Het vuilnisdrama: gifwolken, bosbranden, stank voor toeristen ZAK

Over:..

Wim Bossema

Wie wel eens een wandeling door de prachtige natuur van Griekenland heeft gemaakt, zal zich afvragen of de Grieken zich eigenlijk wel bekommeren over het probleem van de groeiende berg huisafval. Waar zijn vuilnisbelten of recyclingbedrijven voor nodig als er nog plekken genoeg zijn om je afgedankte koelkast, de doorgelegen matras of de blikken ingedroogde verfresten neer te kwakken? Toch is vuilnis keer op keer onderwerp voor heftige confrontaties.

Deze zomer schrokken de Grieken op van een giftige rookwolk toen een legale vuilnisstortplaats in het noorden van het land onbedoeld vlam vatte. Melk, kippenvlees en eieren afkomstig van boerderijen in een straal van vier kilometer rond de Tagarades-stortplaats bij Thessaloniki werden afgekeurd. Spontaan oplaaiende vuilnishopen – legale en illegale – werden ook vaak gezien als de oorzaak van plaatselijke bosbranden deze zomer, zoals die zestig kilometer van Korinthe. Of de hevige branden in het noorden van deze week ook met fikkend vuilnis te maken hebben, is niet duidelijk; een blikseminslag wordt als oorzaak vermoed.

De plaatselijke autoriteiten, verantwoordelijk voor de vuilnisverwerking, reageren doorgaans laconiek. Zo bagatelliseerde een hoge ambtenaar in Thessaloniki, Yiannis Bikos, de giftige rook bij Tagarades: groente en fruit blijven gewoon eetbaar als je ze goed wast en de melk in de streek ‘wordt toch alleen gebruikt voor kaasmaken’.

Die uitspraak stond in de krant Kathimerini (die een versie in het Engels uitbrengt bij de International Herald Tribune in Griekenland en op ekathimerini.com). In hoofdredactionele commentaren maakt de krant zich kwaad over het vuilnisdrama.

De overlast van die ongecontroleerde vuilnisbelten – in Griekenland zijn het dumpplaatsen waar verder niets met het afval wordt gedaan – bestaat niet alleen uit ‘ondragelijke stank’ en de ziekten die er broeien, schreef de krant, de vuilnis is een bron van dioxine en dus van kanker. De staat heeft de plicht er iets aan te doen. Maar doet dat niet. De grootste boosdoeners zijn ‘corrupte plaatselijke politici’ die volgens Kathimerini met de vuilnisoverlast geld afpersen van de nationale overheid, maar dat geld niet gebruiken voor het opzetten van vuilverwerking.

Twee weken eerder wijdde de krant al een commentaar aan de afvalcrisis onder de kop ‘Misdaden tegen ons milieu’. De regering mag dan de mond vol hebben van economische groei bevorderen door het toerisme, maar dat is flauwekul zolang ‘open vuilnisbelten naast vakantieoorden gapen en riolen onze zeeën en stranden vervuilen’. De Europese Unie subsidieert milieuprojecten in Griekenland, maar volgens de krant is eenderde van die projecten nog niet eens begonnen en liggen de andere dramatisch achter op schema. De regering moet de uitvoerders nu eindelijk eens achter de broek zitten, vindt de krant.

Griekenland was de eerste lidstaat die een forse boete van de EU kreeg vanwege de deplorabele toestand van het vuilnis, in 2000. Vermaning op vermaning volgde, gepaard met onvervulde beloften door de Griekse regering. In 2004 smeet Griekenland meer dan 90 procent van het afval op hopen, volgens cijfers van de EU, het hoogste percentage in de unie. In de aanloop van de Olympische Spelen in 2004 werd grootschalig opgeruimd, maar daar is inmiddels weinig meer van te merken. Volgens Kathimerini worden sommige verloederende Olympische locaties (waarvan vele nog altijd liggen te wachten op een nieuwe bestemming) nu als illegale afvaldumpplekken gebruikt.

Alle EU-standjes en –subsidies ten spijt heeft de hoofdstad Athene nog steeds slechts één vuilnisstortplaats, die keer op keer vol dreigt te raken, waarop een ongewenste uitbreiding net op tijd enige tijdelijke verlichting brengt. In april lieten de vuilnisophalers hun macht voelen met een staking van tien dagen. Athene werd zelf een vuilnishoop. In het najaar van 2005 was dat ook al eens gebeurd. Toen was de directe aanleiding het dumpen van riooldrek op de enige vuilnisbelt omdat de rioolzuiveringsinstallatie bij Athenes havenstad Piraeus de overvloed niet meer aankon. De vuilnismannen vreesden voor besmettelijke ziekten bij hun werk. Maar de autoriteiten waren zo wanhopig dat zelfs verscheping van de smurrie in tankers naar Sudan een reële optie werd.

De omwonenden van Athenes enige vuilnisbelt protesteerden ook, het kwam zelfs tot schermutselingen met de oproerpolitie. Er zijn dus wel degelijk Grieken die zich druk maken over het milieu en de vuilnis. Eerder deze maand betoogden bewoners van het eiland Andros bij een illegale vuilnisbelt, pal naast een archeologische vindplaats. Ze hadden jaren geijverd voor het weghalen van de troep, het ministerie van Cultuur had dit ook bevolen, maar er gebeurde vervolgens niets, zei actieleider Dimitris Helmis tegen Kathimerini.

Vuilnis is een hete politieke kwestie met vaak averechts gevolg. Al twintig jaar zoeken bestuurders in Athene (4 miljoen inwoners, vijfduizend ton afval per dag) naar drie nieuwe locaties voor vuilnisbelten, maar zij stuiten steeds op verzet van omwonenden in de regio. Kathimerini wees er begin dit jaar al op dat vanwege de plaatselijke verkiezingen in oktober geen politicus zal instemmen met een nieuwe vuilnisbelt in zijn wijk, of die nu van de conservatieve regeringspartij is of van de socialistische oppositie.

De regering bezweert al het mogelijke te doen. Ze voert campagnes om de Grieken bewuster te maken, om hun gedrag aan te passen en niet alles in de natuur te smijten. Maar de bevolking en de plaatselijke politici werken slecht mee, zo verontschuldigt de regering zich. De regering wil 2700 illegale vuilnisstortplaatsen op het vasteland sluiten, maakte ze twee weken geleden bekend. 350 bleken bij een milieustudie acceptabel, die mogen nog even blijven. Op de eilanden ziet de regering voorlopig geen mogelijkheden dumpplaatsen te sluiten.

Het probleem blijft: waar moet al dat afval dan heen? De tweeduizend officiële kunnen de groeiende berg afval nu al niet aan en zijn volgens Kathimerini meestal ook een gevaar voor de openbare gezondheid. Daarom willen de omwonenden ze niet.

Het dilemma in dit debat tekent zich af: al die verspreide rotzooi moet naar de nu al schromelijk tekortschietende reguliere vuilverwerking, maar de burgers willen de bestaande belten niet. De sleutel ligt bij de recycling, vindt Kathimerini. Nogal logisch, zullen de hoofdschuddende toeristen uit de rest van de EU denken, maar de politicus die van recycling een sexy onderwerp maakt moet nog opstaan in Griekenland.

Wim Bossema

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden