De gidsThrillers

De nieuwe John Banville is géén gezellige kerstvertelling (maar wel erg goed)

null Beeld Sabine van Wechem
Beeld Sabine van Wechem

In weerwil van een lange Angelsaksische traditie wil de nieuwe thriller van John Banville maar geen knusse crimi worden.

Rob van Scheers leidt u door de wereld van de thriller. Hugo Blom doet dat volgende week over luisterboeken, Pjotr van Lenteren praat u daarna bij over jeugdboeken.

Zoiets hoor je toch maar zelden: ‘Als ik mijn eigen werk teruglees, word ik bijna  fysiek onpasselijk.’ Dit recente citaat komt uit The Irish Times, en aan het woord is John Banville (75) – winnaar van de Booker Prize met de roman The Sea (2005) en al jaren genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs. Dat aanzien als ‘de grootste nog levende Ierse schrijver’ heeft alles te maken met zijn serieuzere werk: zeventien romans, korte verhalen, essays, theaterstukken, filmscenario’s, van alle markten thuis.

Uit hetzelfde artikel blijkt dat Banville al evenzeer plezier beleeft aan een zijpad dat binnen de literaire wereld niet zo ernstig wordt genomen: thrillers. Die schrijft hij ook, doorgaans onder het pseudoniem Benjamin Black, maar voor zijn nieuwste misdaadroman Snow (Faber & Faber; € 23,95) houdt hij gewoon zijn eigen naam aan. Een statement? Zo van: thrillers kunnen ook literatuur zijn. Wel heeft hij gekozen voor hetzelfde tijdvak als Benjamin Black: het Ierland van de jaren veertig en vijftig, dat van zijn jeugd. ‘Ierland in de jaren vijftig was van zichzelf al volkomen noir.’ Kerk, gezin en schone schijn, en daarachter een groezelige wereld.

null Beeld Faber & Faber
Beeld Faber & Faber

Snow speelt rond Kerst 1957. Dat klinkt nog vrolijk, een beetje Agatha Christie, traditioneel. Er bestaat een hele bibliotheek aan ‘knusse kerstcrimi’s’, en al helemaal in het Angelsaksische taalgebied. De premisse van Banville is minder opgewekt. Je hoort weleens op tv: de volgende beelden kunnen als schokkend worden ervaren… Dat geldt hier niet minder. In de proloog wordt de gerespecteerde priester Tom Lawless in een vervallen Iers landhuis in het holst van de nacht in zijn nek gestoken, en hij stort van de trap. De volgende ochtend wordt zijn lijk gevonden. Hij is niet alleen dood, hij is ook nog eens vaardig gecastreerd én ontmand. Rituele moord. Pik eraf, dus. En je denkt: nou, dat zal vast iets te maken hebben met een afrekening rond seksueel misbruik en de katholieke kerk, en dat is ook zo. ‘Als ik mijn eigen werk teruglees, word ik bijna fysiek onpasselijk.’

Het verhaal moest toch worden verteld. Locatie is het graafschap Wexford, ten zuiden van Dublin, aan de kust. Daar waar Banville in 1945 zelf werd geboren, en dit soort macabere verhalen op fluistertoon rondzongen. Vanuit Dublin wordt inspecteur St. John Strafford – 35 jaar oud, na een mislukte relatie weer single, hij dook al eens eerder op bij Benjamin Black – in zijn Morris Minor op pad gestuurd om de zaak te onderzoeken. In dat landhuis treft hij de excentrieke familie Osborne aan. Nakomelingen van protestantse Britten, de kolonialen dus, aan wie de tijd lijkt te zijn voorbijgegaan: paarden fokken, vossenjacht, geaffecteerd aristocratisch accent. Priester Tom was een huisvriend en het gezin doet er werkelijk alles aan om het onderzoek te dwarsbomen, de gepensioneerde kolonel Osborne voorop. Net als de sherry nippende aartsbisschop trouwens, want die voorziet al een (seksueel) schandaal.

null Beeld Querido
Beeld Querido

Dat is de plot, de context is nog interessanter. Ierland verkreeg zijn onafhankelijkheid van de Britten pas middels een nieuwe grondwet in 1937, maar de landerijen bleven in handen van de protestanten: 5 procent van de bevolking, alsof er sinds de 17de eeuw niets was veranderd. De spanningen tussen katholieken en protestanten resoneren mee tot in de kleinste details. Nooit geweten dat Jameson-whiskey uitgesproken katholiek is, en Bushmills protestants. Voor een protestant is Jameson ‘maagdenpis’, en vice versa. Op 6 april 2021 zal de Nederlandse vertaling Sneeuw verschijnen bij Querido (€ 22,99), maar nu we toch weer in lockdown moeten, kun je Snow net zo goed nu al lezen. Merry X-mas, allemaal.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden