Beter Leven

Een goed gesprek voeren begint met ruimte bieden

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Hoe voer je een goed gesprek met iemand die andere opvattingen heeft? En hoe de-escaleer je als het dreigt mis te gaan? Drie experts geven tips.

Donatello Piras (communicatiespecialist)

‘Wie een goed gesprek wil voeren met iemand die er andere meningen op nahoudt, doet er verstandig aan te beginnen de gesprekspartner ruimte te bieden zijn of haar standpunt toe te lichten en alle woede - als die er is - te uiten. Ik noem dit de ventielfunctie: vaak is er opgekropte frustratie over heikele kwesties. Het is een veelgemaakte fout meteen consensus te zoeken zonder de woede weg te nemen. Als je zelf dan een verhaal afsteekt, luistert de ander niet; die wacht op zijn beurt om stoom af te blazen.

Een tweede tip is om daarna begripvol te reageren - ‘ik ben blij dat je dit zegt, het spijt me dat je je zo voelt’ - en het probleem samen te vatten: ‘Begrijp ik goed dat...?’ Zo geef je aan dat je echt luistert, en voelt de ander zich gehoord. Als je geen begrip toont maar er meteen vol tegenin gaat, levert een gesprek nooit iets op.

Iemand die graag aan het woord is, doet er verstandig aan die neiging in het gesprek te benoemen: ‘onderbreek me vooral als ik los ga en herinner me eraan als ik te lang aan het woord ben.’ Het helpt als je valkuilen bespreekbaar maakt.

Een goed gesprek wordt moeilijk als iemand aperte onjuistheden verkondigt, maar ook dan is doorvragen de enige manier om het gesprek gaande te houden. Wie fel stelling neemt tegen de gesprekspartner, duwt iemand weg en maakt het gesprek onmogelijk. Wel is het zaak dat ook de ander wedervragen stelt, anders wordt het een interview in plaats van een gesprek.

Een goed gesprek leunt dus op drie pijlers die ‘LSD’ genoemd worden: luisteren (wat is je bezwaar?), samenvatten (kort in eigen woorden iemands standpunt formuleren) en doorvragen (begrijp ik goed dat...?). Het stellen van vragen en goed luisteren zijn de meest onderschatte instrumenten voor een goed gesprek.’

Loubna Laabid (wijkagent in Rotterdam-Zuid)

‘Voor mijn werk als wijkagent bij de politie is het de-escaleren van gesprekken cruciaal: ik bouw met bewoners een band op die ik niet wil schaden door incidenten. Toch lokt alleen al mijn uniform negatieve reacties uit. Als ik iemand moet corrigeren, vermijd ik dat ze me als hun tegenstander zien. Zodra iemand boos wordt, is het zaak zelf rustig te blijven en vragen te stellen: ‘Waarom voel je je zo, wat kunnen we doen om het op te lossen?’ Het is beter rustig te blijven en het gesprek gaande te houden door vragen te stellen dan repressief en autoritair op te treden: vermijd stemverheffing en spreek de ander niet belerend toe.

Al heb je gelijk, dan los je het probleem niet op. Vermijd hard tegen hard en creëer een samenwerking in plaats van een tegenstelling: hoe kunnen we het eens worden? Blijf rustig, met een open lichaamshouding in plaats van jezelf groot maken en dreigend overkomen. Het kan ook helpen iemand weg te halen van de plek waar het conflict ontstond: het café, het voetbalveld, de supermarkt. De omgeving kan een negatieve rol spelen.

Je kunt met iedereen een gesprek voeren door de juiste vragen te stellen en kalmte te bewaren, door je niet te laten opjutten. Daardoor heb ik in bijna twintig jaar politiewerk nooit geweld hoeven gebruiken bij een arrestatie.’

Frederique van Zomeren (mediator, expert conflicthantering)

‘Het belangrijkste in een goed gesprek is dat iedereen graag gehoord en serieus genomen wil worden. Het is daarom zaak de ander ruimte te bieden zijn verhaal te vertellen. De meeste mensen kunnen pas luisteren als ze eerst gehoord zijn.

Velen denken: ik heb gelijk en weet hoe het zit, nu is het zaak de ander ervan te overtuigen. Als de ander hetzelfde vindt, is het opgelost. Die gedachte veroorzaakt een hoop problemen. Voor een goed gesprek stel je vragen: dit is jouw overtuiging, hoe kom je hierop? Probeer elkaar niet meteen te overtuigen op argumenten; de een is vaak beter geïnformeerd en dan krijg je een welles-nietes-discussie.

Mensen creëren een waarheid voor zichzelf. met het risico dat ze vanuit hun eigen frame in gesprek gaan. Dat werkt niet. Beter is het om te vragen naar de reden van iemands stellingname: waarom vindt hij of zij bijvoorbeeld dat vluchtelingen het land uit moeten? Waar gaat het diegene om? Stel, iemand gelooft in QAnon; politici zijn pedofielen. Dat kan ver van je afstaan, zo ver dat een gesprek onmogelijk lijkt. Neem dan aan dat er een verhaal achter deze opvatting zit. Stel vragen om achter dat verhaal te komen. Wees een OEN: open, eerlijk en nieuwsgierig.

Het kan ook helpen om emoties te benoemen.. ‘Ik zie dat dit je raakt’ Geeft iemand het gevoel dat je luistert. Zodra de emotie gedempt is, kan het gesprek gaan over welk leed erachter schuilt. Worden mensen het niet eens, dan hebben ze in ieder geval begrip voor elkaar. En als mensen begrip hebben voor andersdenkenden, wordt een samenleving weerbaarder.’

Nederland in Gesprek

De Volkskrant lanceert in aanloop naar de verkiezingen het initiatief Nederland in Gesprek: mensen die van mening verschillen gaan met elkaar het gesprek aan. Tot woensdag kunt u zich inschrijven op volkskrant.nl/ingesprek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden