Spreekbeurt

Hoe de kaftan de stranden en soirées van de wereld bestormde

Het is zomer, de zwoegende mens kan eindelijk op vakantie en het werkkloffie mag uit. Maar: wat trekken we dan aan? En waar komt het vandaan? In zes delen buigen we ons over de geschiedenis van de grootste zomerklassiekers. Deze week: de kaftan.

Model in een Afrikaans geïnspireerde kaftan, New York, jaren tachtig, uit Essence magazine.  Beeld Getty Images
Model in een Afrikaans geïnspireerde kaftan, New York, jaren tachtig, uit Essence magazine.Beeld Getty Images

Op stranddagen mag ik graag toezien hoe mensen proberen hun naaktheid te bedekken als ze natte zwemkleding verwisselen voor droog ondergoed. Niet dat ik een voyeur ben, maar het gestuntel met een omgeslagen handdoek vind ik iets ontroerends hebben. Het doet me denken aan de tijd dat mijn zusjes en ik ons op het strand moesten omkleden in een kleedzak, een soort manshoge rok van gestreept badstof waar alleen ons hoofd bovenuit piepte.

Alle mensen die zo staan te stuntelen zou ik willen aanraden: schaf een kaftan aan. Ook wie niet stuntelt: schaf een kaftan aan. Iets beters om je even snel mee te bedekken is er niet. Hou op met het omknopen van slonzige pareo’s of met het dragen van halfnatte hotpants en striemende topjes over de bikini. Doe chic, wees werelds, draag een kaftan. Want een kaftan heeft niet alleen filmsterrenallure, er kleeft ook een aristocratische geschiedenis aan.

Andre Leon Talley, 2018.  Beeld Getty Images
Andre Leon Talley, 2018.Beeld Getty Images

Volgens bronnen die het weten kunnen is het woord kaftan van origine Perzisch. Het duidt, zowel in het Perzisch als het Arabisch, op een lange jurk tot (ver) over de knieën met een opening aan de voorzijde en met mouwen minstens tot de ellebogen.

Een fervent kaftanfan was de Byzantijnse keizer Theophilus (804-842) die aan de Bosporus een paleis liet bouwen in Bagdad-stijl en daar graag met tulbanden en kaftans rondliep. Ook bijzonder: via de zijderoute kwam de kaftan terecht in de Chinese stad Guangzhou, waar ten tijde van de Tang-dynastie de kaftan ook in de mode kwam. En laten we vooral ook de 10de eeuwse Al-Muqtadir niet overslaan, de jongste kalief der Abbasiden ooit, die volgens overlevering een kaftan droeg met zilverbrokaat. Zijn zoon had er eentje, met figuren versierd, van Byzantijnse zijde. Tijdens het kalifaat van de Abbasiden, dat duurde tot 1258, werd niet alleen de islam maar ook de kaftan vanuit Bagdad verspreid over de hele Arabische wereld. Een andere belangrijke cheerleader van de kaftan was ‘Abd al-Malik – niet te verwarren met de gelijknamige Franse rapper. Deze 16e eeuwse Saadi-koning woonde een tijdlang in Algiers en Istanbul, en introduceerde de kaftan in Marokko.

De kaftan was een hit, dat zag ook de 17de eeuwse Franse reiziger, koopman en diplomaat Laurent d’Arvieux, die in zijn reisverslagen noteerde dat hij Syrische amirs en bedoeïenensjeiks kaftans zag dragen – die laatsten gebruikten ze als een soort winterjas. Klinkt een beetje vreemd, voor zo’n luchtig, zomers gewaad, maar ook in het doorgaans wat frissere Rusland werden kaftans gedragen, zij het gemaakt van bont. Het was precies zo’n Russische kaftan waarin Alix van Hessen – de favoriete kleindochter van Koningin Victoria, de vrouw van tsaar Nicolaas II en de bezorgde moeder die Raspoetin in de arm nam – zich aan het eind van de 19de eeuw liet zien aan een westers publiek.

Dat westerse publiek bleek wel open te staan voor iets nieuws. Met name in Parijs werd exotische mode een reusachtige trend. Zo voerden de Ballets Russes onder leiding van Diaghilev in 1910 het ballet Sjeherazade op, met oosterse kostuums van Léon Bakst. In modekringen was ontwerper Paul Poiret, Coco Chanels grootste concurrent, de warmste pleitbezorger voor oosterse invloeden. In 1911 organiseerde hij ter ere van de presentatie van zijn eerste parfums een feest met als thema ‘de 1002de nacht’, waarvoor hij zichzelf als sultan uitdoste. Zijn vrouw en muze Denise kleedde hij graag in gedrapeerde, wijde jurken, die al snel ook aan de lijven prijkten van hippe Parisiennes die de strakke japonnen met korsetten beu waren.

Elizabeth Taylor en Michael Caine op de set van Zee and Company, 1972. Beeld Mondadori via Getty Images
Elizabeth Taylor en Michael Caine op de set van Zee and Company, 1972.Beeld Mondadori via Getty Images

Een nieuwe kaftan-golf volgde midden jaren vijftig, toen Cristobal Balenciaga zijn zak- en trapezejurken introduceerde en zelfs Christian Dior zich aan kaftaneske gewaden waagde. In de jaren zestig kwamen vrijgevochten zielen via de hippie trail in aanraking met de echte oosterse kaftans en Afrikaanse dashiki’s, om ze mee terug naar het Westen te nemen. Daar doken ze, in hippe varianten van Halston en Ossie Clark, met dank aan Diana Vreeland en Babe Paley op in mode- en roddelbladen. De chique kaftan werd populair als losse luxe dracht om gasten in te ontvangen op een thuisfeest. Of om mee te loungen op een strand of jacht. Actrice Elizabeth Taylor, die nogal jojoode qua gewicht, liet zich overal en nergens kieken in haar kaftans van de in Damascus opgegroeide ontwerper Thea Porter, die ook prinses Margaret, Bianca Jagger en Talitha Getty kleedde.

De Griekse zanger Demis Roussos, 1974.  Beeld Getty Images
De Griekse zanger Demis Roussos, 1974.Beeld Getty Images

Ook beroemde mannen met gewichtsissues omarmden de kaftans – en vice versa. De Griekse zanger Demis Roussos vierde in de jaren zeventig en tachtig triomfen in alle mogelijke tunieken, tafelkleden en kaftans. Momenteel is de bekendste (en stijlvolste) kaftandrager modestylist André Leon Talley, die een partij designerkaftans heeft waar Al-Muqtadir zonder twijfel stikjaloers op zou zijn geweest.

H&M Beeld packshot
H&MBeeld packshot

Halflange kaftan van geweven lyocell/linnenmix van H&M, € 60

Oysho Beeld packshot
OyshoBeeld packshot

Oversized 100% linnen kaftan van Oysho, € 50

Mango Beeld packshot
MangoBeeld packshot

Linnen kaftanjas met borduursels van Mango, € 100

Max Mara Beeld packshot
Max MaraBeeld packshot

Zijde charmeuse kaftanjurk met borduursels van Max Mara, € 1210

Lookfantastic.nl Beeld packshot
Lookfantastic.nlBeeld packshot

Zijden tulband van Lookfantastic.nl, € 60

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden