Het Bildt is uit op de kwaliteitstoerist

De zon schijnt er maar mondjesmaat. Er staat nagenoeg altijd een straffe wind. Vaak is het er gewoon grauw en grijs....

Ruimte. Vrijheid. Stilte. Een eenzame fietser. Rechte lijnen, rechte wegen, rechte dijken. Schitterende vergezichten. De schorre schaterlach van een zeemeeuw. Een nog eenzamere wandelaar. Zingende kwelders. En als een perpetuum mobile het rustige rollen van de Waddenzee.

Der't de dyk, ôns trouwe wachter, stevig staat / En de lândanwinning starig feerder gaat, / Der't de hôven maityds bloeie in wondre tooi, / Der sait elke Bilkert: 'Och, wat is 't hier mooi!' Het staat in het Bildtse Volkslied. Bilkerts, een mengeling van Friese agrariërs en dijkenbouwers uit de Alblasserwaard die in de zestiende eeuw naar hier kwamen om de oude Middelzee in te polderen, hoef je niets wijs te maken over hun eigen habitat.

Was het noorden van Friesland verzekerd van bijvoorbeeld de zuid-Spaanse zon, dan zou Oude Bildtzijl, gelegen op de Oude Bildtdijk - met ruim veertien kilometer de langste straat van Nederland - vol staan met mega-hotels. Maar gelukkig schijnt de zon hier maar mondjesmaat. En staat er zowel op de oude als de nieuwe zeedijk nagenoeg altijd een straffe wind. Vaak is het er gewoon grauw en grijs. Zien de wolkenluchten er dreigend uit. En is het er 's avonds en 's nachts angstaanjagend donker. Hier heet het nog gewoon Westhoek. Of Zwarte Haan.

'Dit kun je niet laten zien. Dit moet je ondergaan. Deze unieke ongereptheid. En dan heb ik het nog niet eens over het fraaie samenspel tussen mens en natuur.' Albert Ferwerda is opzichter bij de natuurbeschermingsorganisatie It Fryske Gea. Op de buitendijkse kwelders, die na een hevige politieke strijd in de jaren zeventig en tachtig nu langzaam maar zeker worden overgeleverd aan de natuur, voelt deze vogelaar zich in zijn element.

Een helikopter van de Royal Navy heeft deze mooie lentedag uitgekozen om het gebied in kaart te brengen. Het lawaai van de heli verstoort - voor één dag maar - de rust van de naar schatting zeventigduizend brandganzen en dertig- tot veertigduizend rotganzen die pas terug zijn uit hun overwinteringsgebieden aan de zuidwestkust van Frankrijk en de zuidoostkust van Engeland. Ferwerda: 'Ze komen hier opvetten voor de tocht naar de Siberische toendra's waar ze broeden. Enkele tientallen soorten vogels zijn in hun levenscyclus afhankelijk van dit soort terreinen.'

Als een zwerm bijen hangen de ganzen in de lucht tot de heli weer uit het zicht is verdwenen. Tegen de contouren van de zadeldaktoren van Ferwerd en de scherpe toren van Hallum keffen de ganzen en vliegen kieviten nerveus in het rond. De veldleeuwerik broedt er, evenals de tureluur en de goudplevier. Twee graspiepers voeren een paringsdansje uit. Een ruigpoot-buizerd bereidt de zoveelste duikvlucht van de dag op een veldmuis voor.

In 1986 sprak de Raad van State uit dat de door bloed, zweet en tranen aangelegde buitendijkse kwelders een zeer waardevol onderdeel zijn van het waddengebied. Daarmee ging de toekomst van de landbouw op slot in een gebied waar misschien wel de beste aardappelen van de wereld worden verbouwd. Vooral de oudere generaties van trotse boeren hadden moeite met de uitspraak. Van de 1800 hectare nieuw land heeft It Fryske Gea er inmiddels duizend in bezit. Ferwerda geniet pas echt wanneer mensen zeggen: 'We waren voorstander van inpoldering voor de landbouw, maar we vinden nu de natuur toch wel zeer de moeite waard.'

Vandaar ook dat de opzichter van It Fryske Gea graag meewerkt aan 'een onverwacht weekend' op het Wad: een toeristisch totaalproduct in winter, voorjaar en herfst, gebaseerd op de in het gebied fouragerende en broedende vogels en andere natuuraspecten.

Tot de onderdelen van het driedaags verblijfsarrangement 'Vogels op de grens van het Wad' behoren een diapresentatie en lezing van Ferwerda, een excursie naar het Noorderleeggebied, een wandeling met Staatsbosbeheer in het Lauwersmeergebied en een kort avondbezoek aan de Waddendijk.

Nu de landbouw als bron van levensonderhoud op zijn retour is, worden natuur- en cultuurtoeristen in het Bildt, in materieel opzicht een van de armste streken van het land, gekoesterd. Met Leader-gelden uit Brussel, die beogen de leefbaarheid op het platteland te herstellen, wordt de rijke cultuurhistorie van dit gebied verder blootgelegd en worden landschappelijke waarden ontsloten door nieuwe toeristische infrastructuur. De lokale bevolking doet er van harte aan mee. In het klein, want horden toeristen zouden de belangrijkste kwaliteiten van dit gebied - rust, ruimte, stilte, vrijheid - alleen maar verstoren.

Voor de massatoerist is het klimaat te vijandig. Het Bildt is uit op de kwaliteitstoerist. Die komt wél voor de nodige verrassingen te staan. Zoals het begin van een nieuwe pelgrimsroute, die eindigt in het uiterste noordwesten van Spanje. In Santiago de Compostela om precies te zijn, waar de beenderen rusten van de apostel Jacobus. Natuurlijk begint die route van 2700 kilometer in Sint Jacobiparochie, de enige plaats in Nederland die in naam aan deze apostel is opgedragen.

In het belendende Sint Annaparochie vond Rembrandt van Rijn ooit Bildtse schoonheid in de persoon van Saskia van Uilenborg. De schilder had zich door het gunstige licht naar deze contreien laten verlokken. Het huwelijk werd in 1634 in de Hervormde Kerk van Sint Anna gesloten. Een monumentje voor de huidige kerk herinnert daaraan.

'Wij hebben de zee in huis', zegt Jolanda Numans van de Fryske Sauna in Vrouwenparochie. Het 'wonder van Het Bildt' staat precies boven een slenk vol zand en zout van de oude Middelzee. Het water wordt van 75 meter diepte omhoog gepompt en vormt de basis voor een heus kuuroordje voor mensen die lijden aan huidziekten.

Verwendagen worden gecombineerd met bijvoorbeeld een fietstocht langs de Oude Bildtdijk met zijn kleine dijkhuisjes en vele galerietjes, waarin onder meer surrealistische schilderijen en Tiffany-glas zijn te vinden, roei-of kano-activiteiten, ruitersport en verrassende culinaire uitstapjes. 'Het onverwachte is het leuke van dit gebied', zegt de uit Dieren afkomstige Numans. 'Ik heb hier altijd het idee dat ik in het buitenland vertoef.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden