Beter LevenFijnstof

Fikkie stoken in kachel of haard, zo doe je dat verantwoord

Vuur maken in de houtkachel of op de barbecue blijkt nog meer luchtvervuiling te veroorzaken dan we al dachten. Is dit het einde van het stoken? Of kun je het ook goed doen?

null Beeld Sophia Twigt
Beeld Sophia Twigt

Niks is zo leuk als een vuurtje stoken. Maar eigenlijk is dat niet zo’n goed idee. Uit een nieuwe rekenmethode van het RIVM blijken open haarden en houtkachels niet verantwoordelijk voor circa 10 procent van de fijnstofuitstoot in Nederland, zoals lang werd gedacht, maar voor wel 23 procent.

Dat is even schrikken. Want wat is fijnstof eigenlijk? Een mengsel van microscopisch kleine vaste deeltjes van verschillende grootte, herkomst en chemische samenstelling: zo rekent het RIVM nu ook de neergeslagen gassen mee die uit de schoorsteen komen. Fijnstof geeft luchtvervuiling, maar kan bij mensen met luchtwegproblemen ook behoorlijke gezondheidsklachten veroorzaken. Het laatste wat je wilt is dat jouw houtkachel, haard of vuurkorf daaraan bijdraagt.

Is het nu dan meteen uit met de stookpret? Nee, gelukkig niet. Door voor een ‘goede’ kachel te kiezen en zowel je stookgedrag binnenshuis als buiten aan te passen, beperk je de schade. De vervuiling en overlast van houtstook worden namelijk grotendeels bepaald door hoe en wanneer je stookt én in wat voor kachel, vuurplaats of haard. Positief is wel dat hout een hernieuwbare, CO2-neutrale brandstof is.

Fijnstof op de barbecue

Prachtige zomeravond, je buren zijn aan het barbecueën. Of zitten gezellig bij de vuurkorf. Helaas zit jij in de rookwalmen. Vooral barbecueën met houtskool is een bron van fijnstof, roet en andere schadelijke stoffen; elektrische en gasbarbecues produceren veel minder vervuiling. Maar ook een knapperend vuurtje buiten kan je buren tot last zijn. De verbranding in een vuurkorf, barbecue of buitenhaard is namelijk vrijwel altijd onvolledig: er komen dus meestal veel fijnstof en andere ongezonde stoffen zoals gassen, roet en rook vrij.

Dat geldt ook voor de o zo sfeervolle open haard. Een open haard is niet ontworpen om efficiënt te branden, het gaat om het gezellig knisperende vuurtje. De uitstoot van schadelijke stoffen is bij een open haard ook vele malen hoger dan de effectieve warmteuitgifte − het ‘rendement’, dat namelijk hoogstens 20 procent is. Dat betekent dat, samen met fijnstof en schadelijke gassen, 80 procent van de warmte de schoorsteen uitvliegt. Ter vergelijking: het rendement van een gangbare cv-installatie met HR107-ketel ligt tussen de 90-95 procent.

In Nederland zijn ongeveer 1 miljoen houtkachels. Oudere houtkachels halen een rendement tussen 60 en 70 procent. Maar moderne houtkachels halen rendementen tussen de 75 en 95 procent. In Duitsland en Noorwegen zijn houtkachels met een rendement onder de 70 procent al sinds 2010 verboden. Maar ook in Nederland moeten nieuwe houtkachels vanaf januari 2020 voldoen aan de Europese Ecodesign-wetgeving: een rendement van minimaal 75 procent en maximaal 40 milligram fijnstofuitstoot per kubieke meter. Zulke hightech houtkachels hebben allemaal slimme snufjes om een optimale verbranding te garanderen en de uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen: regelbare luchttoevoer, keerschotten voor optimaal gebruik van de lucht, fijnstoffilters en naverbrandingskatalysatoren. Zo’n moderne houtkachel kan dus het gebruik van eindige fossiele brandstoffen zoals gas verminderen en dat is weer goed voor milieu en klimaat.

Goede stokers, slechte stokers

Maar als het gaat om de uitstoot van fijnstof en hinder voor omwonenden, is het allerbelangrijkst dat we ons gedrag veranderen. Nu lijden de ‘goede stokers’ onder de ‘slechte stokers’, zegt stichting De Groene Stoker, die zich inzet voor verantwoorde houtstook. Hun mantra: stook het liefst alleen in een moderne Ecodesign-houtkachel of een kachel die aan de ultra-strenge Duitse of Noorse eisen voldoet. Stook niet als het windstil of mistig is, op stookwijzer.nl kun je zien of het een goede dag is om je houtkachel aan te doen. Bouw je vuurtje vakkundig op en stook van boven naar beneden (zie de website van de Groene Stoker). Laat je schoorsteen minstens één keer per jaar vegen door een erkende schoorsteenveger. Stook geen geverfd of geïmpregneerd hout, maar zeker ook geen vochtig hout. Hout brandt namelijk pas goed bij een vochtpercentage van 10, hoogstens 20 procent.

Op internet wordt volop ‘ovengedroogd haardhout’ aangeboden. Dat ‘ovendrogen’ gebeurt met ventilatoren en hete lucht: dat kost veel energie. Bovendien is de herkomst van zulk hout vaak schimmig. Gelukkig zijn er ook leveranciers die hun milieuzaakjes beter op orde hebben en bijvoorbeeld Nederlands hout in de open lucht drogen. Ook bieden organisaties als Utrechts Landschap haardhout uit verantwoord bosbeheer aan. Natuurlijk kun je ook ‘eigen’ hout gebruiken, bijvoorbeeld snoeihout uit de tuin. Maar let op: ‘windgedroogd’ haardhout moet wel 3 jaar drogen, bijvoorbeeld in een overdekte houtstapel op de windrichting. Maar dan heb je ook in alle opzichten ‘schoon’ hout met maximaal 15 procent vocht.

Dus moeten we nu stoppen met houtstook? Nee. Maar we moeten wel allemaal ‘goede stokers’ worden. En zet maar een leuke plant in die open haard.

Lees ook

Er is veel aandacht voor de schadelijke gevolgen van luchtvervuiling, maar de lucht in woningen blijft een blinde vlek. De Volkskrant hing daarom twee weken lang sensoren op in 23 woningen om zelf te meten. Een dag aan de hand van luchtkwaliteitsmetingen in drie illustratieve huishoudens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden