschermde titel ‘cosmetisch arts KNMG’ mag voeren.’

En soms kun je het beter maar laten, bijvoorbeeld als er sprake is van een auto-immuunziekte als reuma, lupus, sarcoïdose of colitis ulcerosa. Die ziekten kunnen dan heftiger (of opnieuw) opvlammen. Voor die groep heeft Velthuis een ander advies: ‘Niet roken en de zon mijden zijn betere oplossingen.’

Jong en opgespoten? Wees voorzichtig, zeggen artsen

Van de mensen die zich laten behandelen met fillers, is het aandeel 18- tot 25-jarigen sinds 2008 gestegen van 3,1 naar 8 procent. De Nederlandse Vereniging Cosmetische Geneeskunde (NVCG) vindt dat artsen goed moeten uitvragen waarom jongvolwassenen om zo’n behandeling vragen. Voorzitter Catharina Meijer: ‘Iemand met een laag zelfbeeld is soms beter af bij een psycholoog. Ook moet je niet overdrijven met fillers; minder is vaak mooier. En het blijft een behandeling met een medisch risico.’ Dermatoloog Peter Velthuis: ‘Tegenwoordig zie je veel liquid facelifts, waarbij er in één keer 10 tot 15 milliliter op verschillende plekken in het gezicht wordt gespoten. Ik ben daar niet voor. Het gaat dan om flinke hoeveelheden en dus kan er ook meer misgaan.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden