Beter leven

Hoe kom je van je naaldenangst af?

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Ook gezonde volwassenen en jongeren mogen nu een coronavaccinatie halen. Maar wat te doen als je zo bang bent voor naalden dat je van die angst flauwvalt?

Je wordt licht in je hoofd, het zweet breekt je uit en met een beetje pech ga je van je stokje. Voor mensen met naaldenangst is het krijgen van een prik een vervelende gebeurtenis. Een op de vijf mensen heeft een vorm van naaldenangst. Bij een veel kleiner percentage kan dat tot gevaar voor hun gezondheid leiden omdat zij medische situaties vermijden.

Wat verklaart die angst voor naalden? Psycholoog Jan van den Berg van angstbehandelcentrum IPZO denkt dat dat een evolutionaire grondslag heeft: ‘Van oudsher hielden allerlei levensbedreigende zaken direct verband met steek- en snijwonden. Daardoor hebben we een hele sterke reflexmatige afkeer tegen dingen die de huid kunnen doorboren.’

Om een vergelijkbare reden vertonen veel mensen ook een angstreactie bij het zien van bloed, vertelt emeritus hoogleraar Frits Boer, gespecialiseerd in angststoornissen bij kinderen. ‘Bloed betekent dat er iets kapot is en dat je mogelijk in gevaar bent. Dus reageren we met een schrikreflex.’ Die schrik uit zich vervolgens in een vlucht- vecht- of bevriesreactie.

Flauwvallen, de reactie die bij veel mensen opkomt bij het zien van naalden of bloed, is de ultieme bevriesreactie. Boer: ‘Wanneer je niet kunt vluchten of vechten, maak je je zo klein mogelijk in de hoop dat het gevaar aan je voorbij trekt. Soms is de reactie bij dieren nog sterker. Bijvoorbeeld bij hagedissen die zich als dood kunnen voordoen wanneer een roofdier nadert. Flauwvallen is een soortgelijke reactie.’

Naaldenangst komt relatief veel voor bij jongvolwassenen, vertelt Van den Berg. Wanneer ze ouder worden, neemt de vrees meestal af. Al behandelt Van den Berg in zijn praktijk mensen van alle leeftijden met naaldenangst. ‘Dat gaat vaak om mensen die niet onder een prik uit kunnen omdat ze bijvoorbeeld suikerziekte hebben of omdat ze een reis naar de tropen willen maken.’

Bloeddruk verhogen

Een behandeling voor naaldenangst bestaat meestal uit twee onderdelen, legt Van den Berg uit. Wanneer je snel flauwvalt leer je eerst spierspanoefeningen aan die je bloeddruk hooghouden, waardoor je niet van je stokje gaat. Bijvoorbeeld door je benen te kruisen terwijl je staat, en de spieren in je benen en billen aan te spannen. Wanneer dat goed gaat word je geleidelijk blootgesteld aan naalden, legt Van den Berg uit. ‘Eerst vragen we mensen om naar een naald te kijken. Daarna vragen we om die eens in een sinaasappel te prikken. En als dat lukt vragen we je om een naald op je huid te leggen en een beetje druk te zetten. Op die manier treedt gewenning op.’

Ook Henk Schenk, arts en prikangstbehandelaar in het Meander MC Amersfoort, gebruikt deze cognitieve gedragstherapie om mensen te helpen met hun naaldenangst. ‘Daarnaast leg ik veel uit. Patiënten hebben vaak een beeld in hun hoofd dat zo’n naald tien centimeter lang is en zo dik als een rietje. Door dat beeld weg te nemen, verminder je vaak ook al veel angst.’

Mensen met extreme naaldenangst kunnen ook geprikt worden door Schenk. Daarvoor heeft de arts een speciale methode ontwikkeld waarbij hij gebruik maakt van lachgas. Door het lachgas – de medische variant die verdund is met zuurstof – kom je in een kortdurende roes waarin je volledig ontspant. Dat is het moment dat Schenk je prikt. ‘Het gaat erom dat mensen zo een succeservaring hebben. Op basis daarvan kunnen we nog een paar consulten inplannen en iedere keer steeds minder lachgas gebruiken. Tot ik ze zonder lachgas prik.’

Voor wie zonder lachgas het coronavaccin wil halen zijn er ook een aantal praktische tips om je angst te verminderen. Zorg allereerst dat je van tevoren goed hebt gegeten en voldoende water hebt gedronken, ongeveer een halve liter een kwartier voor je geprikt wordt. Dat vermindert de kans op flauwvallen. Neem iemand mee die je goed kent om voor afleiding te zorgen in de wachtrij en tijdens het prikken.

En vertel de prikker over je angst zodat die je kan begeleiden. Frits Boer: ‘Veel mensen schamen zich voor hun naaldenangst en het flauwvallen. Maar dat heeft niets met karakter of zwakte te maken. Het is een hele natuurlijke reactie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden