De Ronde voor Vlaanderen

101.171 Vlamingen wandelden en fietsten zondag De Gordel. Het familie-uitstapje moet het Vlaamse karakter van de Brusselse rand benadrukken. Een provocatie, menen de Franstalige Belgen....

Ze lagen er weer, op de wegen rond Wezembeek-Oppem, Sterrebeek en Sint-Pieters-Leeuw: spijkers en punaises die het plezier moesten vergallen van op zijn minst enkele van de tienduizenden Vlamingen die zondag een fietstocht om Brussel maakten. En op een van de wandelroutes bij Sint-Genesius-Rode, Linkebeek en Tervure, werden gisteren enkele bordjes weggehaald of overgeplakt.

Het is het levende bewijs dat De Gordel, het grootste eendaagse evenement van Vlaanderen, ook na 25 jaar niets aan actualiteit heeft ingeboet. Wie de spijkers hebben gestrooid? De Franstaligen natuurlijk, zegt deelnemer Johan tijdens een stempelpauze in Sint-Genesius-Rode. Met een groep wielervrienden uit het Belgisch-Limburgse Genk is hij vanochtend op zijn grijze Eddy Merckx-fiets begonnen aan de route van honderd kilometer, die de hele hoofdstad omringt. De francofonen vinden het niet plezant dat wij hier vandaag zo massaal fietsen.

Want De Gordel, steevast op de eerste zondag van september, is niet zomaar een gezellige fiets- en wandeldag voor het hele gezin. Het is in eerste instantie een sportieve manifestatie waar iedereen aan kan meedoen, zegt Bert Anciaux, de Vlaamse minister van Sport. Het is ook een culturele activiteit, gegroeid uit een politieke boodschap. De Gordel beklemtoont het groene en Vlaamse karakter van de dorpen en gemeenten rond Brussel.

Anciaux, die op het punt staat om met zijn gezin vanuit Zaventem een Gordelroute van 25 kilometer te fietsen (Mijn dochter Britt is vorige keer flink gevallen, dus dit jaar doen we kalmpjes aan), benadrukt de boodschap van De Gordel: aan Franstalig België laten zien dat de Brusselse rand bij Vlaanderen hoort.

Ofschoon de groene rand om de hoofdstad geheel onder de provincie Vlaams-Brabant valt, is een omvangrijk deel van de inwoners er Franstalig. Het zijn Walen die dichter bij Brussel willen wonen, en vooral Franstalige Brusselaars die zich in de groene omgeving van de stad hebben gevestigd.

Zes plaatsen zijn faciliteitengemeenten: er zijn speciale taalvoorzieningen getroffen voor de Franstalige inwoners. In al die faciliteitengemeenten is het overgrote deel van de bevolking in de loop der jaren Franstalig geworden. Ze hebben zonder uitzondering een door Franstaligen gedomineerde gemeenteraad en een Franstalige burgemeester al moet die wel volgens de wet Nederlands kunnen spreken.

Die trend lijkt niet te stuiten, tot groot verdriet en ergernis van Anne Sobrie, een van de twee Vlaamse schepenen (wethouders) van Sint-Genesius-Rode. Officieel wordt niet bijgehouden hoeveel Franstaligen en Vlamingen hier wonen, zegt ze op het kerkplein, terwijl de onafgebroken stroom passerende fietsers en wandelaars bij de kraampjes een stempeltje haalt om straks een medaille te kunnen ophalen.

Maar bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen, in 2000, kregen de Franstalige partijen hier in de gemeente 63 procent van de stemmen en de Vlaamse slechts 37 procent. Sindsdien is het nog veel erger geworden: Sobrie schat het aantal Franstaligen in Rode op 77 procent.

Alleen liggen de verhoudingen anders. De popgroep Clouseau van Koen en Kris Wauters, afkomstig uit het dorp, houdt er om halfvier een Gordelconcert. De Vlaamse Radio 2 schalt uit de luidsprekers met live-reportages over De Gordel en draait elk uur het speciale Gordellied, gezongen door onder anderen Will Tura. In Sint-Genesius-Rode houden de Franstaligen vandaag de luiken dicht.

Het was ook in Sint-Genesius-Rode waar in 1981 de eerste Gordel werd georganiseerd, toen al om het Vlaamse karakter van het plaatsje te onderstrepen nadat het een faciliteitengemeente was geworden. Er waren destijds 2.144 inschrijvingen, maar de Gordel-folders houden het op 1.302 deelnemers. Dat aantal verwijst naar het jaar van de Guldensporenslag, toen dappere Vlamingen vooral burgers, boeren en buitenlui in Kortrijk een Frans ridderleger in de pan hakten. Die victorie van 11 juli 1302 is nu de datum van de officiële Vlaamse feestdag.

Sinds 1981 steeg het aantal deelnemers aan De Gordel gestaag. Er kwamen in meer plaatsen routes bij van verschillende afstanden, voor fietsers, wielrenners, wandelaars, mountainbikers en skeelers. De vorige 24 keer deden opgeteld anderhalf miljoen Vlamingen mee. Het record van 112 duizend deelnemers dateert van 1993. Gisteren schreven 101.171 mensen zich in.

Op het eerste gezicht is de Gordel een gezellige familiedag. Slechts enkele deelnemers torsen een vlag mee van de Vlaamse leeuw. Wel laat iedereen zich graag een stickertje met de Vlaamse leeuw op zijn T-shirt plakken. De Gordel is zeker niet bedoeld als een provocatie, zegt algemeen coördinator Luc Peirlinck beslist. Voor een demonstratie zouden we zeker ook niet zoveel Vlamingen op de been brengen.

Maar op het commentaar dat veel Franstaligen De Gordel wel degelijk als een provocatie opvatten, doet Peirlinck deugd: Indien zij dat zo ervaren, is dat het bewijs dat onze boodschap nog actueel is.

Hoe gevoelig het sportieve Vlaamse familie-uitje nog steeds ligt, bleek ook toen sportminister Bert Anciaux vorige week voorstelde de Gordel in 2006 ook door Brussel zelf te leiden, met een nieuw trefpunt op de Grote Markt. Brussel mag dan wel een apart hoofdstedelijk gewest zijn, zo redeneerde Anciaux, het is óók de hoofdstad van Vlaanderen.

De Franstalige politici, onder wie de perfect tweetalige Brusselse burgemeester Freddy Thielemans van de Franstalige Parti Socialiste, reageerden uiterst geprikkeld. De Gordel door Brussel is onder de gordel!, zei Thielemans. De uitspraken van Anciaux zijn zeer demagogisch. Wij doen er alles aan om meertalig, open en tolerant te zijn. Iedereen is hier welkom, maar de intolerante Gordel niet.

Anciaux haalt er in Zaventem zijn schouders erover op. Ooit was de Gordel een manifestatie tegen Brussel, nu al lang niet meer. Het is in Franstalig België nooit een goede politieke manoeuvre om het met Bert Anciaux eens te zijn. Ach, ik ben gewend om de kop van jut te zijn.

Omgekeerd reageren Vlamingen als een wesp gestoken dat uitgerekend op de dag van De Gordel de Brusselse minister van Leefmilieu Evelyne Huytebroeck (van de partij Ecolo, de Franstalige groenen) voor het eerst een grote fiets- en wandeltocht voor alle Brusselaars en de bewoners van de periferie door de Brusselse parken en bossen organiseert. Kinderachtig, heel kinderachtig, zegt in Zaventem deelnemer Johan uit Genk. Ze doen het alleen om ons te treiteren. Heel onsportief.

Ach, het kan mij niets schelen, zegt Bert Anciaux. Hoewel de datum natuurlijk niet onverdacht is. Ze hebben het allemaal snel-snel-snel georganiseerd om op dezelfde dag te zitten als De Gordel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden