Een Thaise baai vol kostbaar spuug

Niet ver van het vakantieparadijs Phuket ligt een macaber landschap van grotten, lagunes, bizar vormgegeven eilandjes en loodrechte rotswanden. Lenige mannen klimmen langs steile bamboetrappen en stellages omhoog, op zoek naar de zwaluwnestjes boven in de richels en spleten....

WEERBARSTIG en theatraal, als gigantische sintels, versierd met tufjes tropisch woud, priemt bij Krabi het kalksteengebergte uit de Andamaanse Zee. Het zijn overblijfselen van afzettingen uit het Perm, die na tweehonderd miljoen jaar verborgen bestaan in de diepte tijdens een crash van continentale platen gefragmenteerd naar de oppervlakte werden gedrukt. Erosie deed de rest. Volgens een lokale legende zijn het echter reuzen met hun huizen, versteend toen een vertoornde heremiet een vloek over hen uitsprak.

Vanaf het strand bij Noppharat wordt de horizon bepaald door een rij bizar vormgegeven eilandjes: de een lijkt op een schildpad, de ander op een kippenhals met kop. Slechts op twee andere plaatsen (voor de kust van China en Vietnam) hebben moessonregens en de zee met even grotesk resultaat op het kalksteen ingebeukt.

Al duizenden jaren geleden moet de grillige karst van de archipel indruk gemaakt hebben op de prehistorische mens. De rotsschilderingen die hij achterliet, zijn in elk geval zo macaber als het landschap. Metersdikke afzettingen van schelpen voor de grotten wijzen erop dat de vroege bewoners strand- en mangrovejutters waren met permanente vestigingen. Maar het zouden ook nomaden geweest kunnen zijn, die in bootjes langs de kust zwierven, zoals nu de sporadische zeezigeuners nog steeds doen.

Bij Ao Luek stap ik in een vissersbootje. De boegspriet is versierd met veelkleurige sjerpen en een bosje bloemen. De schroef van de roestige buitenboordmotor zit aan een lange metalen staart, waarmee de boot geroutineerd door de kreken in het mangrovebos wordt gemanoeuvreerd. Slijkspringers staren me met hun puilogen aan vanaf de wirwar van steltwortels. Krabbetjes sprinten nerveus over het slik. Bij Tha Hua Kalok, de Doodskopgrot, klimmen we aan land. Achter ons stort een chocoladebruine wouw zich als een pijl vanuit zijn zweefvlucht in het water.

De bootman richt de schijnwerper op de grotschilderingen, die met een mengsel van latex en roodbruine aarde of as zijn aangebracht: een kreeft, een gratige vis, een hand met zes vingers, een gestreept beest met horentjes, en mensachtige figuren met antennes op hun driehoekige hoofden, alsof de kunstenaar getuige was van een invasie van buitenaardse wezens. Soortgelijke afbeeldingen zijn ook elders in Thailand te vinden. Wat ze precies voorstellen is een raadsel.

O NDANKS de toegankelijkheid wordt de grot niet massaal bezocht door de vliegtuigladingen toeristen die neerstrijken bij de resorts van Phuket, vijftig kilometer verderop. De avonturier kan de grotten en lagunes per zeekano verkennen, maar de meesten prefereren een tocht met een plezierbootje door het eilandenparadijs. Vol ontzag turen ze omhoog als ze langs tweehonderd meter hoge, loodrechte klippen tuffen; dan verstomt ook het gekwek van een groep Fransen even. Bij Khao Khian kan men zelfs vanuit de boot een glimp van rotsschilderingen opvangen.

Op een verscholen zandstrandje delen zoetvriendelijke gidsen plakken ananas uit aan verbrande westerlingen, die gebakken rijst uit een piepschuimen bakje oplepelen. Hier en daar cirkelt een snorkel rond een rots. In de middag wordt men linea recta naar de bazaar van schelpenkitsch op James Bond Eiland vervoerd. De slechterik in The Man with the Golden Gun had hier zijn geheime bolwerk in een rots, die over tientallen meters langs een kaarsrecht vlak uiteen is gespleten. Beide helften leunen nu vermoeid tegen elkaar, in afwachting van verdere aftakeling. In de baai steekt het Spijkereilandje als een monumentale verrotte tand uit het water.

Tegen de avond keren de bootjes terug naar Phuket en is de archipel zo goed als verlaten. De zwaluwen die overdag massaal over zee scheren, zoeken hun richel op in het labyrint van grotten en spelonken. De concessiehouders voor het verzamelen van de zwaluwnestjes (wat drie keer per jaar gebeurt) ontvangen liever geen bezoek, ook geen onschuldige pottenkijkers. De ingangen van diverse grotten hebben ze beveiligd met booby-traps om roof van het kostbare speeksel te voorkomen. Soms liggen er patrouilleboten in een baai.

Een enkele gids brengt toeristen wel eens naar een strandje waar een ploeg verzamelaars, meest lokale vissers in dienst van concessiehouders, bivakkeert. Met wat geluk liggen er nog kippenveren van een offerande, een verplicht ritueel voorafgaand aan het riskante, in het duister, beklimmen van de wirwar van bamboetrappen en -stellages, die naar de nestjes leiden. Het uitspreken van woorden als dood, bloed, vallen en bang is taboe onder de mannen, uit angst dat het onheil brengt.

Alleen op Ko Phi Phi Le stappen dagelijks honderden toeristen in badpak een grot binnen om de bamboestellages te bezichtigen. Er zijn ook afbeeldingen van Arabische en Chinese scheepstypen, vervaardigd volgens dezelfde techniek als de prehistorische afbeeldingen, maar van recentere datum. Een van de grotten wordt Viking Cave genoemd, maar dat de Vikingen hier ooit huishielden is onwaarschijnlijk. Wel werd de archipel van oudsher onveilig gemaakt door piraten, die de grot als uitvalsbasis gebruikten. In de verslagen van westerse zeevaarders, die onderweg van Malakka naar India bij storm soms richting Phuket moesten uitwijken, worden ze met regelmaat vervloekt.

V OLGENS kapitein Alexander Hamilton (begin achttiende eeuw) plunderden de vrijbuiters de kust en kidnapten ze bewoners om ze als slaven in Atjeh te verkopen. De Deense botanicus Koenig, een leerling van Linnaeus, ging er in 1779 bij het naderen van Maleise prauwen als een haas vandoor. Hij meende dat de piraten schuldig waren aan de ontvolking van de streek en het wegkwijnen van de tinmijnbouw. Een verslag van Edmund Barker, luitenant op de vloot van Sir James Lancaster, suggereert dat de handel op Phuket honderd jaar daarvoor veel levendiger was. Behalve tin, amber en hars zou er vooral abath (de hoorn van een neushoorn) worden uitgevoerd. Vogelnestjes worden niet genoemd.

Toch moet het inventariseren van de vindplaatsen van vogelnestjes een belangrijke taak zijn geweest van de zeven Chinese expedities naar Zuidoost-Azië in de vijftiende eeuw. De keizerlijke vloten stonden onder bevel van de legendarische eunuch admiraal Cheng Ho en vormden het hoogtepunt van de Chinese pioniersgeest ter zee. Alle belangrijke broedgebieden tussen Borneo en de Andamanen werden aangedaan. Vermoedelijk waren de zwaluwen voor de Chinese kust toen al zeldzaam geworden.

We weten dat er eind achttiende eeuw jaarlijks zo'n vier miljoen nestjes uit Batavia werden verscheept, maar verder is de prille geschiedenis van de nestjeshandel in nevels gehuld. Tegenwoordig worden in Hong Kong, China en de Chinatowns in het Westen jaarlijks zo'n tweehonderd ton aan zwaluwnestjes verorberd, waarvan een aanzienlijk deel afkomstig is uit Zuid-Thailand.

Sinds 1985 is toerisme de economische pijler van het sprookjesachtige karstlandschap. Vogelnestjes zullen toeristen echter niet gauw te zien krijgen, tenzij ze zelf op zoek gaan naar een birds nest soup bij een Chinees in Phuket. Ik besluit mezelf er in Bangkok op te trakteren.

In de etalages van de chique apotheken in Chinatown prijken schalen met de witte en roestkleurige nestjes, niet groter dan een stukje zeep. Ook liggen ze per dozijn verpakt in luxueus ogende dozen, bedrukt met gouden karakters, die als kostbaar relatiegeschenk (een paar honderd gulden) beslist indruk zullen maken. De prijs van een soepje valt reusachtig mee. Er is dan ook maar een luttel brokje gedroogd speeksel in opgelost. De smaak? Als je het mij vraagt: nergens naar. En de piraten en ijzingwekkende stunts in spookachtige grotten moet ik er bij denken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden