Grafzerken in Animal Crossing, een uitvaart in Final Fantasy: hoe rouw de gamewereld in sijpelt

De dood kwam in games nooit veel dichterbij dan ‘game over’, maar nu een volwaardig afscheid van overleden dierbaren in de echte wereld niet meer vanzelfsprekend is, sijpelt rouw steeds vaker de virtuele wereld binnen. In spellen als Final Fantasy, Animal Crossing en Minecraft kun je als gamer zomaar op een gedenkplek stuiten.

null Beeld Getty
Beeld Getty

Zijn eiland was een toevluchtsoord, een veilige haven in een steeds onveiliger wereld. De 23-jarige Branden Perez uit New York stortte zich vorig jaar, net na het uitbreken van de coronacrisis, in het computerspel Animal Crossing: New Horizons. Hij maakte van zichzelf een schattig gamekarakter, een huppelend kereltje met een blauwe bandana om zijn hoofd, en begon met het onderhoud van een eigen eiland in een oceaan vol andere eilandjes, van miljoenen gamers wereldwijd.

Terwijl het leven buiten steeds naargeestiger werd en de lockdowns een pandemische eenzaamheid over de wereld joegen, wiedde Perez ’s morgens eerst een rondje onkruid, als onderdeel van een nieuwe dagelijkse routine. Daarna plukte hij wat vruchten uit de boomgaard, of kocht meubelstukken in de knusse eilandwinkel om zijn huis mee op te vrolijken. Hij kletste wat met de sprekende dieren die op het eiland rondscharrelden. En, de allerbelangrijkste functie in Animal Crossing, die van het simulatiespel zo’n machtig wapen tegen de coronacrisis maakte: hij ontving vrienden op zijn eiland.

De avatars van kennissen en familieleden, allen koning op hun eigen eiland, kwamen op visite. Ze renden met Perez over zijn landgoed, gooiden af en toe een hengeltje uit om te vissen in de oceaan. Ze bewonderden de rijke vlinderpopulatie of schrokken van een wegschietende schorpioen daar bij die ene rotspartij. Ze hadden lol met elkaar, iedere dag minstens een uurtje, crisis of geen crisis.

Maar toen drong de menselijke ellende toch de idylle van de surrogaatwereld binnen. Branden Perez, die leed aan een hartaandoening, kreeg corona. Een opname in een New Yorks ziekenhuis kwam te laat: Perez overleed op 5 april. De eenzaamheid sloeg ook rond zijn dood hard toe: in het ziekenhuis had hij geen bezoek mogen ontvangen, en na zijn dood konden vrienden geen afscheid van hem nemen. Op zijn begrafenis mocht vanwege het besmettingsrisico slechts een handvol naaste familie aanwezig zijn.

Dus trokken de vrienden van Perez zich weer terug in de beschermde omgeving van hun geliefde spel. Samen met de naaste familie van Perez besloten ze een dienst te houden op het eiland van de overleden gamer, waar ze allemaal het wachtwoord nog voor hadden. Het onkruid op Perez’ eiland was inmiddels flink aan het woekeren, maar de vriendenclub vond een mooie plek voor een graf: aan de rand van een groene heuvel, met uitzicht over de zee. In de eilandwinkel, waar werkelijk álles te koop is, werd een grafmonument aangeschaft. Een nicht van de overledene liet het spelkarakter van Branden Perez plaatsnemen op het graf, in de slaaphouding, met de ogen gesloten. Op een afgesproken tijd kwamen de bevriende eilandbewoners langs. Ze namen bloemen mee, en tekenden een soort condoleanceregister op het dorpsplein: een prikbord waar bezoekende gamers in Animal Crossing berichten kunnen achterlaten.

‘Branden was gek op computergames en deze afscheidsdienst was eigenlijk perfect voor hem, hij had dit geweldig gevonden’, zei zijn nicht Priscilla Perez tegen journalisten die toch eens wat meer wilden weten over dit opmerkelijke rouwritueel. ‘Mensen denken vaak te lichtzinnig over games’, zei ze ook nog. ‘Games brengen mensen samen en ze kunnen er zelfs het werkelijke leven vieren. Voor de vrienden van Branden gaf deze begrafenis de mogelijkheid hun verdriet te verwerken. En ze kunnen altijd teruggaan naar zijn eiland, om hem daar te herdenken.’

Dat gamen meer is dan een beetje schieten en racen en manisch op knoppen van een controller drukken, dat weten we al even. De tijd dat games werden gezien als aanstichters van agressie, en gamen als een afstompende hobby voor nerds, ligt ver achter ons. In het online-tijdperk is gamen juist een sociale hobby geworden, een manier om warme en onbegrensde vriendschappen op te bouwen met wie dan ook, waar dan ook. Een gamer spreekt met zijn vriendenclub af om een potje te gaan ‘Fortniten’, of samen een fantasierijk op te bouwen in Minecraft. Of hij stort zich in de schijnwereld van World of Warcraft en bouwt daar aan een vriendennetwerk van magiërs en drakendoders, waarachter toch altijd doodgewone echte mensen schuilen.

De afgelopen jaren verschenen tientallen onderzoeken van sociale wetenschappers, met steeds ongeveer dezelfde resultaten: sociaal gamen is goed voor de ontwikkeling van het individu, en voor het sociale gedrag in het offline-leven. Een uitgebreide studie uit 2017, geleid door de universiteiten van York en Münster, toonde aan dat jongeren die zich veelvuldig ophielden in de schijnwerelden van de zogeheten MMO’s (Massive Multiplayer Online) er op sociaal gebied in het echte leven sterk op vooruitgingen. De gemeenschapszin in games is groot, vriendschappen kunnen er net zo hecht zijn als in een vriendenclub op school, of de sportvereniging.

Het is dus eigenlijk vanzelfsprekend dat ook de echte dood steeds meer rondwaart in de speelwereld. Als een gamer in de levendige gemeenschap van bijvoorbeeld League of Legends overlijdt, dan laat hij of zij ook daar een leegte achter. En treuren de achterblijvers om het verlies van een avatar, en een echte vriend.

Wie zelf weleens een eiland bezoekt in Animal Crossing, of verzeild raakt in de sprookjesbossen van World of Warcraft, kan onverhoeds tegen een herdenkingsplaats voor een overleden gamer aanlopen. Soms is dat echt even slikken. Een met mos begroeid stuk rots met een paar rokende staafjes wierook ervoor, of een getekende afscheidsbrief onder een bloeiende magnolia; het zijn de bermmonumentjes van de virtuele wereld, en ze zijn soms net zo ontroerend als de bloemen, knuffels en geplastificeerde afscheidsbrieven op een gevaarlijk kruispunt in onze tastbare wereld.

In februari vorig jaar werd de eeuwigdurende strijd in World of Warcraft voor één dag gestaakt. De gamer Byron Bernstein, die in het spel leefde als Reckful, was plotseling overleden en zijn dood schokte de gemeenschap. Reckful was een beroemdheid in het spel en zijn vorderingen werden op het gamekanaal Twitch gevolgd door duizenden aanhangers. De weken voor zijn dood verschenen zorgwekkende berichten van Reckful over zijn mentale gezondheid. Toen zijn familie zijn overlijden bekendmaakte, ging een golf van waarachtig verdriet door Azeroth, de belangrijkste gamewereld in het spel. Op 2 juli trokken de avatars van honderden gamers naar de gotische ‘Stormwind Cathedral’, voor een hartverscheurende herdenkingsdienst.

De filmpjes van die ceremonie, die werden gedeeld op sociale media, gaan waarschijnlijk het bevattingsvermogen van iedere niet-gamer te boven. In het reusachtige schip van een fantasykerk zitten ridders en tovenaars in kleurige sprookjespakken geknield voor een altaar. Boven de hoofden van de gamepersonages ploppen steeds tekstballonnen op: ‘Rust in vrede, Reckful.’ En: ‘Wij houden van je.’ Door de kerk schieten van links naar rechts zilveren vuurballen, als lichtflitsen uit de hemel.

De makers van World of Warcraft bouwden daarna een gepast monument voor de gamer, met eeuwigheidswaarde. Zijn karakter werd opgenomen in een galerij met grote strijders, die beginnende spelers kunnen helpen met het ontwikkelen van hun vaardigheden. Byron Bernstein is voor altijd Reckful, in het gameleven na de dood.

In het onlinespel Final Fantasy werd vorig jaar een al net zo indrukwekkende rouwdienst gehouden voor de speler met de gamenaam Ferne Le’Roy. Niemand kende haar persoonlijk, maar zij was een geliefde medespeler in een wonderlijk sprookjesland. Dat bleek toen ook zij overleed aan corona. Een vriendin maakte het nieuws bekend op Facebook, en over de gamewereld van Final Fantasy trok een grauwsluier.

Op 11 april wandelde een rouwstoet van honderden in het zwart geklede avatars, de meeste onder een Victoriaanse paraplu, vanuit de fantasiestad Ul’Dah naar de beboste gebieden van ‘The Shroud’. De dodenmars van ruim een uur, die nog te bekijken is op YouTube, hield halt bij een majestueuze boom in dat bos, die sindsdien fungeert als herdenkingsplaats voor Ferne Le’Roy. ‘Onze speelwereld mag virtueel zijn’, schreef gamer TheBickyMonster op het platform Reddit, ‘maar dat is ons sentiment niet. Dit was ongelooflijk indrukwekkend.’

Nu de echte wereld ons langzamerhand in de steek lijkt te laten, wint de gamewereld nog meer aan kracht. Dat bewijst deze golf aan oprechte rouw in games van het afgelopen jaar, van kolossale grafmonumenten in Minecraft tot herdenkingsbossen in Final Fantasy. En niet alleen medespelers worden herdacht: in bijvoorbeeld Animal Crossing werden de laatste maanden steeds meer gedenkplekken ingericht voor opa’s en oma’s, ouders en overleden vrienden. Het is zowel verontrustend als troostrijk.

De speler ‘Emyface’ richtte vorig een graf in op haar eiland, aan het strand, onder een statige witte vuurtoren. ‘Mijn oma is vorige maand overleden’, schreef ze erover op Twitter. ‘Er was geen dienst, geen herdenking, niets. Dus ik besloot iets moois voor haar te maken op mijn eiland. Zij hield van het strand. Ik vond het zo verschrikkelijk dat ik geen afscheid kon nemen. Nu kan ik iedere dag naar haar toe.’

‘Ik heb zoiets ook gedaan’, reageerde een medespeler. ‘Ik ben blij om te zien dat kennelijk meer mensen dit doen. Het helpt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden