Spreekbeurt

Het is 1946 en de eerste bikini slaat in als een bom

Het is zomer, de zwoegende mens kan eindelijk op vakantie en het werkkloffie mag uit. Maar: wat trekken we dan aan? En waar komt het vandaan? In zes delen buigen we ons over de geschiedenis van de grootste zomerklassiekers. Deze week: de bikini.

De 19-jarige Micheline Bernardini, ze danst in het Casino de Paris, met een vroeg model van de bikini. In het doosje in haar linkerhand houdt ze een doosje waarin haar hele badkostuum past. Beeld Getty Images
De 19-jarige Micheline Bernardini, ze danst in het Casino de Paris, met een vroeg model van de bikini. In het doosje in haar linkerhand houdt ze een doosje waarin haar hele badkostuum past.Beeld Getty Images

Vraag een willekeurige wijsneus naar de oorsprong van de bikini, en als de wijsneus een beetje heeft opgelet, dan komt er waarschijnlijk een verhaal over atoomproeven in de jaren veertig en misschien valt zelfs de naam Louis Réard. Klopt allemaal, zullen we straks ook zien, maar aangezien het hier een ouderwetse spreekbeurt betreft waarvoor we diep in de geschiedenis graven, moet beslist even vermeld dat er nog veel stokoudere bikini’s zijn. Wie tijdens zijn vakantie op Sicilië verder is gekomen dan het strand heeft ze ongetwijfeld gezien, op de vloeren van de Villa Armerina staan dartele meisjes afgebeeld die met een bal spelen, gekleed in een soort lendendoekbroekje en een bandeautop. Met enige fantasie een tweedelig badpak. Of het echt badkleding is valt te bezien, andere bronnen geven aan dat de oude Romeinen graag naakt badderden.

In de moderne geschiedenis duikt de eerste badmode in de 18de eeuw op, toen baden in zee een populair tijdverdrijf werd, niet in het minst omdat het heilzaam zou zijn. Voor dames was baden eigenlijk not done, omdat het onvrouwelijk werd gevonden. Een enkeling waagde zich toch te water, zoals Martha Washington, later de allereerste first lady van de VS, die rond 1767 graag de thermaalbaden van Berkeley Springs aandeed en daarbij een losse, linnen badjurk droeg. Daarin waren gewichtjes genaaid, om te voorkomen dat de jurk onzedig omhoog zou kruipen. Een eeuw later kregen badjurken een taille, en werden er badbroeken en kousen bij gedragen, bij voorkeur gemaakt van wol of katoen. Veel bewegingsvrijheid had een vrouw in zo’n volgezogen, kletsnat wollen badensemble niet, maar die vrijheid kregen ze überhaupt niet, in de patriarchale samenleving van die tijd. Een andere complicerende factor, bedacht om de badende dames te behoeden voor wellustige blikken, was een door paarden getrokken kleedkar die tot in het water werd gereden, en van waaruit de zwemsters meteen in zee konden plonzen.

Tegen het einde van de 19de eeuw werd het eerste badpak uit één stuk geboren, bestaande uit een broek met een eraan vastgenaaide bloes. Aanvankelijk werden ze gemaakt van flanel, later van gekeperde of gebreide wol.

Tijdens de Spelen van 1896 werd zwemmen voor het eerst een olympische sport, in 1912 mochten eindelijk ook de vrouwen meedoen. De Australische zwemster en filmster Annette Kellerman, die tot drie keer toe probeerde het Kanaal over te zwemmen, zette een trend door strakke zwemkleding te introduceren die niet in de weg zat tijdens het racen. Ondertussen experimenteerden de firma’s Jantzen en Speedo met lichtere materialen, en werd in 1931 Lastex uitgevonden, een soort rubberdraad. Toch was voor de gewone vrouw het gebreide badpak nog lang niet uit beeld, breiwerk was tenslotte rekbaar – maar raakte helaas danig uit vorm als het nat werd. Dankzij modeontwerpers al Coco Chanel, Jeanne Lanvin en Elsa Schiaparelli groeiden badpakken desalniettemin uit tot mode-items en bereikten ze de (voor)pagina’s van bladen als Vogue en Harper’s Bazaar. Niet alleen zwemmen werd chic en hip, ook het laten bronzen van de huid: bleek blijven was nu iets voor fabrieksarbeiders, bruin bakken voor pierewaaiende rijkelui.

Na de Tweede Wereldoorlog, toen met dank aan Christian Diors New Look het zandloperfiguur weer in de mode kwam, werden badpakken steeds vaker van Lastex gemaakt, dikwijls in combinatie met kunstvezels als rayon. Een hele stap voorwaarts qua pasvorm onder water – maar écht revolutionair was de uitvinding van het tweedelige zwempak. De eerste die de credits als uitvinder zou verdienen is Jacques Heim, een Franse ontwerper die in mei 1946 een minimalistische behatop met een navel- en bilbedekkende broek op de markt bracht, onder de naam Atome. In juli ging ingenieur Louis Réard nog een stapje verder met een deux-pièces die bestond uit vier driehoeken: twee als broekje en twee als top. De naam Bikini kwam van het atol in de Stille Oceaan waar vier dagen voor de lancering van Réards creatie kernproeven werden gedaan. De bikini sloeg ook in als een bom. De eerste filmster die ermee op het witte doek verscheen was Brigitte Bardot, die in 1952 op haar 17de schitterde in de film Manina, la fille sans voiles – internationaal bekend geworden onder de niet mis te verstane titel Manina, the girl in the bikini.

Laatste grote stappen in de ontwikkeling van badmode waren de toepassing van nylon in de jaren vijftig en elastaan in de jaren zeventig. En na een periode van topless zonnen in de jaren tachtig kwam zowaar ook het badpak weer terug in beeld. De Nederlandse ontwerper Marielle Bolier maakte naam met heuphoog opgesneden modellen. Minstens zo hoog als de tomaatrode niemendalletjes waarmee Pamela Anderson en de andere reddend-zwemmende engelen uit de nineties televisieserie Baywatch schier onsterfelijk werden.

Love Stories Beeld packshot
Love StoriesBeeld packshot

Bikinitop ‘Harper’ van Love Stories, € 75

Love Stories Beeld packshot
Love StoriesBeeld packshot

Bikinibroek ‘Moonflower’ van Love Stories, € 65

Jacquemus Beeld packshot
JacquemusBeeld packshot

Bikini van Jacquemus, € 175

Gesmokte bikini met geborduurde roosjes van &Other Stories, € 54

Arket Beeld packshot
ArketBeeld packshot

Gebloemd badpak van Arket, € 59

Ulla Popken Beeld packshot
Ulla PopkenBeeld packshot

Gestreept badpak van Studio Untold voor Ulla Popken, € 50

Beco Beeld packshot
BecoBeeld packshot

Oranje rubber zwemvliezen van Beco, € 25

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden